สิกขาบทที่ ๔ เรื่องพระฉันนะ เล่ม ๒

อนาปัตติวาร

{๕๙๑} [๓๓๙] ภิกษุไม่ประสงค์จะเล่น เมื่อมีกิจจำเป็น ลงนํ้าแล้วดำลงก็ดี ผุดขึ้นก็ดี ว่ายไปก็ดี ๑ ภิกษุผู้จะข้ามฟาก ดำลงก็ดี ผุดขึ้นก็ดี ว่ายไปก็ดี ๑ ภิกษุว่ายในคราวมีอันตราย ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ หัสสธัมมสิกขาบทที่ ๓

๔. อนาทริยสิกขาบท

ว่าด้วยความไม่เอื้อเฟื้อ

เรื่องพระฉันนะ

{๕๙๒} [๓๔๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณโฆสิตาราม ใกล้พระนครโกสัมพี ครั้งนั้น ท่านพระฉันนะประพฤติอนาจาร ภิกษุทั้งหลายได้ว่ากล่าวอย่างนี้ว่า “อาวุโสฉันนะ ท่านอย่าได้กระทำเช่นนั้น การกระทำเช่นนั้นไม่สมควร” ท่านพระฉันนะไม่ยอมเอื้อเฟื้อยังขืนทำอยู่อย่างเดิมบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านพระฉันนะจึงได้ไม่เอื้อเฟื้อยังขืนทำอยู่เล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามท่านพระฉันนะว่า “ดูก่อนฉันนะ ทราบมาว่าเธอไม่เอื้อเฟื้อ จริงหรือ”

ท่านพระฉันนะทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษ ไฉนเธอจึงได้ไม่เอื้อเฟื้อเล่า การกระทำของเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๔๑] เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะความไม่เอื้อเฟื้อ

สิกขาบทวิภังค์

{๕๙๓} [๓๔๒] ที่ชื่อว่า ความไม่เอื้อเฟื้อ ได้แก่ ความไม่เอื้อเฟื้อ ๒ อย่าง คือ ความไม่เอื้อเฟื้อในบุคคล ๑ ความไม่เอื้อเฟื้อในธรรม ๑

ที่ชื่อว่า ความไม่เอื้อเฟื้อในบุคคล ได้แก่ ภิกษุผู้ถูกอุปสัมบันว่ากล่าวอยู่ด้วยพระบัญญัติ กลับกระทำความไม่เอื้อเฟื้อว่า ‘ท่านรูปนี้ถูกสงฆ์ยกวัตร ถูกสงฆ์ดูหมิ่น หรือถูกสงฆ์ตำหนิแล้ว เราจักไม่ทำตามถ้อยคำของท่านรูปนี้’ ดังนี้ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ที่ชื่อว่า ความไม่เอื้อเฟื้อในธรรม ได้แก่ ภิกษุผู้ถูกอุปสัมบันว่ากล่าวอยู่ด้วยพระบัญญัติ กลับกระทำความไม่เอื้อเฟื้อว่า ‘ไฉนธรรมข้อนี้จะพึงเสื่อมสูญหาย หรืออันตรธานไปเสีย’ ดังนี้ก็ดี ไม่ประสงค์จะศึกษาพระบัญญัตินั้น จึงกระทำความไม่เอื้อเฟื้อก็ดี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๕๙๔} [๓๔๓] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

{๕๙๕} ภิกษุถูกอุปสัมบันว่ากล่าวอยู่ด้วยข้อธรรมอันมิใช่พระพุทธบัญญัติ กระทำความไม่เอื้อเฟื้อว่า ‘ข้อนี้ไม่เป็นไปเพื่อความขัดเกลา ไม่เป็นไปเพื่อความกำจัด ไม่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้น่าเลื่อมใส ไม่เป็นไปเพื่อความไม่สะสม ไม่เป็นไปเพื่อปรารภความเพียร’ ต้องอาบัติทุกกฏภิกษุถูกอนุปสัมบันว่ากล่าวอยู่ด้วยพระพุทธบัญญัติก็ดี ด้วยข้อธรรมอันมิใช่พระพุทธบัญญัติก็ดี กระทำความไม่เอื้อเฟื้อว่า ‘ข้อนี้ไม่เป็นไปเพื่อความขัดเกลา ไม่เป็นไปเพื่อความกำจัด ไม่เป็นไปเพื่อความเป็นผู้น่าเลื่อมใส ไม่เป็นไปเพื่อความไม่สะสม ไม่เป็นไปเพื่อปรารภความเพียร’ ต้องอาบัติทุกกฏ{๕๙๖} อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน กระทำความไม่เอื้อเฟื้อ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๕๙๗} [๓๔๔] ภิกษุกล่าวชี้เหตุว่า ‘อาจารย์ทั้งหลายของพวกกระผมเรียนมา อย่างนี้ สอบถามมาอย่างนี้’ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ อนาทริยสิกขาบทที่ ๔

๕. ภิงสาปนสิกขาบท

ว่าด้วยการหลอกให้กลัว

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๙๘} [๓๔๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์หลอกพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ให้กลัว พวกเธอถูกหลอกให้ กลัวจึงร้องไห้ภิกษุทั้งหลายถามพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “ภิกษุฉัพพัคคีย์พวกนี้หลอกพวกกระผมให้กลัว ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้หลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัวเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอหลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัว จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้หลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัวเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้น ของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...