สิกขาบทที่ ๕ เรื่องพระมหาปชาบดีโคตมีเถรี เล่ม ๓

สิกขาบทที่ ๕

เรื่องทรงอนุญาตให้ภิกษุณีใช้น้ำชำระ

{๑๖๓} [๘๑๐] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ นิโครธาราม ใกล้พระนครกบิลพัสดุ์ แคว้นสักกะ ครั้งนั้นแล พระมหาปชาบดีโคตรมีเถรี เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วถวายบังคมพระผู้มีพระ ภาคเจ้าแล้วได้ยืนเฝ้าอยู่ ณ ที่ใต้ลม กราบทูลว่า “มาตุคามมีกลิ่นเหม็น พระพุทธเจ้าข้า”ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า “ภิกษุณีทั้งหลายจงใช้นํ้า ชำระ” แล้วทรงชี้แจงพระมหาปชาบดีโคตมีเถรีให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา จึงพระมหาปชาบดีโคตรมีเถรีอันพระผู้มี พระภาคเจ้าทรงชี้แจงให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วย ธรรมีกถาแล้ว ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า ทำประทักษิณหลีกไปแล้วครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้า มูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราตถาคตอนุญาตน้ำชำระแก่ภิกษุณีทั้งหลาย”

เรื่องภิกษุณีรูปหนึ่ง

{๑๖๔}ก็สมัยนั้นแล ภิกษุณีรูปหนึ่งทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาต นํ้าชำระแล้ว จึงใช้น้ำชำระลึกเกินไป ได้ทำให้เกิดแผลขึ้นในองค์กำเนิด ดังนั้น นางจึงได้แจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุณีทั้งหลาย บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้ใช้น้ำชำระลึก เกินไปเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ

ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีใช้นํ้าชำระลึกเกินไป จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ไฉน พวกภิกษุณีจึงได้ใช้นํ้าชำระลึกเกินไปเล่า การกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็น ไปเพื่อความเลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า

พระพุทธบัญญัติ

[๘๑๑] อนึ่ง ภิกษุณีผู้จะใช้นํ้าชำระ พึงใช้ชำระลึกเพียงสองข้อ องคุลีเป็นอย่างยิ่ง เกินกว่านั้นไป เป็นปาจิตตีย์

สิกขาบทวิภังค์

{๑๖๕} [๘๑๒] ที่ชื่อว่า น้ำชำระ ตรัสหมายถึงนํ้าสำหรับชำระล้างองค์กำเนิด คำว่า ผู้จะใช้ คือ ผู้จะชำระคำว่า พึงใช้ชำระลึกเพียงสองข้อองคุลีเป็นอย่างยิ่ง คือ พึงใช้สองนิ้ว ชำระลึกเพียงสองข้อองคุลีเป็นอย่างมากคำว่า เกินกว่านั้นไป ความว่า ภิกษุณียินดีสัมผัสให้ล่วงเลยเข้าไป โดยที่สุดแม้ชั่วปลายผม ต้องอาบัติปาจิตตีย์

บทภาชนีย์

ติกปาจิตตีย์

{๑๖๖} [๘๑๓] เกินสองข้อองคุลี ภิกษุณีสำคัญว่าเกิน ชำระ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์

เกินสองข้อองคุลี ภิกษุณีสงสัย ชำระ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ เกินสองข้อองคุลี ภิกษุณีสำคัญว่าไม่ถึง ชำระ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

ทุกทุกกฏ

ไม่ถึงสองข้อองคุลี ภิกษุณีสำคัญว่าเกิน ชำระ ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ถึงสองข้อองคุลี ภิกษุณีสงสัย ชำระ ต้องอาบัติทุกกฏ

ไม่ต้องอาบัติ

ไม่ถึงสองข้อองคุลี ภิกษุณีสำคัญว่าไม่ถึง ชำระ ไม่ต้องอาบัติ

อนาปัตติวาร

{๑๖๗} [๘๑๔] ภิกษุณีชำระลึกเพียงสองข้อองคุลี ๑ ภิกษุณีชำระลึกไม่ถึง สองข้อองคุลี ๑ภิกษุณีชำระลึกเกินเพราะมีเหตุอาพาธ ๑ ภิกษุณีผู้ วิกลจริต ๑ ภิกษุณีผู้เป็นต้นบัญญัติ ๑ ภิกษุณีเหล่านี้ไม่ต้องอาบัติแล

จบ สิกขาบทที่ ๕

สิกขาบทที่ ๖

เรื่องภิกษุณีปรนนิบัติภิกษุผู้กำลังฉัน

{๑๖๘} [๘๑๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหาร เชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล มหาอำมาตย์ผู้หนึ่งชื่ออาโรหันต์ได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุอดีตภรรยาของ ท่านก็ได้บวชอยู่ในสำนักภิกษุณี ต่อมา ภิกษุนั้นไปฉันภัตตาหารในสำนัก ภิกษุณีนั้น จึงเมื่อภิกษุนั้นกำลังฉันอยู่ ภิกษุณีนั้นได้เข้าไปยืนปรนนิบัติอยู่ ใกล้ ๆ ด้วยน้ำฉันและพัดวี แล้วกล่าวถ้อยคำที่เกี่ยวกับการครองเรือน พูด ล่วงเกินไป จึงภิกษุนั้นได้ปรามว่า “อย่าทำอย่างนี้ซิ น้องหญิง ทำแบบนี้ ไม่ควร”นางจึงกล่าวว่า “เมื่อก่อนท่านก็ได้กระทำอย่างนี้ ๆ กะดิฉัน มาบัดนี้ เพียงเท่านี้ก็ทนไม่ได้” แล้วได้คว่ำขันน้ำลงที่ศีรษะ ตีซํ้าด้วยพัด

บรรดาภิกษุณีผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุณีจึงได้ทำร้ายภิกษุเล่า” ...

ทรงประชุมสงฆ์สอบถามแล้วบัญญัติสิกขาบท

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุ ทั้งหลาย ทราบมาว่าภิกษุณีได้ทำร้ายภิกษุ จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลายไฉน ภิกษุณีจึงได้ทำร้ายภิกษุเล่าการกระทำของภิกษุณีนั่นไม่เป็นไปเพื่อความ เลื่อมใสของปวงชนที่ยังไม่เลื่อมใส ...

ดูก่อนภิกษุทั้งหลายก็แลภิกษุณีทั้งหลายจงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ว่า