๑๔. ธรรมิกสูตร เล่ม ๒๕

๑๔. ธัมมิกสูตร

๑๔. ธัมมิกสูตร

ว่าด้วยตรัสโปรดธัมมิกอุบาสกเรื่องลักษณะอุบาสกที่ดี

{๓๓๒} ข้าพเจ้าได้สดับมาแล้วอย่างนี้

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ธัมมิกอุบาสกพร้อมด้วยอุบาสกอีก ๕๐๐ คนได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วได้กราบทูลถามพระผู้มีพระภาคเจ้าเป็นคาถาประพันธ์ว่า

{๓๓๓} [๓๗๙] ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ผู้ทรงมีพระปัญญาเสมอด้วยแผ่นดิน ข้าพระองค์ขอกราบทูลถามพระองค์ว่า อุบาสกที่ออกบวชเป็นบรรพชิตก็ดี ที่ยังครองเรือนอยู่ก็ดีบรรดาสาวก ๒ พวกนี้ สาวกผู้ทำอย่างไรจึงจะชื่อว่าเป็นอุบาสกที่ดี (คือ ทำประโยชน์ให้สำเร็จได้)[๓๘๐] พระองค์เท่านั้นทรงทราบประจักษ์ซึ่งคดีและความสำเร็จของโลกกับทั้งเทวโลก ไม่มีใครจะเล็งเห็นประโยชน์ได้ละเอียดเท่าพระองค์ บัณฑิตทั้งหลายจึงพากันขนานพระนามพระองค์ว่าเป็นพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐ

[๓๘๑] พระองค์ทรงรู้แจ้งเญยยธรรม ทรงอนุเคราะห์เหล่าสัตว์ได้ทรงประกาศพระญาณและธรรมทั้งปวงไว้ ข้าแต่พระโคดมพุทธเจ้าผู้ทรงมีพระจักษุรอบคอบ พระองค์ทรงเปิดหลังคาคือกิเลสได้แล้ว ทรงเป็นผู้บริสุทธิ์รุ่งเรืองอยู่ในโลกทั้งปวง

[๓๘๒] เอราวัณเทพบุตรทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าพระองค์นี้ทรงเป็นพระชินเจ้า จึงเข้าไปกราบทูลถามปัญหาในสำนักพระองค์ ฟังคำพยากรณ์แล้วได้บรรลุธรรม มีความชื่นชมยินดี ให้สาธุการแล้วหลีกไป[๓๘๓] แม้ท้าวเวสสวัณผู้มีพระนามเดิมว่ากุเวรก็ได้เสด็จมาเฝ้ากราบทูลถามปัญหาธรรม พระองค์เมื่อถูกถามได้ตรัสชี้แจงให้ทรงทราบ ท้าวเธอสดับพระดำรัสแล้วทรงได้บรรลุธรรม ทรงมีความชื่นชมยินดี ประทานสาธุการแล้วเสด็จหลีกไป[๓๘๔] พวกเดียรถีย์ พวกอาชีวก หรือพวกนิครนถ์ที่ชอบแสดงวาทะ ทั้งหมดนี้หามีปัญญาเกินพระองค์ไม่ เหมือนคนที่เดินไปพักไป ย่อมเดินไม่ทันคนที่เดินเร็วกว่าและไม่หยุด

[๓๘๕] พวกพราหมณ์ทั้งหนุ่มทั้งแก่ที่ชอบแสดงวาทะ และคนอื่น ๆ ที่สำคัญตัวเองว่าเป็นคนมีวาทะ ล้วนเป็นผู้ผูกพันด้วยประโยชนในพระองค์ทั้งสิ้น

[๓๘๖] ข้าแต่พระผู้มีพระภาคเจ้า ข้าพระองค์ทั้งหมดกำลังตั้งใจฟังโพธิปักขิยธรรมที่ละเอียดลออ นำโลกุตตรสุขมาให้ซึ่งพระองค์ทรงแสดงดีแล้ว ข้าแต่พระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐพวกข้าพระองค์ทูลถามแล้ว ขอได้โปรดตรัสแสดงธรรมนั้นด้วยเถิด[๓๘๗] ภิกษุพร้อมทั้งอุบาสกนี้ทั้งหมดที่ทั้งชุมนุมกันเพื่อต้องการจะฟังในสมาคมนี้ จงตั้งใจฟังโพธิปักขิยธรรมที่พระผู้มีพระภาคเจ้าผู้ทรงปราศจากมลทินทรงรู้แจ้งแล้ว เหมือนทวยเทพตั้งใจฟังสุภาษิตขององค์อัมรินทราธิราช

๑๔. ธัมมิกสูตร

พระผู้มีพระภาคเจ้าเพื่อจะทรงแสดงข้อปฏิบัติของบรรพชิตก่อน จึงตรัสเรียกภิกษุทั้งหลายแล้วทรงภาษิตเป็นพระคาถาประพันธ์ว่า

