๙. ปาปวรรค เล่ม ๒๕

๘. สหัสสวรรค ๕. เรื่องพราหมณ์ลุงของพระสารีบุตรเถระ

[๑๐๓] บุคคลใดพึงชนะหมู่มนุษย์ตั้งหนึ่งล้านคนในสงครามได้ ยังไม่ชื่อว่าเป็นยอดแห่งผู้ชนะในสงคราม ส่วนบุคคลใด ชนะตนเองได้เพียงคนเดียว บุคคลนั้นแลชื่อว่า เป็นยอดแห่งผู้ชนะในสงคราม

๔. เรื่องอนัตถปุจฉกพราหมณ์

[๑๐๔] ตนนั้นแลที่บุคคลผู้ฝึกตนมาดีแล้ว ประพฤติสำรวม เป็นนิจชนะแล้ว ประเสริฐกว่า หมู่สัตว์นอกนี้บุคคลชนะได้แล้ว จะประเสริฐอะไร

[๑๐๕] เพราะว่าทั้งเทวดา ทั้งคนธรรพ์ ทั้งมาร และพรหมจะ ทำชัยชนะของผู้ที่ชนะตนแล้วเห็นปานนั้นให้กลับเป็นแพ้ไม่ได้

๕. เรื่องพราหมณ์ลุงของพระสารีบุตรเถระ

{๑๙} [๑๐๖] ก็การบูชาของผู้บูชาท่านผู้อบรมตนแล้วคนเดียวแม้เพียงครู่หนึ่ง ยังประเสริฐกว่าการบูชาของผู้บูชาด้วยทรัพย์๑,๐๐๐ เสมอทุก ๆ เดือนตลอด ๑๐๐ ปี การบูชาตั้ง ๑๐๐ ปีนั้น จะประเสริฐอะไร

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๖. เรื่องพราหมณ์หลานของพระสารีบุตรเถระ

[๑๐๗] ก็การบูชาของผู้บูชาท่านผู้อบรมตนแล้วคนเดียวแม้เพียงครู่หนึ่ง ยังประเสริฐกว่าการบูชาของผู้บูชาไฟอยูในป่า ตลอด ๑๐๐ ปี การบูชาตั้ง ๑๐๐ ปีนั้นจะประเสริฐอะไร

๗. เรื่องพราหมณ์สหายของพระสารีบุตรเถระ

[๑๐๘] ผู้มุ่งบุญพีงให้ทานเพื่อเช่นสรวงและทานเพื่อแขกอย่าง ใดอย่างหนึ่งในโลกตลอดทั้งปี ทานแม้ทั้งหมดนั้นก็ยังไม่ ถึงหนึ่งในสี่ส่วนจากผลแห่งกุศลเจตนาของผู้น้อมไหว้ พระอริยบุคคล การกราบไหว้ในพระอริยบุคคลผู้ดำเนิน ไปตรงทางประเสริฐกว่า

๘. เรื่องอายุวัฒนกุมาร

[๑๐๙] พร ๔ ประการ คือ อายุ วรรณะ สุข พละ ย่อม เจริญแก่ผู้มีปกติกราบไหว้ อ่อนน้อมถ่อมตนต่อท่าน ผู้ใหญ่เป็นนิจ

๘. สหัสสวรรค ๑๒. เรื่องพระปฏาจาราเถรี

๙. เรื่องสามเณรสังกิจจะ

![๑๑๐] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้มีศีลเพ่งพินิจอยู่ ยังประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปีของบุคคล ผู้ทุศีล มีจิตไม่มั่นคง

๑๐. เรื่องพระขาณุโกณฑัญญเถระ

![๑๑๑] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้มีปัญญา เพ่ง พินิจอยู่ ยังประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปี ของบุคคลผู้มีปัญญาทราม มีจิตไม่มั่นคง

๑๑. เรื่องพระสัปปทาสเถระ

[๑๑๒] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้ปรารภความ เพียรมั่น ยังประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ปี ของบุคคลผู้เกียจคร้าน มีความเพียรต่ำ

