สิกขาบทที่ ๘ เรื่องภิกษุหลายรูป เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๖๑๘} [๓๖๖] ภิกษุอาบนํ้าในสมัย ๑ ภิกษุอาบนํ้าในเวลาครึ่งเดือน ๑ ภิกษุอาบนํ้าในเวลาเกินครึ่งเดือน ๑ ภิกษุข้ามฟากพรางอาบนํ้าไป ๑ ภิกษุอาบนํ้าในปัจจันตชนบททุก ๆ แห่ง ๑ ภิกษุอาบนํ้าเพราะมีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ นหานสิกขาบทที่ ๗

๘. ทุพพัณณกรณสิกขาบท

ว่าด้วยการทำจีวรใหม่ให้เสียสี

เรื่องภิกษุหลายรูป

{๖๑๙} [๓๖๗] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุและพวกปริพาชกจำนวนมากต่างเดินทางจากเมืองสาเกตไปยังพระนครสาวัตถี ในระหว่างทางพวกโจรได้พากันออกมาแย่งชิงพวกภิกษุและพวกปริพาชกเหล่านั้น พวกเจ้าหน้าที่ได้ออกจากพระนครสาวัตถีไปจับโจรเหล่านั้นได้พร้อมทั้งของกลาง แล้วส่งทูตไปในสำนักภิกษุทั้งหลายว่า “นิมนต์พระคุณเจ้าทั้งหลายมา จำจีวรของตน ๆ ได้แล้วนิมนต์รับคืนไป” ภิกษุทั้งหลายจำจีวรไม่ได้ ชาวบ้านจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าทั้งหลายจึงจำจีวรของตน ๆ ไม่ได้เล่า” ภิกษุทั้งหลาย ได้ยินชาวบ้านเหล่านั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงประชุมสงฆ์บัญญัติสิกขาบท

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งให้ประชุมภิกษุสงฆ์ในเพราะเหตุเป็นเค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น ทรงทำธรรมีกถาที่สมควรแก่เรื่องนั้นที่เหมาะสมแก่เรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลาย แล้วรับสั่งว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติสิกขาบทแก่ภิกษุทั้งหลาย อาศัยอำนาจประโยชน์ ๑๐ ประการ ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๖๘] อนึ่ง ภิกษุได้จีวรใหม่มา พึงถือเอาวัตถุสำหรับทำให้เสียสี ๓ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ ของสีเขียวครามก็ได้ ของสีตมก็ได้ ของสีดำคลํ้าก็ได้ มาทำให้เสียสี ถ้าภิกษุไม่ถือเอาวัตถุสำหรับทำให้เสียสี ๓ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่งมาทำให้เสียสี ใช้จีวรใหม่ เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๖๒๐} [๓๖๙] ที่ชื่อว่า ใหม่ ตรัสหมายถึงจีวรที่ยังมิได้ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะ

ที่ชื่อว่า จีวร ได้แก่ ผ้า ๖ ชนิด ชนิดใดชนิดหนึ่ง

คำว่า พึงถือเอาวัตถุสำหรับทำให้เสียสี ๓ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง มาทำให้เสียสี คือ โดยที่สุดพึงถือเอาแม้ด้วยปลายหญ้าคา

ที่ชื่อว่า ของสีเขียวคราม ได้แก่ ของสีเขียวคราม ๒ อย่าง คือ ของสีเขียวครามเหมือนสำริดอย่าง ๑ ของสีเขียวครามเหมือนใบไม้อย่าง ๑ที่ชื่อว่า สีตม ตรัสหมายถึงสีนํ้าโคลน

ที่ชื่อว่า สีดำคลํ้า ได้แก่ สีดำชนิดใดชนิดหนึ่ง

คำว่า ถ้าภิกษุไม่ถือเอาวัตถุสำหรับทำให้เสียสี ๓ อย่างอย่างใดอย่าง หนึ่งมาทำให้เสียสี ความว่า ภิกษุไม่ถือเอาวัตถุสำหรับทำให้เสียสี ๓ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่งมาทำให้เสียสี โดยที่สุดแม้ด้วยปลายหญ้าคา แล้วใช้จีวรใหม่ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๒๑} [๓๗๐] มิได้ถือเอา ภิกษุสำคัญว่ามิได้ถือเอา ใช้นุ่งห่ม ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

มิได้ถือเอา ภิกษุสงสัย ใช้นุ่งห่ม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

มิได้ถือเอา ภิกษุสำคัญว่าถือเอา ใช้นุ่งห่ม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ถือเอาแล้ว ภิกษุสำคัญว่ามิได้ถือเอา ใช้นุ่งห่ม ต้องอาบัติทุกกฏ

ถือเอาแล้ว ภิกษุสงสัย ใช้นุ่งห่ม ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ถือเอาแล้ว ภิกษุสำคัญว่าถือเอาแล้ว ใช้นุ่งห่ม ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๖๒๒} [๓๗๑] ภิกษุถือเอาแล้วใช้นุ่งห่ม ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีเครื่องหมายพินทุกัปปะหายสูญไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่มีร่องรอยทำเครื่องหมายพินทุกัปปะไว้แต่จางไป ๑ ภิกษุใช้จีวรที่ยังมิได้ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแต่เย็บติดกับจีวรที่ทำเครื่องหมายพินทุกัปปะแล้ว ๑ ภิกษุใช้ผ้าปะ ๑ ภิกษุใช้ผ้าทาบ ๑ ภิกษุใช้ผ้าดาม ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ทุพพัณณกรณสิกขาบทที่ ๘

๙. วิกัปปนสิกขาบท

ว่าด้วยการวิกัปจีวร

เรื่องพระอุปนันทศากยบุตร

{๖๒๓} [๓๗๒] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุสัทธิวิหาริกของพระพี่ชายแล้วใช้สอย จีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน ต่อมา ภิกษุนั้นเล่าเรื่องนั้นแก่ภิกษุ ทั้งหลายว่า “อาวุโสทั้งหลาย ท่านพระอุปนันทศากยบุตรนี้วิกัปจีวรเองแก่กระผมแล้วใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอน”บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ท่านพระอุปนันทศากยบุตรวิกัปจีวรเองแก่ภิกษุแล้ว ไฉนจึงได้ใช้สอยจีวรนั้นซึ่งยังมิได้ถอนเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า