[๓๘๘] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย พวกเธอจงตั้งใจฟังให้ดี เราตถาคตจะให้พวกเธอได้สดับโพธิปักขิยธรรมซึ่งเป็นเครื่องกำจัดกิเลส และเธอทั้งหมดจงนำไปประพฤติปฏิบัติด้วย ภิกษุที่มีปัญญาเล็งเห็นประโยชน์ พึงเสพอิริยาบถที่สมควรแก่บรรพชิต[๓๘๙] ภิกษุไม่พึงออกเที่ยวในเวลาวิกาล แต่พึงเที่ยวบิณฑบาตในหมู่บ้านตามเวลา เพราะว่ากิเลสที่ทำให้ติดข้องย่อมครอบงำ ภิกษุผู้ออกเที่ยวในเวลาวิกาล เพราะเหตุนั้นท่านผู้รู้ทั้งหลายจึงไม่ออกเที่ยวในเวลาวิกาลเลย[๓๙๐] กามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ย่อมทำให้สัตว์ทั้งหลายมัวเมา ภิกษุนั้นจึงพึงกำจัดความพอใจในกามคุณ ๕ นี้เสียแล้วเข้าไปบิณฑบาตตามเวลา

[๓๙๑] อนึ่ง ภิกษุได้รับบิณฑบาตตามเวลาแล้ว พึงกลับมานั่งในที่สงัดตามลำพัง คิดแต่เรื่องขันธสันดานภายในอย่าส่งใจออกไปภายนอก จับจิตไว้ให้ดี

[๓๙๒] หากเธอจำเป็นจะต้องสนทนากับสาวกหรือภิกษุอื่นใด ก็พึงสนทนากันแต่เรื่องธรรมอันประณีต ไม่พึงกล่าวคำส่อเสียด ไม่พึงกล่าวว่าร้ายผู้อื่น

[๓๙๓] คนบางพวกชอบประคารมกันแท้ เราไม่สรรเสริญคนที่มีปัญญาน้อยเหล่านั้น ความคิดข้องทั้งหลายย่อมเกิดขึ้นจากวาทะนั้น ๆ แล้วมาติดคนเหล่านั้นไว้ พวกเขามัวส่งจิตไปในวาทะนั้น จึงอยู่ไกลสมถวิปัสสนา

[๓๙๔] สาวกที่มีปัญญาดี ฟังธรรมที่พระสุคตเจ้าทรงแสดงแล้วพึงพิจารณาอาหารบิณฑบาต ที่อยู่อาศัย ที่นอน ที่นั่ง นํ้าใช้ น้ำฉัน และการชักผ้าสังฆาฏิให้สะอาด แล้วจึงใช้สอยสิ่งนั้น ๆ[๓๙๕] เพราะเหตุนั้น ภิกษุไม่พึงยึดติดในอาหารบิณฑบาตที่นอน ที่นั่ง น้ำใช้ น้ำฉัน และการชักผ้าสังฆาฏิให้สะอาดนี้ เหมือนหยาดน้ำไม่ติดใบบัวฉะนั้น

[๓๙๖] ส่วนข้อปฏิบัติของคฤหัสถ์เราจะบอกแก่พวกเธอว่าสาวกที่เป็นคฤหัสถ์ทำอย่างไรจึงจะชื่อว่าเป็นคนดี แท้จริงสาวกนั้นไม่อาจจะบรรลุธรรมสำหรับภิกษุล้วน ๆ ได้ด้วยยังมีความหวงแหนอยู่[๓๙๗] สาวกที่เป็นคฤหัสถ์พึงปล่อยวางโทษทัณฑ์ในสัตว์ทั้งปวงทั้งที่มั่นคงและที่ยังหวาดสะดุ้งเสีย ไม่พึงฆ่าเอง ไม่ใช้ให้ผู้อื่นฆ่า และไม่อนุญาตให้ใคร ๆ ฆ่า

[๓๙๘] ต่อจากนั้น พึงงดเว้นการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้รู้ว่าเป็นสิ่งของมีเจ้าของหวงแหน ไม่พึงลักเอง ไม่ใช้ให้ผู้อื่นลัก และไม่อนุญาตให้ใคร ๆ ลัก พึงงดเว้นการถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้ทุกชนิด[๓๙๙] พึงงดเว้นที่จะประพฤติผิดพรหมจรรย์ เหมือนคนที่รู้ เดินหลีกหลุมถ่านเพลิงที่มีไฟลุกโชนอยู่ เมื่อไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ได้ ก็ไม่พึงล่วงเกินภรรยาสามีผู้อื่น![๔๐๐] ไม่ว่าจะอยู่ในสภาหรือในที่สาธารณชน ไม่พึงพูดเท็จเองไม่ใช้ให้ผู้อื่นพูด และไม่อนุญาตให้ใคร ๆ พูดต่อผู้อื่นพึงงดเว้นคำพูดที่ไม่เป็นจริงเสีย

