อันเตวาสิกวัตร เล่ม ๔

บริกรรมให้ภิกษุบางรูป ไม่พึงให้ภิกษุบางรูปทำบริกรรมให้ ไม่พึงขวนขวายแก่ภิกษุบางรูป ไม่พึงสั่งให้ภิกษุบางรูปขวนขวาย ไม่พึงเป็นปัจฉาสมณะของภิกษุบางรูป ไม่พึงพาภิกษุบางรูปไปเป็นปัจฉาสมณะ ไม่พึงนำบิณฑบาตไปให้ภิกษุบางรูป ไม่พึงให้ภิกษุบางรูปนำบิณฑบาตมาให้ไม่บอกลาอาจารย์ก่อน ไม่พึงเข้าบ้าน ไม่พึงไปป่าช้า ไม่พึงหลีกไปสู่ทิศ

ถ้าอาจารย์อาพาธ พึงพยาบาลจนตลอดชีวิต พึงรอจนกว่าจะหาย

จบ อาจริยวัตตกถา

๑๙. อันเตวาสิกวัตตกถา

ว่าด้วยข้อควรปฏิบัติต่ออันเตวาสิก

{๙๔} [๗๙] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาจารย์พึงประพฤติชอบในอันเตวาสิก วิธีประพฤติชอบในอันเตวาสิกนั้น มีดังต่อไปนี้

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อาจารย์พึงสงเคราะห์อนุเคราะห์อันเตวาสิกด้วยสอนบาลี ด้วยสอนอรรถกถา ด้วยตักเตือน ด้วยพร่ำสอน

ถ้าอาจารย์มีบาตร อันเตวาสิกไม่มีบาตร อาจารย์พึงให้บาตรแก่อันเตวาสิก หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ บาตรจึงจะเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก’ถ้าอาจารย์มีจีวร อันเตวาสิกไม่มีจีวร อาจารย์พึงให้จีวรแก่อันเตวาสิก หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ จีวรจึงจะเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก’ถ้าอาจารย์มีบริขาร อันเตวาสิกไม่มีบริขาร อาจารย์พึงให้บริขารแก่อันเตวาสิก หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ บริขารจึงจะเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก

ถ้าอันเตวาสิกอาพาธ อาจารย์พึงลุกแต่เช้าตรู่แล้วให้ไม้ชำระฟัน ให้นํ้าล้างหน้า ปูอาสนะไว้ ถ้าข้าวยาคูมี พึงล้างภาชนะ แล้วนำข้าวยาคูเข้าไปให้ เมื่ออันเตวาสิกดื่มข้าวยาคูแล้ว พึงให้นํ้า รับภาชนะมา ถือต่ำ ๆ อย่าให้กระทบ ล้างให้สะอาดแล้วเก็บไว้ เมื่ออันเตวาสิกหายแล้ว พึงเก็บอาสนะ ถ้าที่ตรงนั้นเปรอะเปื้อน พึงเก็บกวาดที่นั้นเสียถ้าอันเตวาสิกประสงค์จะเข้าบ้าน พึงให้ผ้านุ่ง พึงรับผ้านุ่งผลัดมา พึงให้ประคดเอว พึงพับผ้าสังฆาฏิเป็นชั้นให้ พึงล้างบาตรแล้วให้พร้อมทั้งน้ำด้วย พึงปูอาสนะที่นั่งฉันไว้ด้วยกำหนดในใจว่า ‘เพียงเวลาเท่านี้ อันเตวาสิกจักกลับมา’ พึงเตรียมตั่ง น้ำล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ พึงลุกขึ้นรับบาตรและจีวร พึงให้ผ้านุ่งผลัด พึงรับผ้านุ่งมาถ้าจีวรชุ่มเหงื่อ พึงผึ่งแดดไว้สักครู่หนึ่ง แต่ไม่พึงผึ่งทิ้งไว้ที่แดด

พึงพับจีวร เมื่อพับจีวร พึงพับให้เหลื่อมมุมกัน ๔ นิ้ว ด้วยตั้งใจว่า จะได้ไม่มีรอยหักตรงกลาง พึงสอดประคดเอวไว้ในขนดอันตรวาสก

