พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ มุสาวาทวรรค · สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์
อุปสัมบันล้ออุปสัมบัน เล่ม ๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๒๔๖–๒๔๙ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๔/๖ ในสิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์มี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ปาจิตติยกัณฑ์ มุสาวาทวรรค สิกขาบทที่ ๒ เรื่องพระฉัพพัคคีย์ อุปสัมบันล้ออุปสัมบัน (ฉบับหลวง เล่ม ๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๔ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒ หน้า ๒๗๔–๒๙๐
๑๐. พูดเปรยกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด
... ‘พวกเราไม่ใช่มีความประพฤติดังอูฐ ... สุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่บัณฑิต ... ทุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้ แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุกกฏทุก ๆ คำพูด
อุปสัมบันล้ออุปสัมบัน
๑. พูดล้อกดกระทบชาติ
{๒๔๖} [๓๒] อุปสัมบันไม่มุ่งจะด่า ไม่มุ่งจะข่มอุปสัมบัน ไม่มุ่งจะทำให้ เก้อเขิน แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชาติต่ำ ด้วยกล่าวกระทบชาติตํ่า คือ พูดกะอุปสัมบันที่มีชาติคนจัณฑาล มีชาติคนจักสาน มีชาตินายพราน มีชาติคนช่างรถ มีชาติคนเทขยะว่า ‘เป็นชาติคนจัณฑาล เป็นชาติคนจักสาน เป็นชาตินายพราน เป็นชาติคนช่างรถ เป็นชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชาติสูง ด้วยกล่าวกระทบชาติต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันที่มีชาติกษัตริย์ มีชาติพราหมณ์ว่า ‘เป็นชาติคนจัณฑาล เป็นชาติคนจักสาน เป็นชาตินายพราน เป็นชาติคนช่างรถ เป็นชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชาติต่ำ ด้วยกล่าวกระทบชาติสูง คือ พูดกะอุปสัมบันที่มีชาติคนจัณฑาล ชาติคนจักสาน ชาตินายพราน ชาติคนช่างรถ ชาติคนเทขยะว่า ‘เป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชาติสูง ด้วยกล่าว กระทบชาติสูง คือ พูดกะอุปสัมบันที่มีชาติกษัตริย์ มีชาติพราหมณ์ว่า ‘เป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด
๒. พูดล้อกดกระทบชื่อ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชื่อไม่เพราะ ด้วยกล่าว กระทบชื่อไม่เพราะ คือ พูดกะอุปสัมบันชื่ออวกัณณกะ ... ว่า ‘ท่านอวกัณณกะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบชื่อ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชื่อเพราะ ด้วยกล่าว กระทบชื่อไม่เพราะ คือ พูดกะอุปสัมบันชื่อพุทธรักขิต ... ว่า ‘ท่าน อวกัณณกะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบชื่อ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชื่อไม่เพราะ ด้วยกล่าวกระทบชื่อเพราะ คือ พูดกะอุปสัมบันชื่ออวกัณณกะ ... ว่า ‘ท่านพุทธรักขิต ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบชื่อ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีชื่อเพราะ ด้วยกล่าวกระทบชื่อเพราะ คือ พูดกะอุปสัมบันชื่อพุทธรักขิต ... ว่า ‘ท่านพุทธรักขิต
...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๓. พูดล้อกดกระทบวงศ์ตระกูล
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีวงค์ตระกูลต่ำ ด้วยกล่าวกระทบวงศ์ตระกูลต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันโกสิยโคตร ... ว่า ‘ท่านโกสิยโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบวงศ์ตระกูล
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีวงค์ตระกูลสูง ด้วยกล่าวกระทบวงศ์ตระกูลต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันโคตมโคตร ... ว่า ‘ท่านโกสิยโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบวงศ์ตระกูล
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีวงศ์ตระกูลตํ่า ด้วยกล่าวกระทบวงศ์ตระกูลสูง คือ พูดกะอุปสัมบันโกสิยโคตร ... ว่า ‘ท่านโดตมโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบวงศ์ตระกูล
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีวงศ์ตระกูลสูง ด้วยกล่าวกระทบวงศ์ตระกูลสูง คือ พูดกะอุปสัมบันโคตมโคตร ... ว่า ‘ท่านโคตมโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๔. พูดล้อกดกระทบการงาน
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีการงานชั้นต่ำ ด้วยกล่าวกระทบการงานชั้นต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างไม้ ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างไม้...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบการงาน
