พระวินัยปิฎก มหาวรรค · มหาขันธกะ
ห้ามบวชคนมีหนี้ เล่ม ๔
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓๕/๕๒ ในมหาขันธกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก มหาวรรค มหาขันธกะ ห้ามบวชคนมีหนี้ (ฉบับหลวง เล่ม ๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๖ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔ หน้า ๑๗๘–๑๗๙
เชื้อสายพระศากยบุตรจึงได้บวชให้บุรุษผู้ถูกลงอาญาสักหมายโทษเล่า” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงห้ามบวชบุรุษผู้ถูกสักหมายโทษ
พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย บุรุษผู้ถูกลงอาญาสักหมายโทษ ภิกษุไม่พึงให้บวช รูปใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ”
๓๓. อิณายิกวัตถุ
{๑๐๘} [๙๖] ก็โดยสมัยนั้นแล บุรุษลูกหนี้คนหนึ่งหนีไปบวชในสำนักภิกษุ พวกเจ้าทรัพย์พบเข้าจึงกล่าวอย่างนี้ว่า “ภิกษุรูปนี้คือลูกหนี้ของพวกเรา คนนั้น ถ้ากระไร พวกเราจงนำตัวมันไป”
เจ้าทรัพย์บางพวกพูดทัดทานอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลายอย่าได้พูดเช่นนี้ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชได้มีพระบรมราชานุญาตไว้ว่า ‘กุลบุตรเหล่าใดบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร กุลบุตรเหล่านั้น ใครจะทำอะไรไม่ได้ เพราะธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว กุลบุตรเหล่านั้นจงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด’ ดังนี้”
- ๑คนมีหนี้ ในที่นี้หมายถึงคนที่รับภาระต้องชดใช้ทั้งหนี้ที่บิดาหรือปู่ยืมไว้ก่อนแล้ว ทั้งหนี้ที่ตัวเองยืมไว้ หรือทั้งหนี้ที่มารดาบิดายืมไว้ เว้นไว้แต่หนี้ที่พวกญาติๆ ยืมไว้ คนมีหนี้ประสงค์จะบวช ถ้ามีญาติสาโลหิตรับภาระใช้หนี้นั้นๆ แทน หรือมีบุคคลอื่นเห็นคุณงามความดีของเขาจึงรับภาระใช้หนี้แทน ภิกษุจะให้บุคคลมีหนี้นั้นบวช ก็สมควร แต่ถ้าไม่มีผู้รับภาระใช้หนี้แทนดังกล่าวนั้น ภิกษุผู้จะให้บวชต้องบอกเขาให้หาคนมารับภาระใช้หนี้แทนให้ได้หรือให้เขาชดใช้หนี้ ด้วยทรัพย์สินของเขาเสียก่อน จึงสมควรให้บวช ไม่ควรให้บวชโดยคิดว่าเขาจะใช้หนี้ด้วยบิณฑบาต ถ้าขืนให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ และถ้าเขาบวชแล้วหนีไปโดยไม่ใช้หนี้ หนี้นั้น เป็นสินใช้สำหรับภิกษุ เว้นแต่ไม่รู้ (นัย วิ.อ. ๓/๖๑)
ประชาชนจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้มิใช่ผู้หลบหลีกภัย ใครจะทำอะไรไม่ได้ แต่ไฉนจึงได้ บวชให้คนมีหนี้เล่า” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
ทรงห้ามบวชคนมีหนี้
พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย คนมีหนี้ ภิกษุไม่พึงให้บวช รูปใดให้บวช ต้องอาบัติทุกกฏ”
๓๔. ทาสวัตถุ
ว่าด้วยเรื่องทาสหนีบวช
{๑๐๙} [๙๗] ก็โดยสมัยนั้นแล ทาสคนหนึ่งหนีไปบวชในสำนักภิกษุ พวกนายพบเข้าจึงกล่าวอย่างนี้ว่า “ภิกษุรูปนี้คือทาสของพวกเราคนนั้น ถ้ากระไร พวกเราจงนำตัวมันไป”
นายบางพวกพูดทัดทานอย่างนี้ว่า “ท่านทั้งหลายอย่าได้พูดเช่นนี้ พระเจ้าพิมพิสารจอมเสนามาคธราชได้มีพระบรมราชานุญาตไว้ว่า ‘กุลบุตรเหล่าใดบวชในสำนักพระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตร กุลบุตรเหล่านั้น ใครจะทำอะไรไม่ได้ เพราะธรรมอันพระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ดีแล้ว กุลบุตรเหล่านั้นจงประพฤติพรหมจรรย์เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด’ ดังนี้”ประชาชนจึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า“พระสมณะเชื้อสายพระศากยบุตรเหล่านี้ มิใช่ผู้หลบหลีกภัย ใครจะทำอะไรไม่ได้ แต่ไฉนจึงได้ ให้บวชทาสเล่า” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า
จบ ห้ามบวชคนมีหนี้