พระวินัยปิฎก มหาวรรค · เภสัชชขันธกะ
หัวข้อประจำขันธกะ เล่ม ๕
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๙๔ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒๑/๒๑ ในเภสัชชขันธกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวรรค เภสัชชขันธกะ หัวข้อประจำขันธกะ (ฉบับหลวง เล่ม ๕ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๕ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๕)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๕ หน้า ๑๕๗–๑๖๐
หัวข้อประจำขันธกะ
{๙๔} เรื่องอาพาธที่เกิดชุมในฤดูสารท ๑ เรื่องฉันเภสัชนอกกาล ๑ เรื่องนํ้ามันเปลวสัตว์เป็นยา ๑ เรื่องรากไม้ที่เป็นตัวยา ๑ เรื่องรากไม้ทำยาผง ๑ เรื่องนํ้าฝาด ๑ เรื่องใบไม้ ๑ เรื่องผลไม้ ๑ เรื่องยางไม้ ๑ เรื่องเกลือ ๑ เรื่องมูลโค ๑
เรื่องยาผงและเครื่องร่อนยา ๑ เรื่องกลักยาตา กลักยาตาชนิดต่าง ๆ และกลักยาตาไม่มีฝาปิด ๑ เรื่องไม้ป้ายยาตา ๑
เรื่องถุงเก็บไม้ป้ายยาตา ถุงกลักยาตา และเชือกผูกเป็นสายสะพาย ๑ เรื่องน้ำมันหุง น้ำมันทาศีรษะ ๑ เรื่องการนัตถุ์ ๑ เรื่องกล้องนัตถุ์ยา ๑ เรื่องสูดควัน กล้องสูดควัน ฝาปิดกล้องสูดควัน ๑ เรื่องถุงเก็บกล้องสูดควัน ๑ เรื่องน้ำมันหุง ๑ เรื่องนํ้าเมาที่ผสมในนํ้ามันหุง ๑ เรื่องนํ้ามันเจือนํ้าเมามาก ๑ เรื่องนํ้ามันเจือนํ้าเมามากใช้เป็นยาทา ๑เรื่องลักจั่น ๑ เรื่องอบตัว ๑ เรื่องรมด้วยใบไม้ต่าง ๆ ๑ เรื่องการรมใหญ่และเอาใบไม้มาต้มรม ๑ เรื่อง อ่างนํ้า ๑ เรื่องระบายเลือดออก ๑ เรื่องกรอกโลหิตด้วยเขา ๑ เรื่องยาทาเท้า ๑
เรื่องปรุงนํ้ามันทาเท้า ๑ เรื่องผ่าฝี ๑ เรื่องชะแผลด้วยน้ำฝาด ๑ เรื่องงาที่บดแล้ว ๑ เรื่องยาพอกแผล ๑ เรื่องผ้าพันแผล ๑ เรื่องชะแผลด้วยนํ้าแป้งเมล็ดผักกาด ๑ เรื่องรมแผลด้วยควัน ๑ เรื่องตัดเนื้องอก
ด้วยก้อนเกลือ ๑ เรื่องนํ้ามันทาแผล ๑ เรื่องผ้าปิดกันน้ำมันเยิ้ม ๑ เรื่องยามหาวิภัฏ ๑ เรื่องรับประเคน ๑
เรื่องดื่มน้ำเจือคูถและหยิบคูถเมื่อกำลังถ่าย ๑ เรื่องดื่มนํ้าที่ละลายจากดินติดผาลไถ ๑ เรื่องดื่มน้ำต่างอามิส ๑ เรื่องดื่มนํ้าสมอดองมูตร ๑ เรื่องทาของหอม ๑ เรื่องดื่มยาถ่าย ๑ เรื่องนํ้าข้าวใส ๑ เรื่องนํ้าเนื้อต้ม ๑
เรื่องชำระเงื้อมเขาและพระราชทานคนงานวัด ๑ เรื่องฉันเภสัชที่เก็บไว้ ๗ วัน ๑ เรื่องนํ้าอ้อย ๑ เรื่องถั่วเขียว ๑ เรื่องยาดองโลณโสจิรกะ ๑ เรื่องอามิสที่หุงต้มเอง ๑ เรื่องภัตตาหารที่ต้องอุ่น ๑