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีการงานชั้นสูง ด้วยกล่าวกระทบการงานชั้นต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นชาวนา ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างไม้ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบการงาน
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีการงานชั้นตํ่า ด้วยกล่าวกระทบการงานชั้นสูง คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างไม้ ... ว่า ‘ท่านเป็นชาวนา ... ‘ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบการงาน
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีการงานชั้นสูง ด้วยกล่าวกระทบการงานชั้นสูง คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นชาวนา ... ว่า ‘ท่านเป็นชาวนา ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๕. พูดล้อกดกระทบศิลปะ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีศิลปะชั้นต่ำ ด้วยกล่าวกระทบศิลปะชั้นต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างจักสาน ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างจักสาน ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบศิลปะ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีศิลปะชั้นสูง ด้วยกล่าวกระทบศิลปะชั้นต่ำ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างนับ ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างจักสาน ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบศิลปะ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีศิลปะชั้นต่ำ ด้วยกล่าวกระทบศิลปะชั้นสูงคือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างจักสาน ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างนับ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบศิลปะ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีศิลปะชั้นสูง ด้วยกล่าวกระทบศิลปะชั้นสูง คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นช่างนับ ... ว่า ‘ท่านเป็นช่างนับ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๖. พูดล้อกดกระทบโรค
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีโรคเบา ด้วยกล่าวกระทบโรคเบา คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นโรคเรื้อน .... ว่า ‘ท่านเป็น โรคเรื้อน ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบโรค
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีโรคหนัก ด้วยกล่าวกระทบโรคเบา คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นโรคเบาหวาน .... ว่า ‘ท่านเป็นโรคเรื้อน ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบโรค
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีโรคเบา ด้วยกล่าวกระทบโรคหนัก คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นโรคเรื้อน .... ว่า ‘ท่านเป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบโรค
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีโรคหนัก ด้วยกล่าวกระทบโรคหนัก คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นโรคเบาหวานว่า ‘ท่านเป็นโรค เบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๗. พูดล้อกดกระทบรูปร่าง
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีรูปร่างไม่ดี ด้วยกล่าวกระทบรูปร่างไม่ดี คือ พูดกะอุปสัมบันผู้สูงเกินไป ... ว่า ‘ท่านเป็นคนสูง เกินไป ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบรูปร่าง
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีรูปร่างดี ด้วยกล่าวกระทบรูปร่างไม่ดี คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ไม่สูงนัก ... ว่า ‘ท่านเป็นคนสูง เกินไป ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบรูปร่าง
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีรูปร่างไม่ดี ด้วยกล่าวกระทบรูปร่างดี คือ พูดกะอุปสัมบันผู้สูงเกินไป ผู้ตํ่าเกินไป ผู้ดำเกินไป ... ว่า ‘ท่านเป็นคนไม่สูงนัก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบรูปร่าง
...แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีรูปร่างดี ด้วยกล่าวกระทบรูปร่างดี คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ไม่สูงนัก ... ว่า ‘ท่านเป็นคนไม่ สูงนัก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๘. พูดล้อกดกระทบกิเลส
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีกิเลสหยาบ ด้วยกล่าวกระทบกิเลสหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ถูกราคะกลุ้มรุม ... ว่า ‘ท่านถูกราคะกลุ้มรุม ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบกิเลส
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีกิเสสละเอียด ด้วยกล่าวกระทบกิเลสหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ปราศจากราคะ ... ว่า ‘ท่านถูกราคะกลุ้มรุม ... ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบกิเลส
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีกิเลสหยาบ ด้วยกล่าวกระทบกิเลสละเอียด คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ถูกราคะกลุ้มรุม ... ว่า ‘ท่านปราศจากราคะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบกิเลส
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีกิเลสละเอียด ด้วยกล่าวกระทบกิเลสละเอียด คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ปราศจากราคะ ... ว่า ‘ท่านปราศจากราคะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๙. พูดล้อกดกระทบอาบัติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้ต้องอาบัติหยาบ ด้วยกล่าวกระทบอาบัติหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ต้องอาบัติปาราชิก ... ว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบอาบัติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันที่มีธรรมอุกฤษฏ์ ด้วยกล่าวกระทบอาบัติหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นโสดาบันว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบอาบัติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้ต้องอาบัติหยาบ ด้วยกล่าว กระทบธรรมอุกฤษฏ์ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้ต้องอาบัติปาราชิก ... ว่า ‘ท่านเป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบอาบัติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้มีธรรมอุกฤษฏ์ ด้วยกล่าว กระทบธรรมอุกฤษฏ์ คือ พูดกะอนุปสัมบันผู้เป็นโสดาบันว่า ‘ท่านเป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๑๐. พูดล้อกดกระทบคำด่า
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้มีความประพฤติหยาบ ด้วยกล่าวกระทบคำด่าหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผ้มีความประพฤติดังอูฐ ... ว่า ‘ท่านเป็นอูฐ ... สุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบคำด่า
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้มีความประพฤติละเอียด ด้วยกล่าวกระทบคำด่าหยาบ คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นบัณฑิต ...ว่า ‘ท่านเป็นอูฐ ... สุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบคำด่า
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้มีความประพฤติหยาบ ด้วยกล่าวกระทบคำด่าละเอียด คือ พูดกะอุปสัมบันผู้มีความประพฤติดัง อูฐ ... ว่า ‘ท่านเป็นบัณฑิต ... ทุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อยกยอกระทบคำด่า
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอุปสัมบันผู้มีความประพฤติละเอียด ด้วยกล่าวกระทบคำด่าละเอียด คือ พูดกะอุปสัมบันผู้เป็นบัณฑิต ... ว่า ‘ท่านเป็นบัณฑิต ... ทุคติของท่านไม่มี ท่านพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๑. พูดล้อเปรยกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง
{๒๔๗} [๓๓] อุปสัมบันไม่มุ่งจะด่า ไม่มุ่งจะข่มอุปสัมบัน ไม่มุ่งจะทำให้เก้อเขิน แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงพูดเปรยอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นชาติจัณฑาล บางพวกเป็นชาติคนจักสาน บางพวกเป็นชาตินายพราน บางพวกเป็นชาติคนช่างรถ บางพวกเป็นชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นชาติกษัตริย์ บางพวกเป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๒. พูดล้อเปรยกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกชื่ออวกัณณกะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกชื่อพุทธรักขิต ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๓. พูดล้อเปรยกระทบวงศ์ตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโกสิยโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโคตมโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๔. พูดล้อเปรยกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างไม้ บางพวกเป็นคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด ... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นชาวนา บางพวกเป็นพ่อค้า บางพวกเป็นคนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๕. พูดล้อเปรยกระทบศิลปะชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างจักสาน ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด ... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นช่างนับ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๖. พูดล้อเปรยกระทบโรคเบา - โรคหนัก
