ภัตตานุโมทนา เล่ม ๗

ถ้าวิหารรั่ว ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงมุงเสียหรือพึงทำความขวนขวายว่า จะมุงวิหารได้อย่างไร ถ้าได้ตามความขวนขวายอย่างนี้ นั่นเป็นความดี ถ้า ไม่ได้ ส่วนใดฝนไม่รั่ว พึงยกเตียงขึ้นวางบนศิลา ๔ แผ่นที่ส่วนนั้น แล้ว ยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่งซ้อนไว้บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน พึงเก็บเครื่องไม้เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างเสียแล้วจึงจากไปถ้าวิหารรั่วทุกแห่ง ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงขนเครื่องเสนาสนะเข้าบ้าน หรือพึงทำความขวนขวายว่าจะขนเครื่องเสนาสนะเข้าบ้านอย่างไร ถ้าได้ ตามความขวนขวายอย่างนี้ นั่นเป็นความดี ถ้าไม่ได้ พึงยกเตียงขึ้นวาง บนก้อนศิลา ๔ แผ่นในที่แจ้ง แล้วยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่งซ้อนไว้ บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้เครื่องดินแล้วคลุมด้วย หญ้าหรือใบไม้แล้วจึงจากไปด้วยคิดว่า ‘อย่างไรเสียชิ้นส่วนของเตียงตั่งคง เหลืออยู่บ้าง’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นวัตรของภิกษุผู้เตรียมจะไป ซึ่งภิกษุผู้ เตรียมจะไปพึงประพฤติให้เรียบร้อย”

๔. อนุโมทนาวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในการอนุโมทนา

{๔๒๐} [๓๖๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายไม่อนุโมทนาในโรงฉัน คน ทั้งหลายจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณเชื้อสาย พระศากยบุตรจึงได้ไม่อนุโมทนาในโรงฉันเล่า” ภิกษุทั้งหลายได้ยินคนพวกนั้น เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อนุโมทนาในโรงฉัน”

{๔๒๑} ครั้งนั้น ภิกษุทั้งหลายคิดว่า “ใครหนอพึงอนุโมทนาในโรงฉัน” จึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้า มูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เถระอนุโมทนาในโรงฉัน”

{๔๒๒} สมัยนั้น กลุ่มศรัทธากลุ่มหนึ่งถวายภัตแก่พระสงฆ์ ท่านพระสารีบุตร เป็นสังฆเถระ ภิกษุทั้งหลายคิดว่า “พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตให้ ภิกษุผู้เถระอนุโมทนาในโรงฉัน” จึงทิ้งท่านพระสารีบุตรไว้รูปเดียวแล้วพา กันกลับไปลำดับนั้น ท่านพระสารีบุตรแสดงความยินดีกะคนเหล่านั้นแล้วได้ไป ทีหลังรูปเดียว

พระผู้มีพระภาคเจ้าได้ทอดพระเนตรเห็นท่านพระสารีบุตรเดินมาแต่ ไกลรูปเดียว จึงรับสั่งถามว่า “ดูก่อนสารีบุตร ภัตตาหารมีมากหรือ”

ท่านพระสารีบุตรทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ภัตตาหารมีมาก แต่ภิกษุ ทั้งหลายทิ้งข้าพระองค์ไว้ผู้เดียวแล้วพากันกลับ”

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้า มูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุเถรานุเถระ ๔-๕ รูปรออยู่ ในโรงฉัน”

{๔๒๓} สมัยต่อมา พระเถระรูปหนึ่งปวดอุจจาระรออยู่ในโรงฉัน เธอกลั้น อุจจาระอยู่จนสลบล้มลง ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระ ภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อมีกรณียกิจ เราอนุญาตให้บอกลาภิกษุผู้นั่ง อยู่ติดกันแล้วไปได้”

๕. ภัตตคควัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องธรรมเนียมปฏิบัติในโรงฉัน

{๔๒๔} [๓๖๓] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์นุ่งห่มไม่เรียบร้อย มี อากัปกิริยาไม่เรียบร้อยเดินไปโรงฉัน เดินแซงไปข้างหน้าพระเถระทั้งหลาย บ้าง นั่งเบียดพระเถระทั้งหลายบ้าง กีดกันพวกภิกษุใหม่ด้วยอาสนะบ้าง นั่งทับสังฆาฏิในละแวกบ้านบ้าง

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้นุ่งห่มไม่เรียบร้อย มีอากัปกิริยาไม่เรียบร้อย เดินไปโรงฉัน เดินแซงไปข้างหน้าพระเถระทั้งหลายบ้าง นั่งเบียดเสียด พระเถระทั้งหลายบ้าง กีดกันพวกภิกษุใหม่ด้วยอาสนะบ้าง นั่งทับสังฆาฏิ ในละแวกบ้านบ้างเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบ มาว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์นุ่งห่มไม่เรียบร้อย มีอากัปกิริยาไม่เรียบร้อย เดินไปโรงฉัน เดินแซงไปข้างหน้าพระเถระทั้งหลายบ้าง นั่งเบียดเสียด พระเถระทั้งหลายบ้าง กีดกันพวกภิกษุใหม่ด้วยอาสนะบ้าง นั่งทับสังฆาฏิ ในละแวกบ้านบ้าง จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะ ภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติวัตรในโรงฉัน แก่ภิกษุทั้งหลาย โดยประการที่ภิกษุทั้งหลายพึงประพฤติให้เรียบร้อย ในโรงฉัน