เรื่องให้เก็บที่หุงต้มอามิสในภายในและหุงต้มเองเมื่อคราวอัตคัดอาหารต่อไปอีก ๑ เรื่องรับประเคนผลไม้ที่เป็นอุคคหิตได้ ๑ เรื่องถวายงา ๑ เรื่องของขบฉันที่รับประเคนไว้ตอนเช้า ๑ เรื่องเป็นไข้ตัวร้อน ๑ เรื่องฉันผลไม้ที่ปล้อนเมล็ดออก ๑ เรื่องริดสีดวงทวาร ๑เรื่องสัตถกรรมและวัตถิกรรม ๑ เรื่องอุบาสิกาสุปปิยา ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อมนุษย์ ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อช้าง ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อม้า ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อสุนัข ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้องู ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อราชสีห์ ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อเสือโคร่ง ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อเสือเหลือง ๑เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อหมี ๑ เรื่องทรงห้ามฉันเนื้อเสือดาว ๑ เรื่องคอยโอกาสถวายภัตและข้าวยาคู ๑ เรื่องมหาอำมาตย์เริ่มเลื่อมใสเป็นต้นเหตุให้ทรงห้ามภิกษุรับนิมนต์ไว้แห่งหนึ่งไปฉันในที่อื่น ๑ เรื่องถวาย
งา น้ำอ้อย ๑ เรื่องทรงรับอาคารพักแรม ๑ เรื่องมหาอำมาตย์สุนีธะและวัสสการะ ๑
เรื่องแม่น้ำคงคา ๑ เรื่องทรงแสดงอริยสัจจกถาที่บ้านโกฏิคาม ๑ เรื่องนางอัมพปาลีหญิงคณิกา ๑ เรื่องเจ้าลิจฉวี ๑ เรื่องอุทิศมังสะ ๑ เรื่องพระนครเวสาลีหาอาหารได้ง่าย ๑ เรื่องทรงห้ามอามิสที่เป็นอันโตวุตถะเป็นต้นใหม่ ๑เรื่องฝนตั้งเค้า ๑ เรื่องพระยโสชะอาพาธ ๑ เรื่องเมณฑกคฤหบดีถวายปัญจโครสกับเสบียงเดินทาง ๑ เรื่องเกณิยชฎิลถวายนํ้าอัฐบาน คือ นํ้าผลมะม่วง น้ำผลหว้า นํ้ากล้วยมีเมล็ด น้ำกล้วยไม่มีเมล็ด นํ้า ผลมะซาง นํ้าผลองุ่น น้ำเหง้าบัว น้ำผลมะปราง ๑เรื่องโรชมัลลกษัตริย์ถวายผักสดและของขบฉันที่ทำด้วยแป้ง ๑ เรื่องภิกษุช่างกัลบกในอาตุมานคร ๑ เรื่องผลไม้ดาษดื่นในพระนครสาวัตถี ๑ เรื่องพืช ๑ เรื่องเกิดสงสัยในพระบัญญัติบางสิ่งบางอย่าง ๑ เรื่องกาลิกระคน ๑
รวมเรื่องในขันธกะนี้ ๑๐๖ เรื่อง
จบ เภสัชชขันธกะ