๑๒. เรื่องพระปฏาจาราเถรี

[๑๑๓] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้เห็นความเกิดและ ความดับ(แห่งเบญจขันธ์) ยังประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ ตั้ง ๑๐๐ ปี ของบุคคลผู้ไม่เห็นความเกิดและความดับ (แห่งเบญจขันธ์)

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๓. เรื่องนางกิสาโคตมี

![๑๑๔] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้เห็นอมตบท ยัง ประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ ปีของบุคคลผู้ไม่เห็นอมตบท

๑๔. เรื่องพระพหุปุตติกาเถรี

[๑๑๕] ก็การมีชีวิตอยู่เพียงวันเดียวของบุคคลผู้เห็นธรรมอันสูงสุด ยังประเสริฐกว่าการมีชีวิตอยู่ตั้ง ๑๐๐ปีของบุคคล ผู้ไม่เห็นธรรมอันสูงสุด

จบ สหัสสวรรคที่ ๘

๙. ปาปวรรค ๔. เรื่องอนาถบิณฑิกเศรษฐี

๙. ปาปวรรค

หมวดว่าด้วยความชั่ว

๑. เรื่องพราหมณ์จูเฬกสาฎก

[๑๑๖] พึงรีบทำความดี พึงห้ามจิตจากบาป เพราะว่าเมื่อทำ บุญช้าไป ใจจะยินดีในบาป

๒. เรื่องพระไสยสกเถระ

[๑๑๗] ถ้าบุคคลจำต้องทำบาป ก็ไม่พึงทำบาปนั้นบ่อย ๆ ไม่พึง ทำความพอใจในบาปนั้นเพราะการสั่งสมบาปนำทุกข์มาให้

๓. เรื่องนางลาชเทพธิดา

[๑๑๘] ถ้าบุคคลจะทำบุญ ก็พึงทำบุญนั้นบ่อย ๆ พึงทำความ พอใจในบุญนั้น เพราะการสั่งสมบุญนำสุขมาให้

๔. เรื่องอนาถบิณฑิกเศรษฐี

[๑๑๙] คนชั่วย่อมเห็นการทำความชั่วว่าดี ตราบเท่าที่ความชั่ว ยังไม่ให้ผล แต่ความชั่วให้ผลเมื่อใด เขาก็จะเห็นความชั่วเมื่อนั้น

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

[๑๒๐] ฝ่ายคนดีย่อมเห็นการทำความดีว่าชั่ว ตราบเท่าที่ความ ดียังไม่ให้ผล แต่ความดีให้ผลเมื่อใด เขาก็จะเห็น ความดีเมื่อนั้น

๕. เรื่องภิกษุไม่ถนอมบริขาร

[๑๒๑] ไม่พึงดูหมิ่นบาปว่า บาปเพียงเล็กน้อยจะไม่มาถึง(ตน) เพราะว่าคนโง่เมื่อสั่งสมบาปไว้ทีละน้อย ๆ ก็เต็มด้วยบาปได้ เปรียบเหมือนหยาดนํ้าที่ตกลงทีละหยาด ๆ ก็ทำหม้อนํ้าให้เต็มได้ฉะนั้น

๖. เรื่องพิฬาลปทกเศรษฐี

[๑๒๒] ไม่พึงดูหมิ่นบุญว่า บุญเพียงเล็กน้อยจะไม่มาถึง (ตน) เพราะว่าคนมีปัญญาเมื่อสั่งสมบุญไว้ทีละน้อย ๆ ก็เต็ม ด้วยบุญได้ เปรียบเหมือนหยาดนํ้าที่ตกลงทีละหยาดๆ ยังทำหม้อนํ้าให้เต็มได้ฉะนั้น

