ข้อ ๔๖๖–๔๖๗ เล่ม ๗

๔. ปาติโมกขสวนารหะ

ว่าด้วยผู้ควรฟังพระปาติโมกข์

{๔๖๖} [๓๘๖] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้ารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ตั้งแต่บัดนี้ไป เราจักไม่ทำอุโบสถ จักไม่แสดง ปาติโมกข์ ตั้งแต่บัดนี้ไป พวกเธอพึงทำอุโบสถกันเอง พึงสวดปาติโมกข์ กันเอง ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ข้อที่ตถาคตจะพึงทำอุโบสถ แสดงปาติโมกข์ ในบริษัทผู้ไม่บริสุทธิ์นั้นมิใช่ฐานะ มิใช่โอกาสดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้มีอาบัติติดตัวไม่พึงฟังปาติโมกข์ รูปใดฟัง ต้องอาบัติทุกกฏ เราอนุญาตให้งดปาติโมกข์แก่ภิกษุผู้มีอาบัติ ติดตัวนั้น

วิธีงดปาติโมกข์

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลพึงงดอย่างนี้ คือ เมื่อถึงวันอุโบสถ ๑๔ หรือ ๑๕ ค่ำ เมื่อบุคคลนั้นอยู่ต่อหน้าสงฆ์ พึงประกาศในท่ามกลางสงฆ์ว่า

‘ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า บุคคลชื่อนี้มีอาบัติติดตัว ข้าพเจ้า งดปาติโมกข์ต่อเธอ เมื่อเธออยู่ต่อหน้าสงฆ์ ไม่พึงสวดปาติโมกข์’

ปาติโมกข์เป็นอันงดแล้ว”

ภิกษุฉัพพัคคีย์งดปาติโมกข์

{๔๖๗} โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เข้าใจว่า “ไม่มีใครรู้พวกเรา” เป็น ผู้มีอาบัติติดตัวฟังปาติโมกข์อยู่ พระเถระผู้รู้วาระจิตของผู้อื่นแจ้งแก่ภิกษุ ทั้งหลายว่า “ท่านทั้งหลาย พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ชื่อนี้และชื่อนี้เข้าใจว่า ‘ไม่มีใครรู้พวกเรา’ เป็นผู้มีอาบัติติดตัวฟังปาติโมกข์อยู่ด้วย”

พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ได้ยินว่า “พระเถระนี้รู้วาระจิตของผู้อื่นแจ้งเรื่อง พวกเราแก่ภิกษุทั้งหลายว่า พวกภิกษุฉัพพัคคีย์ชื่อนี้และชื่อนี้เข้าใจว่า ‘ไม่มี ใครรู้พวกเรา’ เป็นผู้มีอาบัติติดตัวฟังปาติโมกข์อยู่ด้วย”พวกเธอจึงปรึกษากันว่า “ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รักจะงดปาติโมกข์ แก่พวกเราก่อน” จึงรีบงดปาติโมกข์แก่ภิกษุผู้บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติในเพราะ เรื่องอันไม่สมควร ในเพราะเหตุอันไม่สมควรบรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้งดปาติโมกข์แก่ภิกษุผู้บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติใน เพราะเรื่องอันไม่สมควร ในเพราะเหตุอันไม่สมควรเล่า” แล้วกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมา ว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์งดปาติโมกข์แก่ภิกษุผู้บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติในเพราะเรื่อง อันไม่สมควร ในเพราะเหตุอันไม่สมควร จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่ง กะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงงดปาติโมกข์แก่ภิกษุทั้งหลายผู้ บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติในเพราะเรื่องอันไม่สมควร ในเพราะเหตุอันไม่สมควร รูปใดงด ต้องอาบัติทุกกฏ

๕. ธัมมิกาธัมมิกปาติโมกขัฏฐปนะ

ว่าด้วยการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมและเป็นธรรม

{๔๖๘} [๓๘๗] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นธรรมมีมูล ๑

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นธรรมมีมูล ๒

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๓ เป็นธรรมมีมูล ๓

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๔ เป็นธรรมมีมูล ๔

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๕ เป็นธรรมมีมูล ๕

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๖ เป็นธรรมมีมูล ๖

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๗ เป็นธรรมมีมูล ๗

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๘ เป็นธรรมมีมูล ๘

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๙ เป็นธรรมมีมูล ๙

การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑๐ เป็นธรรมมีมูล ๑๐

{๔๖๙} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์ เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๑{๔๗๐} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์ เพราะศีลวิบัติมีมูล นี้คือการงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๑{๔๗๑} การงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์

๑. เพราะศีลวิบัติไม่มีมูล

๒. เพราะอาจารวิบัติไม่มีมูล

นี้คือการงดปาติโมกข์ไม่เป็นธรรมมีมูล ๒

{๔๗๒} การงดปาติโมกข์เป็นธรรมมีมูล ๒ เป็นไฉน คือ ภิกษุงดปาติโมกข์