องค์ของเจ้าหน้าที่ผู้แจกจีวร เล่ม ๕

พระพุทธานุญาตให้แจกจีวร

{๑๔๖} ก็โดยสมัยนั้นแล จีวรในเรือนคลังของสงฆ์มีมาก ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สงฆ์ผู้อยู่พร้อมหน้ากันแจกจีวร”

พระพุทธานุญาตให้สมมมติเจ้าหน้าที่แจกจีวร

สมัยต่อมา สงฆ์ทั้งปวงแจกจีวรกันอยู่ได้ส่งเสียงดังอื้ออึง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมมติภิกษุผู้ประกอบด้วยองค์คุณ ๕ ประการเป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวร คือ

องค์คุณของเจ้าหน้าที่แจกจีวร

๑. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชอบ

๒. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความชัง

๓. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความหลง

๔. ไม่ถึงความลำเอียงเพราะความกลัว

๕. รู้จักจีวรที่แจกแล้วและยังมิได้แจก

วิธีสมมติ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงสมมติอย่างนี้

สงฆ์พึงขอร้องภิกษุก่อน ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ดังนี้

กรรมวาจาสมมติ

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวร นี่เป็นญัตติ

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า สงฆ์สมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวร การสมมติภิกษุชื่อนี้ให้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวรชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงภิกษุชื่อนี้อันสงฆ์สมมติให้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวรแล้วชอบใจแก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้”

พระพุทธานุญาตวิธีแจกจีวร

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวรได้มีความสงสัยว่า “ควรแจกจีวรอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้คัดเลือกผ้าก่อนแล้วตีราคาคิดถัวกัน นับภิกษุ ผูกผ้าเป็นมัด ๆ แล้วตั้งส่วนจีวรไว้”

ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายผู้เป็นเจ้าหน้าที่แจกจีวรได้มีความสงสัยว่า “จะให้ส่วนจีวรแก่สามเณรอย่างไรหนอ” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบส่วนกึ่งหนึ่งแก่พวกสามเณร”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งปรารถนาจะรีบเดินทางพร้อมกับส่วนของตน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบส่วนของตนแก่ภิกษุผู้รีบเดินทาง”

สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งปรารถนาจะรีบเดินทางพร้อมกับส่วนเกิน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้มอบส่วนเกินในเมื่อให้สิ่งของทดแทนสมกัน”

ครั้งนั้น ภิกษุเจ้าหน้าที่แจกจีวรได้มีความสงสัยว่า “จะให้ส่วนจีวรอย่างไรหนอ คือ ให้ตามลำดับภิกษุผู้มา หรือให้ตามลำดับภิกษุผู้แก่พรรษา” จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตวิธีแจกว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้สมยอมในส่วนที่พร่องไป แล้วทำการจับสลาก”

๑๔. ว่าด้วยน้ำย้อมจีวร

พระพุทธานุญาตนํ้าย้อมจีวรเป็นต้น

{๑๔๗} [๓๔๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายย้อมจีวรด้วยโคมัยบ้าง ด้วยดินแดงบ้าง จีวรจึงมีสีคลํ้า ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตน้ำย้อม ๖ อย่าง คือ นํ้าย้อมเกิดจากรากหรือเหง้า ๑ น้ำย้อมเกิดจากลำต้น ๑ น้ำย้อมเกิดจากเปลือก ๑ น้ำย้อมเกิดจากใบ ๑ นํ้าย้อมเกิดจากดอก ๑ น้ำย้อมเกิดจากผล ๑”สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายย้อมจีวรด้วยน้ำย้อมที่เย็น จีวรจึงมีกลิ่นเหม็น จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสอนุญาตว่า