สิกขาบทที่ ๖ เรื่องภิกษุณีภรรยาเก่าของมหาอำมาตย์ เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีปรนนิบัติภิกษุผู้กำลังฉัน

{๑๖๘} [๘๑๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล มหาอำมาตย์ผู้หนึ่งชื่ออาโรหันต์ได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุอดีตภรรยาของ ท่านก็ได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุณี ต่อมา ภิกษุนั้นไปฉันภัตตาหารในสำนัก ภิกษุณีนั้น จึงเมื่อภิกษุนั้นกำลังฉันอยู่ ภิกษุณีนั้นได้เข้าไปยืนปรนนิบัติอยู่ ใกล้ ๆ ด้วยน้ำฉันและพัดวี แล้วกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวกับการครองเรือน พูด ล่วงเกินไป จึงภิกษุนั้นได้ปรามว่า “อย่าทำอย่างนี้ซิ น้องหญิง ทำแบบนี้ ไม่ควร”นางจึงกล่าวว่า “เมื่อก่อนท่านก็ได้กระทำอย่างนี้ ๆ กะดิฉัน มาบัดนี้ เพียงเท่านี้ก็ทนไม่ได้” แล้วได้คว่ำขันน้ำลงที่ศีรษะ ตีซํ้าด้วยพัด

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้ทำร้ายภิกษุเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีได้ทำร้ายภิกษุ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายไฉน ภิกษุณีจึงได้ทำร้ายภิกษุเล่าการกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๘๑๖] อนึ่ง ภิกษุณีใด เมื่อภิกษุกำลังฉันอยู่ เข้าไปปรนนิบัติด้วย นํ้าฉันหรือด้วยการพัดวี เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๖๙} [๘๑๗] คำว่า อนึ่ง ... ใด ความว่า ภิกษุณีใด คือ ผู้เช่นใด ...

คำว่า ภิกษุณี ความว่า ที่ชื่อว่าภิกษุณี เพราะว่าเป็นผู้ขอ ... นี้ทรง ประสงค์ว่า ‘ภิกษุณี’ ในข้อความตอนนี้คำว่า เมื่อภิกษุ ได้แก่ เมื่ออุปสัมบัน

คำว่า กำลังฉันอยู่ คือ กำลังฉันโภชนะ ๕ อย่างใดอย่างหนึ่งอยู่

ที่ชื่อว่า นํ้าฉัน ได้แก่ นํ้าชนิดใดชนิดหนึ่งสำหรับดื่ม

ที่ชื่อว่า การพัดวี ได้แก่ เครื่องโบกแกว่งชนิดใดชนิดหนึ่งสำหรับ พัดวี

คำว่า เข้าไปปรนนิบัติ ความว่า ภิกษุณีอยู่ในหัตถบาส ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๑๗๐} [๘๑๘] อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน เข้าไปปรนนิบัติด้วย นํ้าฉันหรือด้วยการพัดวี ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบันภิกษุณีสงสัยเข้าไปปรนนิบัติด้วยนํ้าฉันหรือด้วยการ พัดวี ต้องอาบัติปาจิตตีย์อุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน เข้าไปปรนนิบัติด้วยน้ำ ฉันหรือด้วยการพัดวี ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ฉักกทุกกฏ

ภิกษุณีปรนนิบัติอยู่นอกหัตถบาส ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุกำลังฉันของเคี้ยว ภิกษุณีเข้าไปปรนนิบัติ ต้องอาบัติทุกกฏ

ภิกษุณีเข้าไปปรนนิบัติอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอุปสัมบัน เข้าไปปรนนิบัติ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสงสัย เข้าไปปรนนิบัติ ต้องอาบัติทุกกฏ

อนุปสัมบัน ภิกษุณีสำคัญว่าเป็นอนุปสัมบัน เข้าไปปรนนิบัติ ต้อง อาบัติทุกกฏ

อนาปัตติวาร

{๑๗๑} [๘๑๙] ภิกษุณีถวายนํ้าฉันเป็นต้นเอง ๑ภิกษุณีให้คนอื่นถวาย ๑ ภิกษุณีสั่งอนุปสัมบันให้ปรนนิบัติ ๑ ภิกษุณีผู้วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็น ต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๖

สิกขาบทที่ ๗

เรื่องภิกษุณีขอข้าวเปลือกดิบ

{๑๗๒} [๘๒๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล ในฤดูเกี่ยวข้าว ภิกษุณีทั้งหลายขอข้าวเปลือกดิบแล้วขนไปยังเมือง ที่ประตูเมืองคนทั้งหลายพากันกั้นประตูพูดสัพยอกว่า“แม่เจ้าทั้งหลายขอท่านจงให้ ส่วนแบ่งบ้าง” ดังนี้แล้วปล่อยไป ครั้นภิกษุณีเหล่านั้นกลับไปถึงที่พำนัก