๗. เรื่องพ่อค้ามีทรัพย์มาก

[๑๒๓] พึงหลีกเว้นการทำความชั่วทุกอย่างเสีย ดุจพ่อค้าที่มีทรัพย์มาก แต่มีพวกน้อย หลีกเว้นทางที่มีภัย และ ดุจคนรักชีวิตหลีกเว้นยาพิษฉะนั้น

๙. ปาปวรรค ๑๐. เรื่องพระติสสเถระ...นายช่างแก้วมณี

๘. เรื่องนายพรานกุกกุฎมิตร

[๑๒๔] ถ้าที่ฝ่ามีอของเขาไม่มีแผล เขาก็พึงกอบยาพิษนำไปได้ เพราะว่ายาพิษจะไม่ซึมเข้าไปในฝ่ามีอที่ไม่มีแผล บาปก็เช่นเดียวกัน ย่อมไม่มีแก่คนที่ไม่ได้ทำ

๙. เรื่องนายพรานโกกะผู้มีสุนัขติดตาม

[๑๒๕] ผู้ใดประทุษร้ายคนที่ไม่ประทุษร้ายตอบ เป็นผู้บริสุทธิ์ ไม่มีกิเลสเครื่องยั่วยวน บาปกรรมย่อมตามสนองเขา ผู้เป็นพาลนั้นแหละ เหมือนฝุ่นละอองที่ถูกเป่าทวนลมไป ย่อมปลิวกลับมาหาผู้เป่านั้นเองฉะนั้น

๑๐. เรื่องพระติสสเถระผู้คุ้นเคยกับครอบครัวนายช่างแก้วมณี

[๑๒๖] คนบางพวกย่อมเข้าถึงครรภ์ ผู้ที่ชอบทำบาปย่อมเข้า ถึงนรก ผู้ที่มีคติดีย่อมเข้าถึงสวรรค์ ผู้ที่ไม่มีอาสวะ ย่อมปรินิพพาน

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๑. เรื่องชน ๓ คน

[๑๒๗] คนที่ทำบาปกรรมไว้ถึงจะหนีไปในอากาศ ก็ไม่พ้นจากบาปกรรมไปได้ หนีไปกลางทะเลก็ไม่พ้น เขาไปหลบ ตามชอกเขาก็ไม่พ้น ส่วนของแผ่นดินที่ผู้นั้นอยู่แล้วจะ พึงพ้นจากบาปกรรมได้ย่อมไม่มี

๑๒. เรื่องพระเจ้าสุปปพุทธะ

[๑๒๘] คนที่จะต้องตายถึงจะหนีไปในอากาศ ก็ไม่พ้นจากความตายไปได้ หนีไปกลางทะเลก็ไม่พ้น เข้าไปหลบตามซอกเขาก็ไม่พ้น ส่วนแห่งแผ่นดินที่ผู้นั้นอยู่แล้วจะพึงพ้นจาก มัจจุราชได้ย่อมไม่มี

จบ ปาปวรรคที่ ๙

๑๐. ทัณฑวรรค ๓. เรื่องเด็กชายหลายคน

๑๐. ทัณฑวรรค

หมวดว่าด้วยผลสะท้อนของอาชญา

๑. เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๒๐} [๑๒๙] สัตว์ทุกประเภทย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาชญา ย่อมกลัวตายด้วยกันทั้งนั้น บุคคลพึงเปรียบเทียบกับตัวเองแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นฆ่า

๒. เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

[๑๓๐] สัตว์ทุกประเภทย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาชญา รักชีวิตของตนด้วยกันทั้งนั้น บุคคลพึงเปรียบเทียบกับตัวเองแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นฆ่า

๓. เรื่องเด็กชายหลายคน

[๑๓๑] สัตว์ผู้เกิดมาแล้วก็อยากจะมีชีวิตอยู่อย่างเป็นสุขด้วยกัน บุคคลแสวงหาความสุขให้ตน แต่ไปเบียดเบียนผู้อื่นด้วยไม้เป็นต้น เขาตายไปแล้วจะไม่ได้รับความสุขเลย