พระวินัยปิฎก จุลวรรค · สัตตสติกขันธกะ
ปุจฉาวิสัชนาวัตถุ ๑๐ ประการ เล่ม ๗
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๔๒–๖๔๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๘/๑๕ ในสัตตสติกขันธกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระวินัยปิฎก จุลวรรค สัตตสติกขันธกะ ปุจฉาวิสัชนาวัตถุ ๑๐ ประการ (ฉบับหลวง เล่ม ๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๙ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๗ หน้า ๔๔๒–๔๔๖
ต่อมา ท่านพระเรวตะได้ออกจากเมืองสังกัสสะไปสู่เมืองกัณณกุชชะ พระเถระทั้งหลายพากันไปเมืองสังกัสสะแล้วถามว่า “ท่านพระเรวตะไปไหน”พวกเขาตอบอย่างนี้ว่า “ท่านพระเรวตะนั้นไปเมืองกัณณกุชชะแล้ว”
ครั้งนั้น ท่านพระเรวตะได้ออกจากเมืองกัณณกุซซะไปยังเมือง อุทุมพร จึงพระเถระทั้งหลายพากันไปเมืองกัณณกุซซะแล้วถามว่า “ท่าน พระเรวตะไปไหน”พวกเขาตอบอย่างนี้ว่า “ท่านพระเรวตะนั้นไปเมืองอุทุมพรแล้ว”
ครั้งนั้น ท่านพระเรวตะได้ออกจากเมืองอุทุมพรไปยังเมืองอัคคฬปุระ จึงพระเถระทั้งหลายพากันไปเมืองอุทุมพรแล้วถามว่า “ท่านพระเรวตะ ไปไหน”พวกเขาตอบอย่างนี้ว่า “ท่านพระเรวตะนั้นไปยังเมืองอัคคฬปุระแล้ว”
ครั้งนั้น ท่านพระเรวตะได้ออกจากเมืองอัคคฬปุระไปยังสหชาตินคร พระเถระทั้งหลายพากันไปเมืองอัคคฬปุระแล้วถามว่า “ท่านพระเรวตะ ไปไหน”พวกเขาตอบอย่างนี้ว่า “ท่านพระเรวตะนั้นไปสหชาตินครแล้ว”
พระเถระทั้งหลายไปทันท่านพระเรวตะที่สหชาตินคร
ปุจฉา-วิสัชนาวัตถุ ๑๐ ประการ
{๖๔๒} [๔๕๒] ครั้งนั้น ท่านพระสัมภูตสาณวาสีได้กล่าวกะท่านพระ ยสกากัณฑกบุตรว่า “ท่านพระเรวตะรูปนี้เป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ ทรง ธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นผู้ฉลาดเฉียบแหลม เป็นนักปราชญ์ มี ความละอาย มีความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ถ้าพวกเราจักถามปัญหากะ ท่านพระเรวตะ ท่านพระเรวตะสามารถจะยังราตรีแม้ทั้งสิ้นให้ล่วงไปด้วย
ปัญหาข้อเดียวเท่านั้น ก็แลบัดนี้ท่านพระเรวตะจักเชิญพระอันเตวาสิกให้ สวดสรภัญญะ เมื่อภิกษุรูปนั้นสวดสรภัญญะจบ ท่านนั้นพึงเข้าไปหาท่าน พระเรวตะแล้วถามวัตถุ ๑๐ ประการนี้”ท่านพระยสกากัณฑกบุตรรับคำของท่านพระสัมภูตสาณวาสีแล้ว ท่านพระเรวตะได้เชิญพระอันเตวาสิกให้สวดสรภัญญะแล้ว เมื่อภิกษุนั้น สวดสรภัญญะจบ ท่านพระยสกากัณฑกบุตรได้เข้าไปหาท่านพระเรวตะถึง ที่อยู่ กราบแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง แล้วถามว่า “สิงคิโลณกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”พระเรวตะย้อนถามว่า “สิงคิโลณกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“การเก็บเกลือไว้ในเขนงโดยตั้งใจว่าจักปรุงอาหารที่จืดฉัน ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“ทวังคุลกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“ทวังคุลกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“การฉันโภชนะในวิกาล เมื่อตะวันบ่ายล่วงแล้วสององคุลี ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“คามันตรกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“คามันตรกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“ภิกษุฉันเสร็จห้ามภัตแล้ว คิดว่าจักเข้าละแวกบ้านในบัดนี้ ฉัน โภชนะเป็นอนติริตตะ ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
- ๑หมายถึงสามารถแสดงวิธีแก้ปัญหาข้อเดียวนั้นได้ตลอดทั้งคืน
“อาวาสกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“อาวาสกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“อาวาสหลายแห่งมีสีมาเดียวกัน ทำอุโบสถต่างกัน ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“อนุมติกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“อนุมติกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“สงฆ์เป็นวรรคทำกรรมด้วยตั้งใจว่าจักให้ภิกษุที่มาแล้วอนุมัติ ควร หรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“อาจิณณกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“อาจิณณกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“การประพฤติวัตรด้วยเข้าใจว่า ‘นี้พระอุปัชฌาย์ของเราเคยประพฤติ มา นี้พระอาจารย์ของเราเคยประพฤติมา’ ควรหรือ ขอรับ”“อาจิณณกัปปะบางอย่างควร บางอย่างไม่ควร ขอรับ”
“อมถิตกัปปะ ควรหรือ ขอรับ”
“อมถิตกัปปะนั้นคืออะไร ขอรับ”
“นมสดละความเป็นนมสดแล้ว ยังไม่ถึงความเป็นนมส้ม ภิกษุฉัน เสร็จห้ามภัตแล้ว จะดื่มนมนั้นอันเป็นอนติริตตะ ควรหรือ ขอรับ”“ไม่ควร ขอรับ”
“ดื่มชโลคิ ควรหรือ ขอรับ”
“ชโลคินั้นคืออะไร ขอรับ”
“การดื่มสุราอย่างอ่อนที่ยังไม่ถึงความเป็นนํ้าเมา ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“ผ้าปูนั่งไม่มีชาย ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“ทองและเงิน ควรหรือ ขอรับ”
“ไม่ควร ขอรับ”
“ท่านขอรับ พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีนี้แสดงวัตถุ ๑๐ ประการเหล่านี้ ในพระนครเวสาลี ท่านขอรับ ถ้าเช่นนั้น พวกเราจงช่วย กันยกอธิกรณ์นี้ขึ้น ก่อนที่อธรรมจะรุ่งเรือง ธรรมจะเสื่อมถอย อวินัยจะ รุ่งเรือง วินัยจะเสื่อมถอย ก่อนที่พวกอธรรมวาทีจะมีกำลัง พวกธรรมวาที จะเสื่อมกำลัง พวกอวินัยวาทีจะมีกำลัง พวกวินัยวาทีจะเสื่อมกำลัง”
ท่านเรวตะรับคำท่านพระยสกากัณฑกบุตรแล้ว
จบ ปฐมภาณวาร
๒. ทุติยภาณวาร
เรื่องพระวัชชีบุตรแสวงหาพวก
{๖๔๓} [๔๕๓] พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีทราบข่าวว่า พระ ยสกากัณฑกบุตรปรารถนาจักยกอธิกรณ์นี้ขึ้นกำลังแสวงหาพวก และข่าวว่า ได้พวก จึงปรึกษากันว่า “อธิกรณ์นี้แลหยาบช้ากล้าแข็ง พวกเราจะพึงได้ ใครเป็นพวกซึ่งเป็นเหตุให้พวกเรามีกำลังกว่าในอธิกรณ์นี้หนอ” ได้ตกลงกัน ว่า “ท่านพระเรวตะนี้เป็นพหูสูต ชำนาญคัมภีร์ ทรงธรรม ทรงวินัย ทรงมาติกา เป็นผู้ฉลาดเฉียบแหลม เป็นนักปราชญ์ มีความละอาย มี ความรังเกียจ ใคร่ต่อสิกขา ถ้าพวกเราได้ท่านพระเรวตะเป็นพวก เมื่อ เป็นเช่นนี้ พวกเราจักมีกำลังกว่าในอธิกรณ์นี้”
ครั้งนั้น พวกพระวัชชีบุตรชาวเมืองเวสาลีจึงจัดแจงสมณบริขาร เป็นอันมาก คือ บาตรบ้าง จีวรบ้าง ผ้าปูนั่งบ้าง กล่องเข็มบ้าง ผ้า กายพันธ์บ้าง ผ้ากรองน้ำบ้าง ธมกรกบ้าง แล้วขนสมณบริขารนั้นโดย สารเรือไปยังสหชาตินคร ขึ้นจากเรือแล้วพักผ่อน ฉันภัตตาหารที่โคนไม้ แห่งหนึ่ง
ความปริวิตกของพระสาฬหเถระ
{๖๔๔} ครั้งนั้น ท่านพระสาฬหะหลีกเร้นอยู่ในที่สงัดเกิดความปริวิตกแห่ง จิตขึ้นอย่างนี้ว่า “ภิกษุพวกไหนหนอเป็นธรรมวาที คือ พวกปราจีนหรือ พวกเมืองปาฐา” เมื่อท่านกำลังพิจารณาธรรมและวินัย ได้คิดต่อไปว่า “ภิกษุพวกปราจีนเป็นอธรรมวาที ภิกษุพวกเมืองปาฐาเป็นธรรมวาที”
ขณะนั้น เทวดาผู้อยู่ในชั้นสุทธาวาสองค์หนึ่งทราบความปริวิตกแห่ง จิตของท่านพระสาฬหะด้วยจิตของตน ได้อันตรธานไปในเทวโลกชั้น สุทธาวาสมาปรากฏตรงหน้าท่านพระสาฬหะ เหมือนคนที่แข็งแรงเหยียด แขนที่คู้ออกหรือคู้แขนที่เหยียดเข้าฉะนั้น แล้วได้เรียนท่านพระสาฬหะว่า “ถูกแล้ว ชอบแล้ว ท่านพระสาฬหะ ภิกษุพวกปราจีนเป็นอธรรมวาที ภิกษุ พวกเมืองปาฐาเป็นธรรมวาที ถ้าเช่นนั้น ท่านจงดำรงอยู่ตามธรรมเถิด ขอรับ” พระสาฬหะกล่าวว่า “เทวดา เมื่อกาลก่อนและบัดนี้ อาตมา ดำรงอยู่ตามธรรมแล้ว ก็แต่ว่าอาตมายังทำความเห็นให้แจ่มแจ้งไม่ได้ก่อน ถ้ากระไร สงฆ์พึงสมมติอาตมาเข้าในอธิกรณ์นี้”
พระอุตตรเถระถูกชวนให้เข้าเป็นพวกพระวัชชีบุตร
{๖๔๕} [๔๕๔] ครั้งนั้น พวกพระวัชชีบุตรชาวพระนครเวสาลีถือสมณบริขาร นั้นเข้าไปหาท่านเรวตะถึงที่อยู่ ครั้นแล้วเรียนว่า “ท่านขอรับ ขอพระ
- ๑ผ้ากายพันธ์ คือประคดเอว
จบ ปุจฉาวิสัชนาวัตถุ ๑๐ ประการ