การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม เล่ม ๗

๕. ธัมมิกาธัมมิกปาติโมกขัฏฐปนะ

ว่าด้วยการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม

{๔๖๘} [๓๘๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นธรรมมีมูล ๑

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นธรรมมีมูล ๒

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๓ เป็นธรรมมีมูล ๓

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๔ เป็นธรรมมีมูล ๔

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๕ เป็นธรรมมีมูล ๕

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๖ เป็นธรรมมีมูล ๖

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๗ เป็นธรรมมีมูล ๗

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๘ เป็นธรรมมีมูล ๘

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๙ เป็นธรรมมีมูล ๙

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑๐ เป็นธรรมมีมูล ๑๐

{๔๖๙} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์ เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑{๔๗๐} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์ เพราะศีลวิบัติมีมูล นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑{๔๗๑} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒

{๔๗๒} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติมีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๒

{๔๗๓} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๓ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล

๓. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๓

{๔๗๔} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๓ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติมีมูล

๓. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๓

{๔๗๕} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๔ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล

๓. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล

๔. เพราะอาชีววิบัติไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๔

{๔๗๖} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๔ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติมีมูล

๓. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล

๔. เพราะอาชีววิบัติมีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๔

{๔๗๗} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๕ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะปาราชิกไม่มีมูล

๒. เพราะสังฆาทิเสสไม่มีมูล

๓. เพราะปาจิตตีย์ไม่มีมูล

๔. เพราะปาฏิเทสนียะไม่มีมูล

๕. เพราะทุกกฏไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๕

{๔๗๘} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๕ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะปาราชิกมีมูล

๒. เพราะสังฆาทิเสสมีมูล

๓. เพราะปาจิตตีย์มีมูล

๔. เพราะปาฏิเทสนียะมีมูล

๕. เพราะทุกกฏมีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๕

{๔๗๙} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๖ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๕. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๖. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๖

{๔๘๐} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๖ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๕. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๖. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๖

{๔๘๑} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๗ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะปาราชิกไม่มีมูล

๒. เพราะสังฆาทิเสสไม่มีมูล

๓. เพราะถุลลัจจัยไม่มีมูล

๔. เพราะปาจิตตีย์ไม่มีมูล

๕. เพราะปาฏิเทสนียะไม่มีมูล

๖. เพราะทุกกฏไม่มีมูล

๗. เพราะทุพภาสิตไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๗

{๔๘๒} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๗ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะปาราชิกมีมูล

๒. เพราะสังฆาทิเสสมีมูล

๓. เพราะถุลลัจจัยมีมูล

๔. เพราะปาจิตตีย์มีมูล

๕. เพราะปาฏิเทสนียะมีมูล

๖. เพราะทุกกฏมีมูล

๗. เพราะทุพภาสิตมีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๗

{๔๘๓} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๘ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๕. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๖. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๗. เพราะอาชีววิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๘. เพราะอาชีววิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๘

{๔๘๔} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๘ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๕. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๖. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๗. เพราะอาชีววิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๘. เพราะอาชีววิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๘

{๔๘๕} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๙ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๕. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๖. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

๗. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๘. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ที่ภิกษุทำ

๙. เพราะทิฏฐิวิบัติไม่มีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๙

{๔๘๖} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๙ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๒. เพราะศีลวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๓. เพราะศีลวิบัติมีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

๔. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๕. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๖. เพราะอาจารวิบัติมีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

๗. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุมิได้ทำ

๘. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ที่ภิกษุทำ

๙. เพราะทิฏฐิวิบัติมีมูล ทั้งที่ภิกษุทำและมิได้ทำ

นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๙

{๔๘๗} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑๐ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกไม่ได้นั่งอยู่ในบริษัทนั้น

