สิกขาบทที่ ๕ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ เล่ม ๒

๕. ภิงสาปนสิกขาบท

ว่าด้วยการหลอกให้กลัว

เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๕๙๘} [๓๔๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์หลอกพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ให้กลัว พวกเธอถูกหลอกให้ กลัวจึงร้องไห้ภิกษุทั้งหลายถามพวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ว่า “อาวุโสทั้งหลาย พวกเธอร้องไห้ทำไม”

พวกภิกษุสัตตรสวัคคีย์ตอบว่า “ภิกษุฉัพพัคคีย์พวกนี้หลอกพวกกระผมให้กลัว ขอรับ”

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้หลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัวเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกเธอหลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัว จริงหรือ”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉนพวกเธอจึงได้หลอกภิกษุทั้งหลายให้กลัวเล่า การกระทำของพวกเธอนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งขึ้น ของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๓๔๖] อนึ่ง ภิกษุใดหลอกภิกษุให้กลัว เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๕๙๙} [๓๔๗] คำว่า อนึ่ง... ใด ความว่า ผู้ใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุ ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุ เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุ’ ในข้อความตอนนี้

คำว่า ซึ่งภิกษุ ได้แก่ ภิกษุรูปอื่น

คำว่า หลอกให้กลัว ความว่า อุปสัมบันมุ่งจะหลอกอุปสัมบันให้กลัว นำรูปก็ดี เสียงก็ดี กลิ่นก็ดี รสก็ดี โผฏฐัพพะก็ดีเข้าไปใกล้ ๆ เธอผู้ถูกหลอกนั้นจะกลัวก็ตาม ไม่กลัวก็ตาม ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบันมุ่งจะหลอกอุปสัมบันให้กลัว บอกเล่าถึงทางกันดารเพราะโจรก็ดี ทางกันดารเพราะสัตว์ร้ายก็ดี ทางกันดารเพราะปีศาจก็ดี เธอผู้รับคำบอกเล่าจะกลัวก็ตาม ไม่กลัวก็ตาม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๖๐๐} [๓๔๘] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน หลอกให้กลัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย หลอกให้กลัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน หลอกให้กลัว ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกกฏ

{๖๐๑} อุปสัมบันมุ่งจะหลอกอนุปสัมบันให้กลัว นำรูปก็ดี เสียงก็ดี กลิ่นก็ดี รสก็ดี โผฏฐัพพะก็ดี เข้าไปใกล้ ๆ อนุปสัมบันนั้นจะกลัวก็ตาม ไม่กลัวก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏ

อุปสัมบันมุ่งจะหลอกอนุปสัมบันให้กลัว บอกเล่าถึงทางกันดาร เพราะโจรก็ดี ทางกันดารเพราะสัตว์ร้ายก็ดี ทางกันดารเพราะปีศาจก็ดี อนุปสัมบันนั้นจะกลัวก็ตาม ไม่กลัวก็ตาม ต้องอาบัติทุกกฏ

{๖๐๒} อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน หลอกให้กลัว ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย หลอกให้กลัว ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน หลอกให้กลัว ต้องอาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๖๐๓} [๓๔๙] ภิกษุไม่มุ่งจะหลอกให้กลัว นำรูปก็ดี เสียงก็ดี กลิ่นก็ดี รสก็ดี โผฏฐัพพะก็ดีเข้าไปใกล้ ๆ หรือบอกเล่าถึงทางกันดารเพราะโจร ทางกันดารเพราะสัตว์ร้าย ทางกันดารเพราะปีศาจ ๑ ภิกษุผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ ภิงสาปนสิกขาบทที่ ๕

๖. โชติกสิกขาบท

ว่าด้วยการก่อไฟผิง

เรื่องภิกษุก่อไฟผิงกัน

{๖๐๔} [๓๕๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ที่สวนสัตว์เภสกลาวัน ใกล้เมืองสุงสุมารคิระ แคว้นภัคคะ ขณะนั้นถึงเดือนฤดูหนาว ภิกษุทั้งหลายได้ก่อไฟที่ขอนไม้มีโพรงใหญ่ท่อนหนึ่งแล้วผิงกัน งูเห่าในโพรง ไม้นั้นถูกไฟลนเข้าได้เลื้อยออกไล่พวกภิกษุ พวกภิกษุได้วิ่งหนีไปในที่นั้น ๆ บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุ ทั้งหลายจึงได้ก่อไฟผิงเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ทรงสอบถามแล้วทรงบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุก่อไฟผิง จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายทูลรับว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉนภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นจึงได้ก่อไฟผิงเล่า การกระทำของภิกษุโมฆบุรุษเหล่านั้นนั่นไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใสหรือเพื่อความ เลื่อมใสยิ่งขึ้นของปวงชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดงอย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

อนึ่ง ภิกษุใดมุ่งการผิง ก่อเองก็ดี ให้ก่อก็ดีซึ่งไฟ เป็นปาจิตตีย์

ก็สิกขาบทนี้ย่อมเป็นอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงบัญญัติแล้วแก่ภิกษุ ทั้งหลายด้วยประการฉะนี้