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโรคเรื้อน ... บางพวกเป็น โรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๗. พูดล้อเปรยกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกสูงเกินไป ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกไม่สูงนัก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๘. พูดล้อเปรยกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกถูกราคะกลุ้มรุม ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกปราศจากราคะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๙. พูดล้อเปรยกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกต้องอาบัติปาราชิก ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๑๐. พูดล้อเปรยกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด
... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกมีความประพฤติดังอูฐ ... สุคติ ของท่านพวกนั้นไม่มี ท่านพวกนั้นพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘มีภิกษุในพระธรรมวินัยนี้บางพวกเป็นบัณฑิต ... ทุคติของท่านพวก นั้นไม่มี ท่านพวกนั้นพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด
๑. พูดล้อเปรยกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง
{๒๔๘} อุปสัมบันไม่มุ่งจะด่า ไม่มุ่งจะข่มอุปสัมบัน ไม่มุ่งจะทำให้เก้อเขิน แต่มีความประสงค์จะล้อเล่น จึงพูดเปรยอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘ภิกษุพวก ไหนกันแน่เป็นชาติคนจัณฑาล ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นชาติกษัตริย์ เป็นชาติพราหมณ์’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๒. พูดล้อเปรยกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ชื่ออวกัณณกะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติ ทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ชื่อพุทธรักขิต ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติ ทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๓. พูดล้อเปรยกระทบวงศ์ตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโกสิยโคตร...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติ ทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโคตมโคตร ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติ
ทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๔. พูดล้อเปรยกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างไม้ เป็นคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นชาวนา เป็นพ่อค้า เป็นคนเลี้ยงโค’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๕. พูดล้อเปรยกระทบศิลปะชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างจักสาน เป็นช่างหม้อ เป็นช่างหูก เป็นช่างหนัง เป็นช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นช่างนับ เป็นช่างคำนวณ เป็นช่างเขียน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๖. พูดล้อเปรยกระทบโรคเบา - โรคหนัก
...’ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโรคเรื้อน เป็นโรคฝี เป็นโรคกลาก เป็นโรคมองคร่อ เป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ เป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๗. พูดล้อเปรยกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นคนสูงเกินไป เป็นคนต่ำเกินไป เป็นคนดำเกินไป เป็นคนขาวเกินไป’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆคำพูด
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นคนไม่สูงนัก เป็นคนไม่ตํ่านัก เป็นคนไม่ดำนัก เป็นคนไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๘. พูดล้อเปรยกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ถูกราคะกลุ้มรุม ถูกโทสะยํ่ายี ถูกโมหะครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ปราศจากราคะ ปราศจากโทสะ ปราศจากโมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๙. พูดล้อเปรยกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ต้องอาบัติปาราชิก ... ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้ ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด
๑๐. พูดล้อเปรยกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด
... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่ประพฤติดังอูฐ ... สุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี ภิกษุพวกนั้นพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘ภิกษุพวกไหนกันแน่เป็นบัณฑิต เป็นคนฉลาด เป็นนักปราชญ์ เป็นพหูสูต เป็นธรรมกถึก ทุคติของภิกษุพวกนั้นไม่มี ภิกษุพวกนั้นพึงหวัง ได้แต่สุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๑. พูดล้อเปรยกระทบชาติตํ่า - ชาติสูง