[๔๐๑] ไม่พึงดื่มนํ้าเมา พึงสนใจธรรมข้อนี้ ทราบชัดแจ้งว่าการดื่มนํ้าเมาทำให้คนบ้าได้ในที่สุด ก็ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นดื่มไม่อนุญาตให้ใคร ๆ ดื่ม

[๔๐๒] เพราะความเมาแท้ ๆ พวกคนโง่เขลาจึงทำบาปกรรมเองบ้าง ทั้งชักชวนคนอื่นที่เมาแล้วให้ทำบ้าง (ฉะนั้น) สาวกผู้เป็นคฤหัสถ์พึงงดเว้นการดื่มน้ำเมาที่ไม่เป็นบ่อเกิดแห่งความดี มีแต่ทำให้เป็นบ้า ทำให้หลงลืม ที่พวกคนโง่เขลาชอบดื่มกันนี้เสีย[๔๐๓] สาวกที่เป็นคฤหัสถ์ไม่พึงฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ไม่พึงลักทรัพย์ผู้อื่น พึงงดเว้นการเสพกามอันผิดพรหมจรรย์ ไม่พึงพูดเท็จ ไม่พึงดื่มน้ำเมา ไม่พึงรับประทานอาหารในเวลาวิกาล คือ ตั้งแต่เที่ยงวันไปแล้วจนถึงรุ่งอรุณวันใหม่[๔๐๔] ไม่พึงทัดทรงดอกไม้ ไม่พึงลูบไล้ของหอม พึงนอนบนเสื่อหรือบนพื้นที่ปูลาดแล้ว แท้จริง อุโบสถศีล ๘ ข้อนี้บัณฑิตทั้งหลายกล่าวกันว่า พระพุทธเจ้าผู้ทรงหลุดพ้นจากวัฏฏทุกข์ทรงประกาศไว้แล้ว[๔๐๕] ต่อจากนั้นฺ สาวกที่เป็นคฤหัสถ์มีใจเลื่อมใสแล้ว พึงสมาทานรักษาอุโบสถศีลทั้ง ๘ ข้อนี้ให้บริสุทธิ์บริบูรณ์ตลอดวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ ๘ ค่ำทุกปักษ์ และตลอดปาฏิหาริกปักษ์

[๔๐๖] ต่อไป พึงเป็นผู้รู้แจ้ง มีจิตเลื่อมใส สมาทานอุโบสถศีลตั้งแต่เช้า มีความเบิกบานใจ บูชาภิกษุสงฆ์ด้วยข้าวและนํ้าตามศรัทธา

[๔๐๗] สาวกที่เป็นคฤหัสถ์พึงบำรุงเลี้ยงบิดามารดาด้วยสมบัติที่ได้มาโดยธรรม พึงประกอบการค้าขายที่ชอบธรรมไม่ประมาท ประพฤติธรรมเนียมของคฤหัสถ์เช่นนี้อยู่ (สิ้นชีพแล้ว) ย่อมเข้าถึงหมู่เทพที่ชื่อว่าสยัมปภา (ผู้มีรัศมีในตัว)

จบ จูฬวรรคที่ ๒

รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ

๑. รตนสูตร ๒. อามคันธสูตร

๓. หิริสูตร ๔. มงคลสูตร

๕. สูจิโลมสูตร ๖. ธัมมจริยาสูตร

๗. พราหมณธัมมิกสูตร ๘. นาวาสูตร

๙. กิงสีลสูตร ๑๐. อุฏฐานสูตร

๑๑. ราหุลสูตร ๑๒. วังคีสสูตร

๑๓. สัมมาปริพพาชนียสูตร ๑๔. ธัมมิกสูตร

๓. มหาวรรค

๑. ปัพพัชชาสูตร

ว่าด้วยพระอานนท์สรรเสริญการบรรพชาของพระพุทธเจ้า

(ท่านพระอานนท์เถระกล่าวสรรเสริญการบรรพชาเป็นคาถาว่า)

{๓๕๔} [๔๐๘] ข้าพเจ้าจักสรรเสริญการบรรพชาอย่างที่พระผู้มีพระภาคเจ้า ผู้ทรงมีพระจักษุ ทรงบรรพชาอย่างที่ทรงพิจารณารอบคอบแล้วจึงทรงพอพระทัยการบรรพชา[๔๐๙] พระพุทธองค์ทรงเห็นว่า ‘การครองเรือนนี้คับแคบเป็นบ่อเกิดแห่งธุลีกิเลส การบรรพชาปลอดโปร่ง’ จึงเสด็จบรรพชา[๔๑๐] พระพุทธองค์ครั้นทรงบรรพชาแล้ว ทรงละเว้นบาปกรรมทางกาย ทรงละวจีทุจริต ทรงชำระอาชีวะหมดจดแล้ว

[๔๑๑] พระพุทธองค์ทรงเพียบพร้อมด้วยมหาปุริสลักษณะ ได้เสด็จถึงพระนครราชคฤท์ เสด็จเข้าไปบิณฑบาตในคิริพพชนคร แคว้นมคธ