๒. กถาปรารภผู้ต้องอาบัติปาราชิกมิได้ค้างอยู่

๓. ภิกษุผู้บอกลาสิกขาไม่ได้นั่งอยู่ในบริษัทนั้น

๔. กถาปรารภภิกษุผู้บอกลาสิกขามิได้ค้างอยู่

๕. ภิกษุร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม

๖. ไม่ค้านสามัคคีที่เป็นธรรม

๗. กถาปรารภการค้านสามัคคีที่เป็นธรรมมิได้ค้างอยู่

๘. ไม่มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วย ศีลวิบัติ

๙. ไม่มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วย อาจารวิบัติ

๑๐. ไม่มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วย ทิฏฐิวิบัติ

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑๐

{๔๘๘} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑๐ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกนั่งอยู่ในบริษัทนั้น

๒. กถาปรารภผู้ต้องอาบัติปาราชิกยังค้างอยู่

๓. ภิกษุผู้บอกลาสิกขานั่งอยู่ในบริษัทนั้น

๔. กถาปรารภภิกษุผู้บอกลาสิกขายังค้างอยู่

๕. ภิกษุไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม

๖. ค้านสามัคคีที่เป็นธรรม

๗. กถาปรารภการค้านสามัคคีที่เป็นธรรมค้างอยู่

๘. มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ

๙. มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจาร วิบัติ

๑๐. มีภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑๐

๖. ธัมมิกปาติโมกขัฏฐปนะ

ว่าด้วยการงดปาติโมกข์ที่เป็นธรรม

{๔๘๙} [๓๘๘] ภิกษุผู้ต้องอาบัติปาราชิกนั่งอยู่ในบริษัทนั้น คืออย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การต้องอาบัติปาราชิกในธรรมวินัยนี้ย่อมมีด้วย อาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุเห็นภิกษุต้องอาบัติปาราชิกด้วย อาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุต้องอาบัติปาราชิก เลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ ก็ ภิกษุไม่เห็นภิกษุต้องอาบัติปาราชิกเลย แม้ภิกษุอื่นก็มิได้บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุมีชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า ภิกษุผู้หวังอยู่พึงประกาศ ในท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่าท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้ต้องอาบัติปาราชิก แล้ว ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวด ปาติโมกข์’การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๐} [๓๘๙] เมื่องดปาติโมกข์แก่ภิกษุแล้ว บริษัทเลิกประชุมเพราะ อันตราย ๑๐ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ

๑. ราชันตราย พระราชาเสด็จมา

๒. โจรันตราย โจรมาปล้น

๓. อัคยันตราย ไฟไหม้

๔. อุทกันตราย นํ้าหลากมา

๕. มนุสสันตราย คนมามาก

๖. อมนุสสันตราย ผีเข้าภิกษุ

๗. วาฬันตราย สัตว์ร้ายเข้ามา

๘. สิริงสปันตราย งูร้ายเลื้อยเข้ามา

๙. ชีวิตันตราย ภิกษุอาพาธหนักจะถึงมรณภาพ

๑๐. พรหมจริยันตรายมีอันตรายแก่พรหมจรรย์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้าในอาวาสนั้นหรือใน อาวาสอื่น ภิกษุผู้หวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภอาบัติปาราชิกของ บุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงวินิจฉัยเรื่องนั้น’ถ้าได้การวินิจฉัยนั้นอย่างนี้ นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ได้ ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า พึงประกาศในท่ามกลาง สงฆ์ว่า‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภอาบัติปาราชิกของ บุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๑} [๓๙๐] ภิกษุผู้บอกลาสิกขานั่งอยู่ในบริษัทนั้น คืออย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้บอกลาสิกขาด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุเห็นภิกษุบอกลาสิกขาด้วยอาการ ด้วย เพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุบอกลาสิกขาเลย แต่ภิกษุอื่น บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้บอกลาสิกขาแล้ว’ ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุบอกลา สิกขาเลย แม้ภิกษุอื่นก็มิได้บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้บอกลา สิกขาแล้ว’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมบอกลาสิกขาแล้ว’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้น

