สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

ไม่ต้องอาบัติ

มิใช่เดียรถีย์ ภิกษุสำคัญว่ามิใช่เดียรถีย์ ... ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๕๓๐} [๒๗๓] ภิกษุสั่งให้คนอื่นให้ ไม่ได้ให้เอง ๑ ภิกษุวางให้ ๑ ภิกษุให้ของไล้ทาภายนอก ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อเจลกสิกขาบทที่ ๑

๒. อุยโยชนสิกขาบท

ว่าด้วยการส่งกลับ

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๕๓๑} [๒๗๔] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรได้กล่าวชวนภิกษุผู้เป็นสิทธิวิหาริกของพระพี่ชายว่า “มาเถิด คุณ เราจักเข้าไปยังหมู่บ้านบิณฑบาตด้วยกัน” แล้วสั่งไม่ให้เขาถวายอะไรแก่เธอ ซํ้าส่งกลับด้วยบอกว่า “กลับไปเถิด คุณ เราพูดหรือ นั่งกับคุณไม่มีความผาสุก เราพูดหรือนั่งคนเดียวมีความผาสุกกว่า” ขณะนั้นเป็นเวลาจวนแจแล้ว ภิกษุนั้นไม่สามารถเที่ยวหาบิณฑบาตฉันได้ แม้จะไปฉันที่โรงฉันก็ไม่ทันกาล จึงได้อดภัตตาหาร ครั้นเธอไปถึงอารามแล้ว ได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านอุปนันทศากยบุตรกล่าวชวนภิกษุว่า ‘มาเถิด คุณ เราจักเข้าไปยัง หมู่บ้านบิณฑบาตด้วยกัน’ แล้วไฉนจึงได้สั่งไม่ให้เขาถวายอะไรแก่เธอ ซํ้า ยังส่งกลับไปอีกเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัตสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอชวนภิกษุว่า ‘มาเถิด คุณ เราจักเข้าไปยัง หมู่บ้านบิณฑบาตด้วยกัน’ แล้วสั่งไม่ให้เขาถวายอะไรแก่เธอ ซํ้ายังส่งกลับไปอีก จริงหรือ”

ท่านพระอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอกล่าวชวนภิกษุว่า ‘มาเถิด คุณ เราจักเข้าไปยังหมู่บ้านบิณฑบาตด้วยกัน’ แล้วไฉนจึงได้สั่งไม่ให้เขาถวายอะไรแก่เธอ ซํ้ายังส่งกลับไปอีกเล่า การกระทำของ เธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความ เลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๒๗๕] อนึ่ง ภิกษุใดกล่าวชวนภิกษุอย่างนี้ว่า ‘มาเถิด คุณ พวก เราจักเข้าไปยังหมู่บ้านหรือนิคมเพื่อบิณฑบาตด้วยกัน’ จะให้เขาถวายแก่เธอก็ตาม ไม่ให้ถวายก็ตาม แล้วส่งเธอกลับไปด้วยคำว่า ‘กลับไปเถิด คุณ เราพูดหรือนั่งกับคุณไม่มีความผาสุก เราพูดหรือนั่งคนเดียว มีความผาสุกกว่า’ ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอะไร อื่น เป็นปาจิตตีย์’

สิกขาบทวิภังค์

{๕๓๒} [๒๗๖] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้คำว่า ต่อภิกษุ หมายถึง ภิกษุรูปอื่น

คำว่า มาเถิด คุณ...ยังหมู่บ้านหรือนิคม ความว่า หมู่บ้านก็ดี ตำบลก็ดี เมืองก็ดี ชื่อว่าหมู่บ้านและนิคมคำว่า จะให้เขาถวาย...แก่เธอ คือ ให้เขาถวายข้าวยาคูหรือข้าวสวย ของเคี้ยวหรือของฉันคำว่า ไม่ให้ถวาย คือ ไม่ให้เขาถวายอะไร ๆ เลย

