เรื่องนางวิสาขา มิคารมารดา เล่ม ๗

พระพุทธานุญาตหม้อนํ้าและไม้กวาด

{๑๒๖} [๒๖๙] ครั้งนั้นแล พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ในแคว้นภัคคะตาม พระพุทธาภิรมย์ แล้วได้เสด็จหลีกไปทางพระนครสาวัตถี เสด็จจาริกไป โดยลำดับ ได้เสด็จถึงพระนครสาวัตถีแล้ว นัยว่าพระองค์ประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตะวัน อารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถีนั้น

ครั้งนั้น นางวิสาขามิคารมารดาถือหม้อน้ำ แผ่นไม้สำหรับเช็ดเท้า และไม้กวาด เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวาย บังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูล ว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอพระผู้มีพระภาคเจ้าได้โปรดทรงรับหม้อน้ำ แผ่น ไม้สำหรับเช็ดเท้าและไม้กวาดของหม่อมฉันอันจะพึงเป็นไปเพื่อประโยชน์ เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่หม่อมฉันสิ้นกาลนานด้วยเถิด” พระผู้มีพระภาคเจ้า ทรงรับหม้อนํ้าและไม้กวาด แต่มิได้ทรงรับแผ่นไม้สำหรับเช็ดเท้าครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงชี้แจงนางวิสาขามิคารมารดาให้ เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถา ครั้นนางวิสาขา มิคารมารดาอันพระผู้มีพระภาคเจ้าให้เห็นแจ้ง ให้สมาทาน ให้อาจหาญ ให้ร่าเริงด้วยธรรมีกถาแล้ว ได้ลุกจากที่นั่ง ถวายบังคม ทำประทักษิณ แล้วกลับไป

{๑๒๗} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตหม้อนํ้า และไม้กวาด ภิกษุไม่พึง ใช้แผ่นไม้สำหรับเช็ดเท้า รูปใดใช้ ต้องอาบัติทุกกฎ

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตที่เช็ดเท้า ๓ ชนิด คือ หินกรวด ๑ กระเบื้อง ๑ หินฟองนํ้าในทะเล ๑”

พระพุทธานุญาตพัดโบกและพัดใบตาล

{๑๒๘} สมัยต่อมา นางวิสาขามิคารมาตาถือพัดโบกและพัดใบตาลเข้าไปเฝ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้า แล้วนั่ง ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง นั่งแล้วได้กราบทูลว่า “พระพุทธเจ้าข้า ขอ พระผู้มีพระภาคเจ้าจงทรงรับพัดโบกและพัดใบตาลของหม่อมฉันอันจะพึง เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขแก่หม่อมฉันตลอดกาลนานด้วย เถิด” พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงรับพัดโบกและพัดใบตาลแล้ว ได้ทรงชี้แจง นางวิสาขามิคารมาตาให้เห็นแจ้ง ... ด้วยธรรมีกถา ครั้นนางวิสาขา ... ทำ ประทักษิณแล้วกลับไป{๑๒๙} ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทำธรรมีกถาในเพราะเหตุเป็น เค้ามูลนั้น ในเพราะเหตุแรกเกิดนั้น แล้วรับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัดโบกและพัดใบตาล”

{๑๓๐} สมัยนั้น พัดปัดยุงเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตไม้ปัดยุง”

แส้จามรีเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงใช้แส้จามรี รูปใดใช้ ต้องอาบัติ ทุกกฏ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตพัด ๓ ชนิด คือ พัดทำด้วย ปอ ๑ พัดทำด้วยแฝก ๑ พัดทำด้วยขนปีกขนหางนกยูง ๑”

พระพุทธานุญาตร่ม

{๑๓๑} [๒๗๐] ก็โดยสมัยนั้นแล ร่มเกิดขึ้นแก่สงฆ์ ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูล เรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตร่ม”

พระพุทธบัญญัติห้ามกั้นร่มไปในบ้าน

{๑๓๒} สมัยนั้น พวกภิกษุฉัพพัคคีย์เที่ยวเดินกั้นร่มไป ครั้งนั้น อุบาสก ผู้หนึ่งได้ไปเที่ยวสวนกับสาวกของอาชีวกหลายคน พวกสาวกของอาชีวก เหล่านั้นได้เห็นพวกภิกษุฉัพพัคคีย์เดินกั้นร่มมาแต่ไกล ครั้นแล้วได้กล่าวกะ อุบาสกผู้นั้นว่า “พระคุณเจ้าเหล่านี้เป็นผู้เจริญของพวกท่าน เดินกั้นร่มมา คล้ายมหาอำมาตย์โหราจารย์” อุบาสกผู้นั้นกล่าวว่า “นั่นมิใช่ภิกษุ เป็น ปริพาชก ขอรับ” พวกเขาแคลงใจว่าภิกษุหรือมิใช่ภิกษุ ครั้นอุบาสกเข้าไป ใกล้ก็จำได้ จึงเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนท่านผู้เจริญทั้งหลายจึง ได้เดินกั้นร่มเล่า”ภิกษุทั้งหลายได้ยินอุบาสกนั้นเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาอยู่ จึง กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์เดินกั้นร่ม จริงหรือ”

ภิกษุเหล่านั้นกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถา รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงกั้นร่ม รูปใดกั้น ต้องอาบัติทุกกฏ”

พระพุทธานุญาตให้กั้นร่มในวัด

{๑๓๓} สมัยต่อมา ภิกษุรูปหนึ่งอาพาธ เธอเว้นร่มแล้วไม่สบาย ภิกษุ ทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้า ตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตร่มแก่ภิกษุอาพาธ”

{๑๓๔} สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายทราบว่าพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงอนุญาตร่ม แก่ภิกษุอาพาธเท่านั้น ไม่ได้ทรงอนุญาตแก่ภิกษุไม่อาพาธ จึงรังเกียจที่จะ กั้นร่มในวัดและอุปจารของวัด ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มี พระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุแม้ไม่อาพาธกั้นร่มในวัด หรือในอุปจารของวัดได้”

พระพุทธบัญญัติห้ามมิให้ถือไม้เท้ากับสาแหรก

{๑๓๕} สมัยนั้น ภิกษุรูปหนึ่งวางบาตรไว้ในสาแหรกแล้วคล้องไว้ที่ไม้เท้า เดินผ่านทางเข้าหมู่บ้านแห่งหนึ่งไปในเวลาพลบค่ำ ชาวบ้านบอกกันว่า “พวกเรา นั่นโจรกำลังเดินไป ดาบของมันวาววับเชียว” แล้วไล่ตามไปจับตัว ได้ ครั้นจำได้จึงปล่อยตัวไป ครั้นภิกษุนั้นไปถึงวัดแล้วได้เล่าเรื่องนั้นให้ภิกษุ ทั้งหลายฟัง ภิกษุทั้งหลายถามว่า “ก็คุณถือไม้เท้ากับสาแหรกหรือ” ภิกษุ นั้นรับว่า “ถูกแล้ว ขอรับ” บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนภิกษุจึงได้ถือไม้เท้ากับสาแหรกเล่า” แล้ว กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงถือไม้เท้ากับสาแหรก รูปใดถือ ต้อง อาบัติทุกกฏ”