อยู่พร้อมหน้า ภิกษุผู้หวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วย ได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้บอกลาสิกขาแล้ว ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้าสงฆ์ ไม่พึงสวด ปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๒} [๓๙๑] เมื่องดปาติโมกข์แก่ภิกษุแล้ว บริษัทเลิกประชุมเพราะ อันตราย ๑๐ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ พระราชาเสด็จมา ... มีอันตราย แก่พรหมจรรย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้าสงฆ์ใน อาวาสนั้นหรือในอาวาสอื่น ภิกษุหวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ว่า‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภการบอกลาสิกขาของ บุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงวินิจฉัยเรื่องนั้น’

ถ้าได้การวินิจฉัยนั้นอย่างนี้ นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ได้ ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า พึงประกาศในท่ามกลาง สงฆ์ว่า

ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภการบอกลาสิกขาของ บุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๓} [๓๙๒] ภิกษุไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม คืออย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ในธรรมวินัยนี้ การไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม ย่อมมีด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุเห็นภิกษุไม่ร่วม สามัคคีที่เป็นธรรมด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็น

ภิกษุไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรมเลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุ ชื่อนี้ไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม’ ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม แม้ภิกษุอื่นก็มิได้บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้ไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมไม่ร่วมสามัคคีที่เป็นธรรม’ ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ คำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่ พร้อมหน้า ภิกษุหวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้ไม่ร่วมสามัคคีที่เป็น ธรรม ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึง สวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๔} [๓๙๓] ภิกษุค้านสามัคคีที่เป็นธรรม คืออย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็ในธรรมวินัยนี้ การค้านสามัคคีที่เป็นธรรมย่อม มีด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุเห็นภิกษุค้านสามัคคีที่เป็น ธรรมด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุค้าน สามัคคีที่เป็นธรรมเลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้ค้าน สามัคคีที่เป็นธรรม’ ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุค้านสามัคคีที่เป็นธรรม แม้ภิกษุอื่นก็ มิได้บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้ค้านสามัคคีที่เป็นธรรม’ แต่ภิกษุนั้น แหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมค้านสามัคคีที่เป็นธรรม’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า ภิกษุ หวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจ สงสัยนั้นว่าท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้ค้านสามัคคีที่เป็นธรรม ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’ การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๕} [๓๙๔] เมื่องดปาติโมกข์แก่ภิกษุแล้ว บริษัทเลิกประชุมเพราะ อันตราย ๑๐ อย่าง อย่างใดอย่างหนึ่ง คือ พระราชาเสด็จมา ... มีอันตราย แก่พรหมจรรย์ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้าในอาวาส นั้นหรือในอาวาสอื่น ภิกษุผู้หวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภการค้านสามัคคีที่เป็น ธรรมของบุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ถ้าความพร้อมพรั่ง ของสงฆ์ถึงที่แล้ว สงฆ์พึงวินิจฉัยเรื่องนั้น’

ถ้าได้การวินิจฉัยนั้นอย่างนี้ นั่นเป็นการดี ถ้าไม่ได้ ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า พึงประกาศในท่ามกลาง สงฆ์ว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า กถาปรารภการค้านสามัคคีที่ เป็นธรรมของบุคคลชื่อนี้ยังค้างอยู่ เรื่องนั้นยังมิได้วินิจฉัย ข้าพเจ้างด ปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๖} [๓๙๕] ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ คือ อย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุ เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติเลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้ มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ’ ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุที่มีผู้ ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติเลย แม้ภิกษุอื่นก็มิได้บอกแก่

ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมมีผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจ สงสัยด้วยศีลวิบัติ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำ หรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า ภิกษุผู้หวังอยู่พึงประกาศในท่ามกลาง สงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยศีลวิบัติ ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่ พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๗} [๓๙๖] ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ คือ อย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุ เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติเลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุ ชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ’ ก็ภิกษุไม่เห็น ภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติเลย แม้ภิกษุอื่น ก็มิได้บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัย ด้วยอาจารวิบัติ’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมมีผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวัน อุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า ภิกษุผู้หวังอยู่พึง ประกาศในท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยอาจารวิบัติ ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธออยู่พร้อม หน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

