สิกขาบทที่ ๙ เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๖๒๒} [๓๗๑] ภิกษุถือเอาแล้วใช้นุ่งห่ม ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีเครื่องหมายพินทุกัปปะหายสูญไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีร่องรอยทำเครื่องหมายพินทุกัปปะไว้แต่จางไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่ยังมิได้ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแต่เย็บติดกับจีวรที่ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแล้ว ๑ ภิกษุใช้ผ้าปะ ๑ ภิกษุใช้ผ้าทาบ ๑ ภิกษุใช้ผ้าดาม ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุพพัณณกรณสิกขาบทที่ ๘

๙. วิกัปปนสิกขาบท

ว่าด้วยการวิกัปจีวร

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๖๒๓} [๓๗๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุสัทธิวิหาริกของพระพี่ชายแล้วใช้สอย จีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน ต่อมา ภิกษุนั้นเล่าเรื่องนั้นแก่ภิกษุ ทั้งหลายว่า “อาวุโสทั้งหลาย ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนี้วิกัปจีวรเองแก่กระผมแล้วใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้ว ไฉนจึงได้ใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอนเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนอุปนันทะ ทราบมาว่าเธอวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้วใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน จริงหรือ”พระอุปนันทศากยบุตรทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ เธอวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้ว ไฉนจึงได้ใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอนเล่า การกระทำของเธอนั้นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๗๓] อนึ่ง ภิกษุใดวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุก็ดี ภิกษุณีก็ดี สิกขมานาก็ดี สามเณรก็ดี สามเณรีก็ดี แล้วใช้สอยจีวรซึ่งยังมิได้ถอนก่อนนั้น เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๒๔} [๓๗๔] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรงประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า แก่ภิกษุ คือ แก่ภิกษุรูปอื่น

ที่ชื่อว่า ภิกษุณี ได้แก่ สตรีผู้อุปสมบทแล้วในสงฆ์สองฝ่าย

ที่ชื่อว่า สิกขมานาได้แก่ สามเณรีผู้ได้ศึกษาสิกขาในธรรม ๖ ประการ ตลอด ๒ ปีมาแล้ว

ที่ชื่อว่า สามเณร ได้แก่ บุรุษผู้ถือสิกขาบท ๑๐ ข้อ

ที่ชื่อว่า สามเณรี ได้แก่ สตรีผู้ถือสิกขาบท ๑๐ ข้อ

คำว่า เอง คือ วิกัปด้วยตน

ที่ชื่อว่า จีวร ได้แก่ ผ้า ๖ ชนิด ชนิดใดชนิดหนึ่ง ซึ่งเข้าองค์กำหนดแห่งผ้าต้องวิกัปเป็นอย่างต่ำ

ที่ชื่อว่า วิกัป มี ๒ อย่าง คือ วิกัปต่อหน้า ๑ วิกัปลับหลัง ๑

ที่ชื่อว่า วิกัปต่อหน้า คือ กล่าวคำว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปจีวรผืนนี้แก่ท่าน’ หรือว่า ‘ข้าพเจ้าวิกัปจีวรผืนนี้แก่สหธรรมิกชื่อนี้’ที่ชื่อว่า วิกัปลับหลัง คือ กล่าวคำว่า ‘ข้าพเจ้าให้จีวรผืนนี้แก่ท่านเพื่อช่วยวิกัป’ ภิกษุผู้รับวิกัปนั้นพึงถามว่า ‘ใครเป็นมิตรหรือเป็นผู้เคยเห็นของท่าน’ ภิกษุผู้วิกัปพึงตอบว่า ‘ท่านชื่อนี้และท่านชื่อนี้’ ภิกษุผู้รับวิกัปนั้น พึงกล่าวว่า ‘ข้าพเจ้าให้แก่ภิกษุชื่อนั้นและภิกษุชื่อนี้ จีวรผืนนี้ซึ่งเป็นของภิกษุเหล่านั้น ท่านใช้สอยก็ได้ สละเสียก็ได้ ทำตามปัจจัยก็ได้’ที่ชื่อว่า ซึ่งยังมิได้ถอนก่อน คือ จีวรที่ผู้รับวิกัปนั้นยังมิได้คืนให้ หรือภิกษุยังมิได้วิสาสะแก่ภิกษุผู้รับวิกัปนั้นแล้วใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๒๕} [๓๗๕] จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสำคัญว่ายังมิได้ถอน ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

จีวรยังมิได้ถอน ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว ใช้สอย ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ติกทุกกฏ

ภิกษุอธิษฐานหรือสละให้ไป ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสำคัญว่ายังมิได้ถอน ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสงสัย ใช้สอย ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

จีวรที่ถอนแล้ว ภิกษุสำคัญว่าถอนแล้ว ใช้สอย ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๒๖} [๓๗๖] ภิกษุใช้สอยจีวรที่ภิกษุผู้รับวิกัปคืนให้ หรือถือวิสาสะแก่ภิกษุ ผู้รับวิกัป ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ วิกัปปนสิกขาบทที่ ๙

๑๐ จีวรอปนิธานสิกขาบท

ว่าด้วยการซ่อนจีวร

เรื่องภิกษุสัตตรสวัคคีย์

{๖๒๗} [๓๗๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ไม่เก็บงำบริขาร พวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงซ่อนบาตรบ้าง จีวรบ้างของพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ขอร้องพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย ขอพวกท่านจงคืนบาตรให้แก่พวกกระผม ขอท่านจงคืนจีวรให้แก่พวกกระผม”