คำว่า ส่งกลับไป ความว่า มุ่งจะกระซิกกระซี้ มุ่งจะเล่นหัว มุ่งจะนั่งในที่ลับ มุ่งจะประพฤติอนาจารกับมาตุคาม พูดอย่างนี้ว่า ‘กลับไปเถิด คุณ เราพูดหรือนั่งกับคุณไม่มีความผาสุก เราพูดหรือนั่งคนเดียวมีความ ผาสุกกว่า’ ดังนี้แล้วส่งกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อเธอกำลังจะลับสายตา ไปก็ดี ลับเสียงไปก็ดี ต้องอาบัติทุกกฏ เมื่อลับไปแล้ว ต้องอาบัติปาจิตตีย์คำว่า ทำความหมายใจอย่างนี้เท่านั้นให้เป็นเหตุ ไม่มีอะไรอื่น ความว่า ไม่มีเหตุจำเป็นที่จะส่งกลับอย่างอื่น

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๓๓} [๒๗๗] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ส่งกลับ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ส่งกลับ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ส่งกลับ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ฉักกทุกกฏ

ทำเป็นโกรธ ส่งอุปสัมบันกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

ส่งอนุปสัมบันกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

ทำเป็นโกรธ ส่งอนุปสัมบันกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน ส่งกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ส่งกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน ส่งกลับ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๓๔} [๒๗๘] ภิกษุส่งกลับไปด้วยคิดว่า ‘เราสองรูปรวมกันจักไม่พอฉัน’ ๑ ภิกษุส่งกลับไปด้วยคิดว่า ‘เธอพบเห็นของที่มีราคาแพงแล้วจักเกิดความโลภขึ้น’ ๑ ภิกษุส่งกลับไปด้วยคิดว่า ‘เธอเห็นมาตุคามแล้วจักเกิดความกำหนัดขึ้น’ ๑ ภิกษุส่งกลับไปด้วยสั่งว่า ‘เธอจงนำข้าวยาคูหรือข้าวสวย ของเคี้ยวหรือของฉันไปให้แก่ภิกษุผู้อาพาธ แก่ภิกษุผู้ตกค้างอยู่ หรือแก่ภิกษุผู้เฝ้าวิหาร’ ๑ ภิกษุไม่มุ่งจะประพฤติอนาจาร ส่งกลับไปในเมื่อมีกิจจำเป็น ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อุยโยชนสิกขาบทที่ ๒

๓. สโภชนสิกขาบท

ว่าด้วยการนั่งแทรกในที่มีคนสองคน

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๕๓๕} [๒๗๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น ท่านพระอุปนันทศากยบุตรไปยังรือน<*>ของสหายแล้วนั่งกับภรรยาของเขาในห้องนอน จึงบุรุษสหายนั้นเข้าไปหาท่านพระอุปนันทศากยบุตรถึงห้อง ครั้นแล้วได้นมัสการท่านพระอุปนันทศากยบุตรแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วเขาได้บอกภรรยาว่า “จงถวายภิกษาแก่พระคุณเจ้า” นางจึงได้ถวายภิกษาแก่ท่านพระอุปนันทศากยบุตรแล้วบุรุษนั้นได้เรียนท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “นิมนต์ท่านกลับเถิดขอรับ เพราะภิกษากระผมก็ได้ถวายแก่พระคุณเจ้าแล้ว” สตรีผู้เป็นภรรยานั้นกำหนดรู้ในขณะนั้นว่าสามีถูกราคะรบกวนแล้ว จึงเรียนท่านพระ อุปนันทศากยบุตรว่า “นิมนต์ท่านนั่งอยู่ก่อนเถิดเจ้าค่ะ อย่าเพิ่งไป”

บุรุษนั้นได้เรียนท่านพระอุปนันทศากยบุตรเป็นครั้งที่ ๒ ... เป็นครั้งที่ ๓ ว่า “นิมนต์ท่านกลับเถิดขอรับ เพราะภิกษากระผมก็ได้ถวายแก่พระคุณเจ้าแล้ว”

แม้ครั้งที่ ๓ หญิงนั้นก็ได้เรียนท่านพระอุปนันทศากยบุตรว่า “นิมนต์ท่านนั่งอยู่ก่อนเถิด เจ้าค่ะ อย่าเพิ่งไป”

ทันใด บุรุษนั้นเดินออกไปกล่าวโทษต่อภิกษุทั้งหลายว่า “ท่านเจ้าข้า พระคุณเจ้าอุปนันทะนี้นั่งกับภรรยาของกระผมในห้องนอน กระผมนิมนต์ให้ท่านกลับไป ก็ไม่ยอมกลับ พวกกระผมมีกิจมาก มีกรณียะมาก”