{๙๕} [๓๐๖] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ภิกษุชาวปาเฐยยรัฐจำนวน ๓๐ รูปล้วนถืออารัญญิกธุดงค์ บิณฑปาติกธุดงค์ ปังสุกูลิกธุดงค์ และเตจีวริกธุดงค์ เดินทางไปพระนครสาวัตถีเพื่อเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้า เมื่อจวนถึงวันเข้าพรรษา ไม่สามารถจะเดินทางให้ทันวันเข้าพรรษาในพระนครสาวัตถีได้ จึงจำพรรษา ณ เมืองสาเกตใน
- ๑กฐินขันธกะ ตอนว่าด้วยกฐิน เป็นขันธกะที่ว่าด้วยพระพุทธานุญาตเกี่ยวกับเรื่องกฐินล้วน ตั้งแต่เหตุเกิดแห่งการถวายผ้ากฐิน อานิสงส์กฐิน กระบวนการในการจัดทำผ้ากฐิน การเดาะกฐิน จนถึงเหตุที่ทำให้กฐินไม่เป็นอันเดาะ มี ๑๔ หัวข้อ
- ๒คำว่า กฐิน ตามศัพท์แปลว่า ไม้สะดึงอันเป็นไม้แบบสำหรับขึงเพื่อตัดเย็บจีวร แต่ในทางพระวินัย ใช้เป็นชื่อเรียกสังฆกรรมอย่างหนึ่งที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตแก่สงฆ์ผู้จำพรรษาแล้ว โดยให้พร้อมใจกันยกมอบผ้าผืนหนึ่งที่เกิดขึ้นในสงฆ์แก่ภิกษุรูปใดรูปหนึ่งที่มีคุณสมบัติเหมาะสม แล้วภิกษุรูปนั้นนำผ้าที่ได้รับมอบไปทำเป็นจีวร (ไตรจีวรผืนใดผืนหนึ่ง) เสร็จแล้วก็แจ้งให้ที่ประชุมสงฆ์ทราบเพื่ออนุโมทนา อันเป็นการแสดงออกซึ่งความสามัคคีของภิกษุที่ได้จำพรรษาอยู่ร่วมกัน นอกจากนี้ ในปัจจุบันยังนิยมใช้เป็นชื่อพิธีการทำบุญพิเศษ (ทอดกฐิน) ที่มีกำหนดกาลไว้เฉพาะในช่วงระยะเวลา ๑ เดือนหลังจากออกพรรษาแล้ว คือ ตั้งแต่วันแรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๑ ถึงวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๒
- ๓ภิกษุชาวเมืองปาเฐยยรัฐ หมายถึงพระเถระภัททวัคคีย์ (พระพวกที่มีแต่ความเจริญ ๓๐ รูป) ซึ่งเป็นพี่น้องร่วมบิดาเดียวกันกับพระเจ้าโกศล โดยอาศัยอยู่ในรัฐปาเฐยยะ (บางฉบับเป็น ปาเวยยะ) ซึ่งเป็นรัฐหนึ่งที่ตั้งอยู่ด้านทิศตะวันตกของแคว้นโกศล กล่าวกันว่า ในจำนวนพระเถระภัททวัคคีย์เหล่านี้ ผู้เป็นพี่ใหญ่สำเร็จเป็นพระอนาคามี ผู้เป็นน้องสุดท้องสำเร็จเป็นพระโสดาบัน ไม่มีรูปใดที่สำเร็จเป็นพระอรหันต์หรือยังเป็นปุถุชนเลย (นัย วิ.อ. ๓/๑๙๑, ดูภัททวัคคิยสหายกวัตถุ มหาขันธกะ วิ.มหา. (แปล) ๔/๓๖/๕๕-๕๗ ประกอบ)
- ๔อารัญญิกธุดงค์ ข้อปฏิบัติขัดเกลากิเลสโดยถือการอยู่ป่าเป็นวัตร ปิณฑปาติกธุดงค์ ข้อปฏิบัติขัดเกลากิเลสโดยถือการเที่ยวบิณฑบาตเป็นวัตร ปังสุกูลิกธุดงค์ ข้อปฏิบัติขัดเกลากิเลสโดยถือการใช้ผ้าบังสุกุลเป็นวัตร เตจีวริกธุดงค์ ข้อปฏิบัติขัดเกลากิเลสโดยถือการใช้ผ้าเพียง ๓ ผืน
จบ หัวข้อประจำขันธกะ