คมิกวัตร เล่ม ๗

๓. คมิกวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรสำหรับภิกษุผู้เตรียมจะไป

{๔๑๘} [๓๖๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุผู้เตรียมจะไปไม่เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน เปิดประตูหน้าต่างทิ้งไว้ ไม่มอบหมายเสนาสนะ แล้วจากไป เครื่องไม้ เครื่องดินเสียหาย เสนาสนะไม่มีใครรักษา

บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉน พวกภิกษุผู้เตรียมจะไปจึงได้ไม่เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน เปิดประตูหน้าต่าง ทิ้งไว้ ไม่มอบหมายเสนาสนะแล้วจากไปเล่า เครื่องไม้ เครื่องดินเสียหาย เสนาสนะไม่มีใครรักษา” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบ มาว่า ... จริงหรือ”

ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เพราะเหตุนั้นแล เราจักบัญญัติวัตรแก่ภิกษุผู้ เตรียมจะไป โดยประการที่ภิกษุผู้เตรียมจะไปพึงประพฤติให้เรียบร้อย

ธรรมเนียมปฏิบัติสำหรับภิกษุผู้เตรียมจะไป

{๔๑๙} [๓๖๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้เตรียมจะไปพึงเก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่าง มอบหมายเสนาสนะ ถ้าภิกษุไม่มี พึงมอบ หมายสามเณร ถ้าสามเณรไม่มี พึงมอบหมายคนงานวัด ถ้าคนงานวัดไม่มี พึงมอบหมายอุบาสก ถ้าไม่มีทั้งภิกษุ สามเณร คนงานวัด หรืออุบาสก พึงยกเตียงขึ้นวางไว้บนศิลา ๔ แผ่น แล้วยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่ง ซ้อนไว้บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้ เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างเสียแล้วจึงจากไป

ถ้าวิหารรั่ว ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงมุงเสียหรือพึงทำความขวนขวายว่า จะมุงวิหารได้อย่างไร ถ้าได้ตามความขวนขวายอย่างนี้ นั่นเป็นความดี ถ้า ไม่ได้ ส่วนใดฝนไม่รั่ว พึงยกเตียงขึ้นวางบนศิลา ๔ แผ่นที่ส่วนนั้น แล้ว ยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่งซ้อนไว้บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน พึงเก็บเครื่องไม้เครื่องดิน ปิดประตูหน้าต่างเสียแล้วจึงจากไปถ้าวิหารรั่วทุกแห่ง ถ้าอุตสาหะอยู่ พึงขนเครื่องเสนาสนะเข้าบ้าน หรือพึงทำความขวนขวายว่าจะขนเครื่องเสนาสนะเข้าบ้านอย่างไร ถ้าได้ ตามความขวนขวายอย่างนี้ นั่นเป็นความดี ถ้าไม่ได้ พึงยกเตียงขึ้นวาง บนก้อนศิลา ๔ แผ่นในที่แจ้ง แล้วยกเตียงซ้อนไว้บนเตียง ยกตั่งซ้อนไว้ บนตั่ง กองเครื่องเสนาสนะไว้ข้างบน เก็บเครื่องไม้เครื่องดินแล้วคลุมด้วย หญ้าหรือใบไม้แล้วจึงจากไปด้วยคิดว่า ‘อย่างไรเสียชิ้นส่วนของเตียงตั่งคง เหลืออยู่บ้าง’ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย นี้แลเป็นวัตรของภิกษุผู้เตรียมจะไป ซึ่งภิกษุผู้ เตรียมจะไปพึงประพฤติให้เรียบร้อย”

๔. อนุโมทนาวัตตกถา

ว่าด้วยเรื่องวัตรในการอนุโมทนา

{๔๒๐} [๓๖๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายไม่อนุโมทนาในโรงฉัน คน ทั้งหลายจึงพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพระสมณเชื้อสาย พระศากยบุตรจึงได้ไม่อนุโมทนาในโรงฉันเล่า” ภิกษุทั้งหลายได้ยินคนพวกนั้น เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้อนุโมทนาในโรงฉัน”