ถ้าบิณฑบาตมี และอันเตวาสิกประสงค์จะฉัน พึงให้น้ำแล้วนำบิณฑบาตเข้าไปให้ พึงถามอันเตวาสิกด้วยนํ้าฉัน เมื่ออันเตวาสิกฉันแล้ว พึงให้นํ้า รับบาตรมา ถือต่ำๆ อย่าให้กระทบ ล้างให้สะอาด เช็ดให้แห้ง แล้วผึ่งไว้ที่แดดสักครู่หนึ่ง แต่ไม่พึงผึ่งทิ้งไว้ที่แดด

พึงเก็บบาตรจีวร เมื่อเก็บบาตร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับบาตร ใช้มือข้างหนึ่งคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่งแล้งจึงเก็บบาตร แต่ไม่พึงเก็บบาตรไว้บนพื้นที่ไม่มีสิ่งใดรอง

เมื่อเก็บจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวรไว้ ใช้มือข้างหนึ่งลูบราวจีวร หรือสายระเดียงแล้วจึงเก็บจีวรเอาชายไว้ด้านนอก ขนดไว้ด้านใน

เมื่ออันเตวาสิกลุกแล้ว พึงเก็บอาสนะ เก็บนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้า ถ้าที่ตรงนั้นเปรอะเปื้อน พึงเก็บกวาดที่นั้นเสีย

ถ้าอันเตวาสิกประสงค์จะสรงนํ้า พึงจัดนํ้าสรงให้ ถ้าต้องการนํ้าเย็น พึงจัดนํ้าเย็นให้ ถ้าต้องการนํ้าร้อน พึงจัดนํ้าร้อนให้

ถ้าอันเตวาสิกประสงค์จะเข้าเรือนไฟ พึงบดจุรณแช่ดินไว้ ถือตั่งสำหรับเรือนไฟไป ให้ตั่งสำหรับเรือนไฟแล้วรับจีวรมาวางไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พึงให้จุรณ ให้ดิน

ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงเข้าเรือนไฟ เมื่อเข้าเรือนไฟ พึงเอาดินทาหน้า ปิดทั้งข้างหน้าทั้งข้างหลังแล้วเข้าเรือนไฟ และไม่พึงนั่งเบียดภิกษุผู้เถระ ไม่พึงห้ามกันอาสนะภิกษุใหม่ พึงทำบริกรรมแก่อันเตวาสิกในเรือนไฟ

เมื่อออกจากเรือนไฟ พึงถือตั่งสำหรับเรือนไฟ แล้วปิดทั้งข้างหน้าทั้งข้างหลัง ออกจากเรือนไฟ

พึงทำบริกรรมแก่อันเตวาสิกแม้ในนํ้า อาบเสร็จแล้วพึงขึ้นมาก่อน ทำตัวของตนให้แห้ง นุ่งผ้าแล้วพึงเช็ดนํ้าจากตัวของอันเตวาสิก พึงให้ผ้านุ่ง พึงให้ผ้าสังฆาฏิ พึงถือตั่งสำหรับเรือนไฟมาก่อนแล้วปูอาสนะไว้ เตรียมนํ้าล้างเท้า ตั่งรองเท้า กระเบื้องเช็ดเท้าไว้ พึงถามอันเตวาสิกด้วยนํ้าฉันอันเตวาสิกอยู่ในวิหารแห่งใด ถ้าวิหารแห่งนั้นรก ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงปัดกวาดเสีย เมื่อปัดกวาดวิหาร พึงขนบาตรจีวรออกก่อนแล้ววางไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง พึงขนผ้าปูนั่งและผ้าปูนอน ขนฟูก หมอน ออกวาง ไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งเตียงตั่ง อาจารย์พึงยกตํ่า ๆ ขนออกให้เรียบร้อย อย่าให้ครูดสี อย่าให้กระทบกระแทกบานและกรอบประตู แล้วตั้งไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง เขียงรองเท้าเตียง กระโถน พนักอิง พึงขนออกวางไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง เครื่องปูพื้นพึงสังเกตตามที่ปูไว้เดิม แล้วขนออกวางไว้ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง

ถ้าในวิหารมีหยากไย่ พึงกวาดจากเพดานลงมาก่อน กรอบหน้าต่าง และมุมห้องพึงเช็ดเสีย ถ้าฝาที่เขาทำบริกรรมไว้ด้วยยางไม้หรือพื้นที่เขาทาสีดำไว้ขึ้นรา พึงเอาผ้าชุบนํ้าบิดแล้วเช็ดเสีย ถ้าพื้นเขามิได้แต่งไว้ พึงเอานํ้าประพรมแล้วเช็ดเสียด้วยตั้งใจว่า ‘วิหารอย่าได้ฟุ้งไปด้วยฝุ่นละออง’ พึงเก็บกวาดหยากเยื่อทิ้งเสีย ณ ที่สมควรข้างหนึ่งเครื่องลาดพื้น พึงผึ่งแดด ชำระ สลัดเสีย แล้วขนกลับปูไว้ตามเดิม เขียงรองเท้าเตียง พึงผึ่งแดด ขัดเช็ดเสีย แล้วขนกลับไปตั้งไว้ที่เดิม

เตียงตั่ง พึงผึ่งแดด ขัดถู เคาะเสีย ยกต่ำ ๆ ขนกลับไปให้ดี ๆ อย่าให้ครูดสี อย่าให้กระทบกระแทกบานและกรอบประตู แล้วตั้งไว้ตามเดิม

ฟูก หมอน ผ้าปูนั่ง ผ้าปูนอน พึงผึ่งแดด ทำให้สะอาด ตบเสีย แล้วนำกลับวางปูไว้ตามเดิม กระโถน พนักอิง พึงผึ่งแดด เช็ดถูเสีย แล้วขนกลับตั้งไว้ตามเดิม

พึงเก็บบาตรจีวร เมื่อเก็บบาตร พึงใช้มือข้างหนึ่งถือบาตร ใช้มือข้างหนึ่งคลำใต้เตียงหรือใต้ตั่งแล้วจึงเก็บบาตร แต่ไม่พึงวางบาตรบนพื้นที่ไม่มีสิ่งใดรอง

เมื่อเก็บจีวร พึงใช้มือข้างหนึ่งจับจีวร ใช้มือข้างหนึ่งลูบราวจีวรหรือ สายระเดียงแล้วจึงเก็บจีวรเอาชายไว้ด้านนอก ขนดไว้ด้านใน

ถ้ามีลมที่มีฝุ่นผงพัดมาแต่ทิศตะวันออก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันออก ถ้าพัดมาแต่ทิศตะวันตก พึงปิดหน้าต่างด้านตะวันตก ถ้าพัดมาแต่ทิศเหนือ พึงปิดหน้าต่างด้านเหนือ ถ้าพัดมาแต่ทิศใต้ พึงปิดหน้าต่างด้านใต้ ถ้าเป็นฤดูหนาว พึงเปิดหน้าต่างกลางวัน พึงปิดกลางคืน ถ้าเป็นฤดูร้อน พึงปิดหน้าต่างกลางวัน พึงเปิดกลางคืนถ้าบริเวณ ซุ้มนํ้า โรงฉัน โรงไฟ วัจกุฎี รกรุงรัง พึงปัดกวาดเสีย ถ้านํ้าฉันนํ้าใช้ไม่มี พึงจัดตั้งไว้ ถ้านํ้าในหม้อชำระไม่มี พึงตักนํ้าใส่ไว้ใน หม้อชำระ

