เรื่องหญิงแพศยาชื่ออัฑฒกาสี เล่ม ๗

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีไม่พึงเดินทางด้วยยาน รูปใดเดินทาง พึงปรับอาบัติตามธรรม”

{๕๙๓} สมัยนั้น ภิกษุณีรูปหนึ่งอาพาธ ไม่สามารถจะเดินไปด้วยเท้าได้ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีผู้อาพาธเดินทางด้วย ยานได้”

ลำดับนั้น ภิกษุณีทั้งหลายคิดว่า “ยานนั้นเทียมด้วยโคเพศเมียหรือ เทียมด้วยโคเพศผู้” ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตยานที่เทียมด้วยโคเพศเมีย ยานที่ เทียมด้วยโคเพศผู้ และยานที่ลากด้วยมือ”

{๕๙๔} สมัยต่อมา ภิกษุณีรูปหนึ่งมีความไม่สบายอย่างแรงกล้าเพราะความ กระเทือนแห่งยาน ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตคานหามมีตั่งนั่ง เปลผ้าที่เขาผูกติด กับไม้คาน”

พระพุทธานุญาตให้อุปสมบทภิกษุณีโดยทูต

{๕๙๕} [๔๓๐] ก็โดยสมัยนั้นแล หญิงคณิกาชื่ออัฑฒกาสีบวชในสำนัก ภิกษุณี ก็นางปรารถนาจะไปพระนครสาวัตถีด้วยตั้งใจว่าจักอุปสมบท ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้า พวกนักเลงได้ทราบข่าวว่าหญิงคณิกา ชื่ออัฑฒกาสีปรารถนาจะไปพระนครสาวัตถี จึงแอบซุ่มอยู่ใกล้หนทาง นางได้ทราบข่าวว่าพวกนักเลงแอบซุ่มอยู่ใกล้หนทาง จึงส่งทูตไปในสำนัก

พระผู้มีพระภาคเจ้าว่า “หม่อมฉันปรารถนาจะอุปสมบท หม่อมฉันจะพึง ปฏิบัติอย่างไร”

ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็นเค้ามูล นั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยทูตได้”

ภิกษุทั้งหลายให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยภิกษุเป็นทูต ภิกษุทั้งหลายจึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยภิกษุเป็นทูต รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏ”ภิกษุทั้งหลายให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยสิกขมานาเป็นทูต ...

ให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยสามเณรเป็นทูต ...

ให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยสามเณรีเป็นทูต ...

ให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยภิกษุณีผู้โง่เขลาไม่ฉลาดเป็นทูต พระผู้มีพระ ภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยภิกษุณีผู้ โง่เขลาไม่ฉลาดเป็นทูต รูปใดให้อุปสมบท ต้องอาบัติทุกกฏดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุณีอุปสมบทโดยภิกษุณีผู้ฉลาด สามารถเป็นทูต

วิธีอุปสมบทภิกษุณีโดยภิกษุณีเป็นทูต

ภิกษุณีผู้เป็นทูตนั้นพึงเข้าไปหาสงฆ์แล้ว ห่มผ้าอุตตราสงค์เฉวียงบ่า ไหว้เท้าภิกษุทั้งหลาย นั่กระหย่งประนมมือกล่าวอย่างนี้ว่า‘พระคุณเจ้าเจ้าข้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่ายเดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ นางมาไม่ได้

เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์ ขอสงฆ์โปรด อาศัยความเอ็นดูยกนางขึ้นเถิดเจ้าข้า

พระคุณเจ้าเจ้าข้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่ายเดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ นางมาไม่ได้ เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์เป็นครั้งที่ ๒ ขอ สงฆ์โปรดอาศัยความเอ็นดูยกนางขึ้นเถิดเจ้าข้า

พระคุณเจ้าเจ้าข้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่ายเดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ นางมาไม่ได้ เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์เป็นครั้งที่ ๓ ขอ สงฆ์โปรดอาศัยความเอ็นดูยกนางขึ้นเถิดเจ้าข้า’

กรรมวาจาให้อุปสมบทโดยทูต

{๕๙๖} ภิกษุผู้ฉลาดสามารถพึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติจตุตถกรรมวาจา ว่าดังนี้

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะ ของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่ายเดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ มาไม่ได้เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์ มีแม่เจ้า ชื่อนี้เป็นปวัตตินี ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงให้หญิงชื่อ นี้อุปสมบท มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี นี่เป็นญัตติท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะ ของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่ายเดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ นางมาไม่ได้เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์ มี แม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี สงฆ์ให้หญิงชื่อนี้อุปสมบท มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็น ปวัตตินี การอุปสมบทของหญิงชื่อนี้ มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี ชอบใจแก่ ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วง

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้เป็นครั้งที่ ๒ ...

ข้าพเจ้ากล่าวความนี้เป็นครั้งที่ ๓ ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า หญิงชื่อนี้เป็นอุปสัมปทาเปกขะของแม่เจ้าชื่อนี้ อุปสมบทแล้วในสงฆ์ฝ่าย เดียว บริสุทธิ์แล้วในภิกษุณีสงฆ์ นางมาไม่ได้เพราะอันตรายบางอย่าง หญิงชื่อนี้ขออุปสมบทกะสงฆ์ มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี สงฆ์ให้หญิงชื่อนี้ อุปสมบท มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี การอุปสมบทของหญิงชื่อนี้ มีแม่เจ้า ชื่อนี้เป็นปวัตตินี ชอบใจแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงนิ่ง ไม่ชอบใจแก่ท่าน ผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงทักท้วงหญิงชื่อนี้อันสงฆ์อุปสมบทแล้ว มีแม่เจ้าชื่อนี้เป็นปวัตตินี ชอบใจ แก่สงฆ์ เหตุนั้นจึงนิ่ง ข้าพเจ้าขอทรงความข้อนี้ไว้ด้วยอาการอย่างนี้’

ทันใดนั้นแหละ พึงวัดเงาแดด พึงบอกประมาณแห่งฤดู พึงบอก ส่วนแห่งวัน พึงบอกข้อเบ็ดเสร็จ พึงสั่งภิกษุณีทั้งหลายว่า ‘พวกเธอจงบอก นิสสัย ๓ อกรณียกิจ ๘ แก่ภิกษุณี”

พระพุทธบัญญัติห้ามภิกษุณีอยู่ป่า

{๕๙๗} [๔๓๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุณีทั้งหลายอยู่ในป่า พวกนักเลงจึง ประทุษร้ายเอา ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุณีไม่พึงอยู่ในป่า รูปใดอยู่ ต้องอาบัติ ทุกกฏ”

{๕๙๘} สมัยต่อมา อุบาสกคนหนึ่งถวายโรงเก็บของแก่ภิกษุณีสงฆ์ ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตโรงเก็บของ”