{๒๔๙} อุปสัมบันไม่มุ่งจะด่า ไม่มุ่งจะข่มอุปสัมบัน ไม่มุ่งจะทำให้เก้อเขิน แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงพูดเปรยอย่างนี้ คือ กล่าวว่า ‘พวกเราไม่ใช่ชาติ คนจัณฑาล ไม่ใช่ชาติคนจักสาน ไม่ใช่ชาตินายพราน ไม่ใช่ชาติคนช่างรถ ไม่ใช่ชาติคนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ชาติกษัตริย์ ไม่ใช่ชาติพราหมณ์’ ดังนี้เป็นต้น ต้อง อาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๒. พูดล้อเปรยกระทบชื่อไม่เพราะ - ชื่อเพราะ
... ‘พวกเราไม่ใช่ชื่ออวกัณณกะ ...’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่ชื่อพุทธรักขิต ไม่ใช่ชื่อธัมมรักขิต ไม่ใช่ชื่อสังฆรักขิต’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๓. พูดล้อเปรยกระทบวงศ์ตระกูลตํ่า - ตระกูลสูง
... ‘พวกเราไม่ใช่โกสิยโคตร ไม่ใช่ภารทวาชโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่โคตมโคตร ไม่ใช่โมคคัลลานโคตร ไม่ใช่กัจจายนโคตร ไม่ใช่วาเสฏฐโคตร’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๔. พูดล้อเปรยกระทบการงานชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างไม้ ไม่ใช่คนเทขยะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่ชาวนา ไม่ใช่พ่อค้า ไม่ใช่คนเลี้ยงโค’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๕. พูดล้อเปรยกระทบศิลปะชั้นตํ่า - ชั้นสูง
... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างจักสาน ไม่ใช่ช่างหม้อ ไม่ใช่ช่างหูก ไม่ใช่ช่างหนัง ไม่ใช่ช่างกัลบก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ช่างนับ ไม่ใช่ช่างคำนวณ ไม่ใช่ช่างเขียน’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๖. พูดล้อเปรยกระทบโรคเบา - โรคหนัก
... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโรคเรื้อน ไม่ใช่เป็นโรคฝี ไม่ใช่เป็นโรคกลาก ไม่ใช่เป็นโรคมองคร่อ ไม่ใช่เป็นโรคลมบ้าหมู’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโรคเบาหวาน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิต ทุก ๆ คำพูด
๗. พูดล้อเปรยกระทบรูปร่างไม่ดี - รูปร่างดี
... ‘พวกเราไม่ใช่สูงเกินไป ไม่ใช่ต่ำเกินไป ไม่ใช่ดำเกินไป ไม่ใช่ขาวเกินไป’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ไม่สูงนัก ไม่ใช่ไม่ตํ่านัก ไม่ใช่ไม่ดำนัก ไม่ใช่ไม่ขาวนัก’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๘. พูดล้อเปรยกระทบกิเลสหยาบ - ละเอียด
... ‘พวกเราไม่ใช่ถูกราคะกลุ้มรุม ไม่ใช่ถูกโทสะย่ำยี ไม่ใช่ถูกโมหะ ครอบงำ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่ปราศจากราคะ ไม่ใช่ปราศจากโทสะ ไม่ใช่ปราศจากโมหะ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๙. พูดล้อเปรยกระทบอาบัติทราม - อุกฤษฏ์
... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นผู้ต้องอาบัติปาราชิก ... เป็นผู้ต้องอาบัติทุพภาสิต’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด... ‘พวกเราไม่ใช่เป็นโสดาบัน’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๑๐. พูดล้อเปรยกระทบคำด่าหยาบ - ละเอียด
... ‘พวกเราไม่ใช่มีความประพฤติดังอูฐ ไม่ใช่มีความประพฤติดังแพะ ไม่ใช่มีความประพฤติดังโค ไม่ใช่มีความประพฤติดังลา ไม่ใช่มีความประพฤติดังสัตว์ดิรัจฉาน ไม่ใช่มีความประพฤติดังสัตว์นรก สุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้แต่ทุคติ’ ดังนี้เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
... ‘พวกเราไม่ใช่บัณฑิต ไม่ใช่คนฉลาด ไม่ใช่นักปราชญ์ ไม่ใช่พหูสูต ไม่ใช่ธรรมกถึก ทุคติของพวกเราไม่มี พวกเราพึงหวังได้แต่สุคติ’ ดังนี้ เป็นต้น ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
อุปสัมบันล้ออนุปสัมบัน
๑. พูดล้อกดกระทบชาติ
{๒๕๐} [๓๔] อุปสัมบันไม่มุ่งจะด่า ไม่มุ่งจะข่มอนุปสัมบัน ไม่มุ่งจะทำให้เก้อเขิน แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอนุปสัมบันที่มีชาติต่ำ ด้วยกล่าวกระทบชาติต่ำ ... ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อกดให้เลวกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอนุปสัมบันที่มีชาติสูง ด้วยกล่าวกระทบชาติต่ำ ... ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
พูดล้อประชดกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอนุปสัมบันที่มีชาติต่ำ ด้วยกล่าวกระทบชาติสูง ... ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด พูดล้อยกยอกระทบชาติ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอนุปสัมบันที่มีชาติสูง ด้วยกล่าวกระทบชาติสูง ... ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
๒. พูดล้อกดกระทบชื่อ
... แต่ประสงค์จะล้อเล่น จึงว่าอนุปสัมบันที่มีชื่อไม่เพราะด้วยกล่าว กระทบชื่อไม่เพราะ ... ต้องอาบัติทุพภาสิตทุก ๆ คำพูด
จบ อุปสัมบันล้ออุปสัมบัน