๕. อุชฌานสัญญีสูตร เล่ม ๑๕

เอกํ สมยํ ภควา สาวตฺถิยํ วิหรติ เชตวเน อนาถปิณฺฑิกสฺส อาราเม. อถ โข สมฺพหุลา อุชฺฌานสญฺญิกา เทวตาโย อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา อภิกฺกนฺตวณฺณา เกวลกปฺปํ เชตวนํ โอภาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมึสุ; อุปสงฺกมิตฺวา เวหาสํ อฏฺฐํสุ; เวหาสํ ฐิตา โข เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

“อญฺญถา สนฺตมตฺตานํ อญฺญถา โย ปเวทเย

นิกจฺจ กิตวสฺเสว ภุตฺตํ เถยฺเยน ตสฺส ตํ.

ยญฺหิ กยิรา ตญฺหิ วเท ยํ น กยิรา น ตํ วเท

อกโรนฺตํ ภาสมานานํ ปริชานนฺติ ปณฺฑิตา”ติ.

นยิทํ ภาสิตมตฺเตน เอกนฺตสวเนน วา

อนุกฺกมิตเว สกฺกา ยายํ ปฏิปทา ทฬฺหา

ยาย ธีรา ปมุจฺจนฺติ ฌายิโน มารพนฺธนา.

น เว ธีรา ปกุพฺพนฺติ วิทิตฺวา โลกปริยายํ

อญฺญาย นิพฺพุตา ธีรา ติณฺณา โลเก วิสตฺติกนฺติ.

อถ โข ตา เทวตาโย ปฐวิยํ ปติฏฺฐหิตฺวา ภควโต ปาเทสุ สิรสา นิปติตฺวา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ “อจฺจโย โน ภนฺเต อจฺจคมา ยถาพาลา ยถามูฬฺหา ยถาอกุสลา,(๑) ยา มยํ ภควนฺตํ อปสาเทตพฺพํ (๒) อมญฺญิมฺหา ตาสํ โน ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึ สํวรายา”ติ. อถ โข ภควา สิตํ ปาตฺวากาสิ.

อถ โข ตา เทวตาโย ภิยฺโยโส มตฺตาย อุชฺฌายนฺติโย เวหาสํ อพฺภุคฺคจฺฉุํ. เอกา เทวตา ภควโต สนฺติเก อิมํ คาถํ อภาสิ

“อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ

โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจตี”ติ.

อจฺจโย เจ น วิชฺเชถ โนจิธ อปคตํ สิยา

เวรานิ น จ สมฺเมยฺยุํ เกนีธ กุสโล สิยาติ.

กสฺสจฺจยา น วิชฺชนฺติ กสฺส นตฺถิ อปาคตํ

โก น สมฺโมหมาปาทิ โกธ ธีโร สทา สโตติ.

ตถาคตสฺส พุทฺธสฺส สพฺพภูตานุกมฺปิโน

ตสฺสจฺจยา น วิชฺชนฺติ ตสฺส นตฺถิ อปาคตํ

โส น สมฺโมหมาปาทิ โสธ (๓) ธีโร สทา สโตติ.

อจฺจยํ เทสยนฺตีนํ โย เจ น ปฏิคณฺหติ

โกปนฺตโร โทสครุ ส เวรํ ปฏิมุจฺจติ

ตํ เวรํ นาภินนฺทามิ ปฏิคฺคณฺหามิ โวจฺจยนฺติ.

สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระเชตวัน อารามของ อนาถบิณฑิกเศรษฐี เขตกรุงสาวัตถี ครั้นเมื่อราตรีผ่านไป พวกเทวดาผู้มุ่งหมาย จะเพ่งโทษจำนวนมากมีวรรณะงดงามยิ่งนัก เปล่งรัศมีให้สว่างทั่วพระเชตวัน เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที่ประทับ ได้ยืนอยู่ในอากาศเทวดาองค์หนึ่งยืนอยู่ในอากาศได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าบุคคลใด ตนเป็นอย่างหนึ่ง

กลับประกาศให้เขารู้อีกอย่างหนึ่ง

บุคคลนั้นชื่อว่าลวงเขาบริโภคโดยความเป็นขโมย

เหมือนพรานนกลวงจับนก ฉะนั้น

ความจริง บุคคลทำกรรมใด ควรพูดถึงกรรมนั้น

ไม่ทำกรรมใด ก็ไม่ควรพูดถึงกรรมนั้น

บัณฑิตทั้งหลายรู้จักบุคคลผู้ไม่ทำ ดีแต่พูด

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

ใคร ๆ ไม่อาจดำเนินปฏิปทานี้

ด้วยเหตุสักว่าพูด หรือฟังอย่างเดียว

ผู้มีปัญญาทั้งหลายมีความเพียรเพ่งพินิจ

ย่อมพ้นจากเครื่องผูกของมารด้วยปฏิปทาอันมั่นคงนี้

ผู้มีปัญญาทั้งหลายทราบความเป็นไปของโลก

รู้ชัด ดับกิเลสได้แล้ว ข้ามพ้นตัณหาเป็นเครื่องข้องในโลกแล้ว

ย่อมไม่พูดโดยแท้

ครั้งนั้น เทวดาเหล่านั้นลงมายืนอยู่บนพื้นดิน หมอบลงแทบพระยุคลบาท ของพระผู้มีพระภาคด้วยเศียรเกล้าแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคดังนี้ว่า “ข้าแต่ พระองค์ผู้เจริญ พวกข้าพระองค์ได้กระทำความผิดเพราะความโง่เขลาเบาปัญญา พวกข้าพระองค์ได้สำคัญผิดว่าพระผู้มีพระภาคอันพวกเราพึงรุกราน ขอพระผู้มี พระภาคโปรดอภัยโทษแก่พวกข้าพระองค์ เพื่อสำรวมต่อไปเถิด พระพุทธเจ้าข้า” ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาคทรงแย้มพระโอษฐ์แล้วครั้งนั้น เทวดาเหล่านั้นผู้เพ่งโทษโดยประมาณยิ่ง กลับขึ้นไปบนอากาศ เทวดา องค์หนึ่งได้กล่าวคาถานี้ในสำนักของพระผู้มีพระภาคว่าเมื่อเราขอโทษอยู่ หากบุคคลใดไม่ยอมยกโทษให้

ยังมีความโกรธอยู่ภายใน มีความแค้นเคืองหนัก

บุคคลนั้น ชื่อว่าย่อมผูกเวร

หากว่าในโลกนี้ โทษไม่มี ความผิดไม่มี

และเวรทั้งหลายไม่สงบ

บุคคลในโลกนี้พึงเป็นผู้ฉลาดได้อย่างไร

ใครบ้างไม่มีโทษ ใครบ้างไม่มีความผิด

ใครบ้างไม่ถึงความหลงใหล

ในโลกนี้ ใครเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้มีสติในกาลทุกเมื่อเล่า

พระผู้มีพระภาคตรัสว่า

พระตถาคตพระองค์นั้นผู้ตรัสรู้แล้ว

ผู้อนุเคราะห์แก่สัตว์ทั้งปวง ไม่มีโทษ ไม่มีความผิด

พระตถาคตพระองค์นั้น ไม่ถึงความหลงใหล

พระตถาคตพระองค์นั้นเป็นผู้มีปัญญา เป็นผู้มีสติในกาลทุกเมื่อ

เมื่อพวกท่านขอโทษอยู่ หากบุคคลใดไม่ยอมยกโทษให้

ยังมีความโกรธอยู่ภายใน มีความแค้นเคืองหนัก

บุคคลนั้น ชื่อว่าย่อมผูกเวร

เราไม่ชอบใจเวรนั้น จึงยกโทษให้แก่ท่านทั้งหลาย

อุชฌานสัญญิสูตรที่ ๕ จบ