{๔๙๘} [๓๙๗] ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ คือ อย่างไร

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ในธรรมวินัยนี้ ภิกษุมีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่าใด ภิกษุ เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ ด้วยอาการ ด้วยเพศ ด้วยนิมิตเหล่านั้น ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติเลย แต่ภิกษุอื่นบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อ นี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ’ ก็ภิกษุไม่เห็นภิกษุ ที่มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติเลย แม้ภิกษุอื่นก็มิได้ บอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ภิกษุชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วย ทิฎฐิวิบัติ’ แต่ภิกษุนั้นแหละบอกแก่ภิกษุว่า ‘ท่าน ผมมีผู้ที่ได้เห็น ได้ยิน และรังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ’ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ครั้นถึงวันอุโบสถ ๑๔ ค่ำหรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่พร้อมหน้า ภิกษุหวังอยู่พึงประกาศใน ท่ามกลางสงฆ์ด้วยได้เห็น ด้วยได้ยิน ด้วยรังเกียจสงสัยนั้นว่า‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้มีผู้ได้เห็น ได้ยิน และ รังเกียจสงสัยด้วยทิฏฐิวิบัติ ข้าพเจ้างดปาติโมกข์แก่เธอ เมื่อเธอยังอยู่ พร้อมหน้า สงฆ์ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

การงดปาติโมกข์จัดว่าเป็นธรรม

การงดปาติโมกข์เป็นธรรม ๑๐ ประการนี้แล

จบ ปฐมภาณวาร

๗. อัตตาทานอังคะ

ว่าด้วยองค์ของอธิกรณ์ที่พึงรับ

{๔๙๙} [๓๙๘] ครั้งนั้นแล ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึง ที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควร ข้างหนึ่ง แล้วกราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ภิกษุผู้ปรารถนาจะรับอธิกรณ์ ที่ตนพึงรับ พึงรับอธิกรณ์ที่ประกอบด้วยองค์เท่าไร”พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า “ดูก่อนอุบาลี ภิกษุผู้ปรารถนาจะรับ อธิกรณ์ พึงรับอธิกรณ์ที่ประกอบด้วยองค์ ๕ คือ

๑. ภิกษุผู้ปรารถนาจะรับอธิกรณ์พึงพิจารณาอย่างนี้ว่า ‘เป็นเวลา อันสมควรหรือไม่ที่จะรับอธิกรณ์ที่เราปรารถนาจะรับ’ ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่ รู้อย่างนี้ว่า ‘เป็นเวลาไม่สมควรที่จะรับอธิกรณ์นี้ หาใช่เป็นเวลาสมควรไม่’ อธิกรณ์นั้นภิกษุไม่พึงรับ๒. ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘เป็นเวลาสมควรที่จะรับอธิกรณ์ นี้ หาใช่เป็นเวลาไม่สมควรไม่’ ภิกษุนั้นพึงพิจารณาต่อไปว่า ‘อธิกรณ์ที่เรา ปรารถนาจะรับนี้เป็นเรื่องจริงหรือไม่’ ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘อธิกรณ์นี้เป็นเรื่องไม่จริง หาใช่เป็นเรื่องจริงไม่’ อธิกรณ์นั้นภิกษุไม่พึงรับ๓. ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘อธิกรณ์นี้เป็นเรื่องจริง หาใช่ เป็นเรื่องไม่จริงไม่’ ภิกษุนั้นพึงพิจารณาต่อไปว่า ‘อธิกรณ์ที่เราจะรับนี้ ประกอบด้วยประโยชน์หรือไม่’ ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘อธิกรณ์นี้ ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ หาใช่ประกอบด้วยประโยชน์ไม่’ อธิกรณ์นั้น ภิกษุไม่พึงรับ๔. ถ้าภิกษุพิจารณาอยู่รู้อย่างนี้ว่า ‘อธิกรณ์นี้ประกอบด้วยประโยชน์ หาใช่ไม่ประกอบด้วยประโยชน์ไม่’ ภิกษุนั้นพึงพิจารณาต่อไปว่า ‘เมื่อเรา รับอธิกรณ์นี้ไว้ จักได้ภิกษุผู้เคยเห็นกันเคยคบอันมาเป็นพวกโดยธรรมโดย