ถ้าความกระสันเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก อาจารย์พึงช่วยระงับ หรือพึงวานภิกษุอื่นให้ช่วยระงับ หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่อันเตวาสิกนั้น ถ้าความรำคาญเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก อาจารย์พึงช่วยบรรเทา หรือพึงวานภิกษุอื่นให้ช่วยบรรเทา หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่อันเตวาสิกนั้น ถ้าความเห็นผิดเกิดขึ้นแก่อันเตวาสิก อาจารย์พึงให้สละเสีย หรือพึงวานภิกษุอื่น ให้ช่วยบอกให้สละเสีย หรือพึงแสดงธรรมกถาแก่อันเตวาสิกนั้นถ้าอันเตวาสิกต้องอาบัติหนัก ควรอยู่ปริวาส อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ สงฆ์พึงให้ปริวาสแก่อันเตวาสิก’ ถ้าอันเตวาสิกควรชักเข้าหาอาบัติเดิม อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า

‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ สงฆ์พึงชักอันเตวาสิกเข้าหาอาบัติเดิม’ ถ้าอันเตวาสิกควรประพฤติมานัต อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ สงฆ์พึงให้มานัตแก่อันเตวาสิก’ ถ้าอันเตวาสิกควรอัพภาน อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ สงฆ์พึงอัพภานอันเตวาสิก’ถ้าสงฆ์ปรารถนาจะทำกรรมแก่อันเตวาสิก คือ ตัชชนียกรรม นิยสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรม อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ สงฆ์จึงจะไม่ทำกรรมแก่อันเตวาสิก หรือสงฆ์พึงน้อมไปเพื่อกรรมสถานเบา’ หรืออันเตวาสิกนั้นถูกสงฆ์ลงตัชชนียกรรม นิยสกรรม ปัพพาชนียกรรม ปฏิสารณียกรรม หรืออุกเขปนียกรรมแล้ว

อาจารย์พึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ อันเตวาสิกจึงจะประพฤติชอบ พึงหายเย่อหยิ่ง พึงประพฤติแก้ตัว สงฆ์พึงระงับกรรมนั้นเสีย’ถ้าอันเตวาสิกมีจีวรที่จะต้องซัก อาจารย์พึงบอกว่า ‘เธอพึงซักอย่างนี้’ หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ ใคร ๆ พึงซักจีวรของอันเตวาสิก’ ถ้าอันเตวาสิกมีจีวรที่จะต้องทำ อาจารย์พึงบอกว่า ‘เธอพึงทำอย่างนี้’ หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ

ใคร ๆ พึงทำจีวรของอันเตวาสิก’ ถ้าอันเตวาสิกมีนํ้าย้อมที่จะต้องต้ม อาจารย์พึงบอกว่า ‘เธอพึงต้มอย่างนี้’ หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ ใคร ๆ พึงต้มนํ้าย้อมของอันเตวาสิก’ ถ้าอันเตวาสิกมีจีวรที่จะต้องย้อม อาจารย์พึงบอกว่า ‘เธอพึงย้อมอย่างนี้’ หรือพึงทำความขวนขวายว่า ‘ด้วยอุบายอย่างไรหนอ ใคร ๆ พึงย้อมจีวรของอันเตวาสิก’ เมื่อย้อมจีวร พึงย้อมพลิกกลับไปกลับมาให้ดี ๆ เมื่อหยดน้ำ ย้อมยังไม่สะเด็ด ไม่พึงหลีกไปเสียถ้าอันเตวาสิกอาพาธ พึงพยาบาลจนตลอดชีวิต พึงรอจนกว่าจะหาย

จบ อันเตวาสิกวัตร

จบ ภาณวารที่ ๖

๒๐. ปณามนาขมาปนากถา

ว่าด้วยการประณามและการขอขมา

ทรงอนุญาตให้ประณามอันเตวาสิก

{๙๕} [๘๐] ก็โดยสมัยนั้นแล อันเตวาสิกทั้งหลายไม่ประพฤติชอบในอาจารย์ทั้งหลาย ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันเตวาสิกจะไม่ประพฤติชอบในอาจารย์ไม่ได้ รูปใดไม่ประพฤติชอบ ต้องอาบัติทุกกฏ”

อันเตวาสิกทั้งหลายก็ยังไม่ประพฤติชอบอย่างเดิม ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ประณามอันเตวาสิกผู้ไม่ประพฤติชอบ