ให้นวกรรมวิหารทั้งหลัง เล่ม ๗

ภิกษุไม่พึงให้นวกรรมวิหารที่สร้างเสร็จแล้ว ยังอยู่ในเวลาแห่งควัน รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ให้นวกรรมวิหารที่ยังไม่ได้ทำหรือ ที่ทำค้างไว้ เฉพาะวิหารขนาดเล็ก ให้ตรวจดูงานแล้วให้นวกรรม ๕-๖ ปี เรือนมุงแถบเดียว ให้ตรวจดูงานแล้วให้นวกรรม ๗-๘ ปี วิหารใหญ่หรือ ปราสาท ให้ตรวจดูงานแล้วให้นวกรรม ๑๐-๑๒ ปี”

พระพุทธบัญญัติห้ามให้นวกรรมวิหารทั้งหลังเป็นต้น

{๒๙๖} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายให้นวกรรมวิหารทั้งหลัง แล้วกราบทูลเรื่อง นั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้นวกรรมวิหารทั้งหลัง รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๒๙๗} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายให้นวกรรม ๒ ครั้งแก่วิหาร ๑ หลัง แล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้นวกรรม ๒ ครั้งแก่วิหาร ๑ หลัง รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๒๙๘} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถือเอานวกรรมแล้วให้ภิกษุอื่นอยู่ จึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุถือเอานวกรรมแล้ว ไม่พึงให้ภิกษุรูปอื่น อยู่ รูปใดให้อยู่ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๒๙๙} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถือเอานวกรรมแล้ว กีดกันเสนาสนะของสงฆ์ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุถือเอานวกรรมแล้ว ไม่พึงกีดกันเสนาสนะ ของสงฆ์ รูปใดกีดกัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ถือที่นอนอย่างดีแห่งหนึ่ง”

{๓๐๐} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายให้นวกรรมแก่วิหารที่ตั้งอยู่นอกสีมา จึงกราบ ทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้นวกรรมแก่วิหารที่ตั้งอยู่นอกสีมา รูปใดให้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

{๓๐๑} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถือเอานวกรรมแล้วกีดกันตลอดกาลทั้งปวง จึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุถือเอานวกรรมแล้ว ไม่พึงกีดกันตลอดกาล ทั้งปวง รูปใดกีดกัน ต้องอาบัติทุกกฏ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้กีดกันเฉพาะ ๓ เดือนฤดูฝน ไม่ให้ กีดกันตลอดฤดูกาล”

ทรงวางวิธีปฏิบัติในนวกรรมที่ทำไม่เสร็จ

{๓๐๒} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายถือเอานวกรรมแล้วหลีกไปบ้าง สึกเสียบ้าง ถึงมรณภาพบ้าง ปฏิญาณเป็นสามเณรบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้บอกลาสิกขาบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ต้องอันติมวัตถุบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้วิกลจริตบ้าง ปฏิญาณ เป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่านบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนาบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตร ฐานไม่ทำคืนอาบัติบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐานไม่ยอมสละคืนทิฏฐิ อันชั่วช้าบ้าง ปฏิญาณเป็นบัณเฑาะก์บ้าง ปฏิญาณเป็นคนลักเพศบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้เข้ารีตเดียรถีย์บ้าง ปฏิญาณเป็นสัตว์ดิรัจฉานบ้าง ปฏิญาณ เป็นผู้ฆ่ามารดาบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่าบิดาบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่าพระ

อรหันต์บ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ประทุษร้ายภิกษุณีบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ทำ สังฆเภทบ้าง ปฏิญาณเป็นผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนถึงห้อพระโลหิตบ้าง ปฏิญาณเป็นอุภโตพยัญชนกบ้าง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่ พระผู้มีพระภาคเจ้า

{๓๐๓} พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรม วินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้วหลีกไป สงฆ์พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วยสั่งว่า ‘อย่าให้ของสงฆ์เสียหาย’

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้ว สึกเสีย ถึงมรณภาพ ปฏิญาณเป็นสามเณร ปฏิญาณเป็นผู้บอกลาสิกขา ปฏิญาณ เป็นผู้ต้องอันติมวัตถุ ปฏิญาณเป็นผู้วิกลจริต ปฏิญาณเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่าน ปฏิญาณเป็นผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนา ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐาน ไม่เห็นอาบัติ ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติ ปฏิญาณเป็น ผู้ถูกยกวัตรฐานไม่ยอมสละคืนทิฏฐิอันชั่วช้า ปฏิญาณเป็นบัณเฑาะก์ ปฏิญาณเป็นคนลักเพศ ปฏิญาณเป็นผู้เข้ารีตเดียรถีย์ ปฏิญาณเป็นสัตว์ ดิรัจฉาน ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่ามารดา ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่าบิดา ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่า พระอรหันต์ ปฏิญาณเป็นผู้ประทุษร้ายภิกษุณี ปฏิญาณเป็นผู้ทำสังฆเภท ปฏิญาณเป็นผู้ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนถึงห้อพระโลหิต ปฏิญาณเป็นอุภโต พยัญชนก สงฆ์พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วยสั่งว่า ‘อย่าให้ของสงฆ์เสียหาย’{๓๐๔} อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้ว หลีก ไปในเมื่อยังทำไม่เสร็จ สงฆ์พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วยสั่งว่า ‘อย่าให้ ของสงฆ์เสียหาย’

อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถีอเอานวกรรมแล้ว สึกไปใน เมื่อยังทำไม่เสร็จ ถึงมรณภาพ ... ปฏิญาณเป็นอุภโตพยัญชนก ในเมื่อยัง ทำไม่เสร็จ สงฆ์พึงมอบให้แก่ภิกษุรูปอื่นด้วยสั่งว่า ‘อย่าให้ของสงฆ์ เสียหาย’

ทรงวางวิธีปฏิบัติในนวกรรมที่เสร็จแล้ว

{๓๐๕} ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้วหลีกไป ในเมื่อทำเสร็จแล้ว นวกรรมนั้นตกเป็นของภิกษุนั้นเอง

{๓๐๖} อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้ว พอทำ เสร็จแล้วก็สึก ถึงมรณภาพ ปฏิญาณเป็นสามเณร ปฏิญาณเป็นผู้บอก ลาสิกขา ปฏิญาณเป็นผู้ต้องอันติมวัตถุ สงฆ์เป็นเจ้าของ

{๓๐๗} อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้ว พอทำ เสร็จแล้วก็ปฏิญาณเป็นผู้วิกลจริต ปฏิญาณเป็นผู้มีจิตฟุ้งซ่าน ปฏิญาณเป็น ผู้กระสับกระส่ายเพราะเวทนา ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐานไม่เห็นอาบัติ ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐานไม่ทำคืนอาบัติ ปฏิญาณเป็นผู้ถูกยกวัตรฐาน ไม่สละคืนทิฏฐิอันชั่วช้า นวกรรมนั้นตกเป็นของภิกษุนั้นเอง{๓๐๘} อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้ถือเอานวกรรมแล้ว พอทำ เสร็จแล้วก็ปฏิญาณเป็นบัณเฑาะก์ ปฏิญาณเป็นคนลักเพศ ปฏิญาณเป็น ผู้เข้ารีตเดียรถีย์ ปฏิญาณเป็นสัตว์ดิรัจฉาน ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่ามารดา ปฏิญาณ เป็นผู้ฆ่าบิดา ปฏิญาณเป็นผู้ฆ่าพระอรหันต์ ปฏิญาณเป็นผู้ ประทุษร้ายภิกษุณี ปฏิญาณเป็นผู้ทำลายสงฆ์ ปฏิญาณเป็นผู้ทำโลหิตุปบาท ปฏิญาณเป็นอุภโตพยัญชนก สงฆ์เป็นเจ้าของแล”

อัญญตรปริโภคปฏิกเขปาทิ

ว่าด้วยพระพุทธบัญญัติห้ามใช้เครื่องใช้ผิดสถานที่เป็นต้น

{๓๐๙} [๓๒๔] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายเอาเสนาสนะอันเป็นเครื่องใช้ สำหรับวิหารของอุบาสกคนหนึ่งไปใช้ในวิหารหลังอื่น จึงอุบาสกนั้นได้ เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระคุณเจ้าทั้งหลายจึงได้เอาเครื่องใช้ ในวิหารแห่งหนึ่งไปใช้ในวิหารอีกแห่งหนึ่งเล่า”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้ารับสั่งว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เครื่องใช้ในวิหารแห่งหนึ่ง ภิกษุไม่พึงเอาไปใช้ ในวิหารอีกแห่งหนึ่ง รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้ขอยืมเสนาสนะเป็นต้น

{๓๑๐} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายรังเกียจที่จะนำเสนาสนะบ้าง ที่นั่งประชุมบ้าง ไปยังโรงอุโบสถ จึงนั่งบนพื้นดิน ร่างกายและจีวรจึงเปรอะเปื้อนด้วยฝุ่น ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นำไปใช้ฐานเป็นของขอยืม”

{๓๑๑} สมัยนั้น มหาวิหารของสงฆ์ชำรุด ภิกษุทั้งหลายรังเกียจ ไม่นำ เสนาสนะออกไป จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้นำไปเพื่อเก็บรักษาไว้ได้”

พระพุทธานุญาตให้แลกเปลี่ยน

{๓๑๒} สมัยนั้น มีผ้ากำพลราคาแพงเป็นบริขารสำหรับเสนาสนะเกิดขึ้นแก่ สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แลกเปลี่ยนเพื่อประโยชน์แก่ ผาติกรรมได้”

{๓๑๓} สมัยนั้น มีผ้าราคาแพงเป็นบริขารสำหรับเสนาสนะเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้แลกเปลี่ยนเพื่อประโยชน์แก่ ผาติกรรมได้”

พระพุทธานุญาตผ้าเช็ดเท้า

{๓๑๔} สมัยนั้น มีหนังหมีเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำเป็นผ้าเช็ดเท้า”

{๓๑๕} สมัยต่อมา มีเครื่องเช็ดเท้ารูปวงล้อเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำเป็นผ้าเช็ดเท้า”

{๓๑๖} สมัยต่อมา มีผ้าชิ้นเล็ก ๆ เกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ทำเป็นผ้าเช็ดเท้า”

พระพุทธบัญญัติห้ามใช้เท้าที่ยังไม่ได้ล้างเหยียบเสนาสนะ

{๓๑๗} สมัยนั้น ภิกษุทั้งหลายเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่ยังมิได้ล้าง เสนาสนะเปรอะเปื้อน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระ ภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงเหยียบเสนาสนะด้วยเท้าที่ยังไม่ได้ ล้าง รูปใดเหยียบ ต้องอาบัติทุกกฏ”