๔. นสันติสูตร เล่ม ๑๕

๔. นสันติสูตร

ว่าด้วยการกำจัดเบญจขันธ์ได้ก็กำจัดทุกข์ได้

{๑๐๒} [๓๔] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว เหล่าเทวดาสตุลลปกายิกามากองค์ด้วยกัน มีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วได้ถวายบังคมพระผู้มีพระภาคเจ้าแล้วยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่ง{๑๐๓} เทวดาองค์หนึ่งผู้ยืนอยู่ ณ ที่สมควรข้างหนึ่งแล้วได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

ในหมู่มนุษย์ไม่มีกามที่เที่ยงแท้ ในโลกนี้มีแต่อิฏฐารมณ์ซึ่งเป็นที่ที่คนผู้เกาะเกี่ยวมัวเมาอยู่ จึงไม่บรรลุถึงพระนิพพานอันเป็นที่ไม่หวนกลับมาสู่บ่วงแห่งมารอีกได้

เบญจขันธ์เกิดแต่ฉันทะคือตัณหา ทุกข์ก็เกิดแต่ฉันทะ เพราะกำจัดฉันทะได้ จึงกำจัดเบญจขันธ์ได้ เพราะกำจัดเบญจขันธ์ได้ จึงกำจัดทุกข์ได้

อารมณ์อันงามทั้งหลายในโลกยังไม่จัดเป็นกาม ความกำหนัดที่พร้อมไปด้วยความดำริจัดเป็นกามของคน อารมณ์อันงามทั้งหลายก็ดำรงอยู่ในโลกอย่างนั้นนั่นแหละ บุคคลผู้มีปัญญาทั้งหลายย่อมกำจัดฉันทะในอารมณ์ทั้งหลายนั้นโดยแท้

บุคคลใดละความโกรธ ละมานะ ก้าวล่วงสังโยชน์ทั้งปวงได้ ทุกข์ทั้งหลายย่อมไม่ตกถึงบุคคลนั้นผู้ไม่เกี่ยวข้องในนามรูป ผู้ไม่มีกิเลสที่ทำให้กังวล

พระอริยบุคคลใดละบัญญัติได้แล้ว ไม่ติดมานะแล้ว ตัดตัณหาในนามรูปนี้ได้แล้ว พวกเทวดา พวกมนุษย์ในโลกนี้ก็ดี ในโลกอื่นก็ดี ในสวรรค์ทุกชั้นก็ดี ในสถานที่อันเป็นที่อาศัยแห่งสัตว์ทั้งปวงก็ดี ถึงค้นหาอยู่ ก็ไม่พบพระอริยบุคคลนั้น ผู้ตัดเครื่องผูกขาดแล้ว ปราศจากเบญจขันธ์ ปราศจากตัณหา{๑๐๔} ท่านพระโมฆราชกล่าวว่า

ก็หากว่าพวกเทวดา พวกมนุษย์ในโลกนี้ก็ดี ในโลกอื่นก็ดี ไม่ได้ทันเห็นพระอริยบุคคลนั้น เทวดาและมนุษย์ที่ไหว้พระขีณาสพองค์นั้นผู้สูงสุดกว่านรชน ผู้บำเพ็ญประโยชน์เพื่อนรชน ผู้หลุดพ้นแล้วอย่างนั้น ก็ย่อมเป็นผู้อันบัณฑิตพึงสรรเสริญ{๑๐๕} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ดูก่อนภิกษุ แม้พวกเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นย่อมเป็นผู้อันบัณฑิตพึงสรรเสริญ ดูก่อนภิกษุ ถ้าพวกเทวดาและมนุษย์เหล่าใดไหว้พระขีณาสพนั้นผู้พ้นแล้วอย่างนั้น แม้พวกเทวดาและมนุษย์เหล่านั้นรู้ธรรมแล้ว ละวิจิกิจฉาได้แล้ว ก็ย่อมเป็นผู้ก้าวล่วงตัณหาอันเป็นเครื่องข้องได้

๕. อุชฌานสัญญิสูตร

ว่าด้วยพวกเทวดาผู้มุ่งหาเรื่อง

{๑๐๖} [๓๕] สมัยหนึ่ง พระผู้มีพระภาคเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของอนาถบิณฑิกคฤหบดี ใกล้พระนครสาวัตถี ครั้งนั้นแล เมื่อปฐมยามผ่านไปแล้ว พวกเทวดาผู้มุ่งแต่จะหาเรื่องมากองค์ด้วยกันมีรัศมีงามยิ่งนัก ยังพระวิหารเชตวันให้สว่างไสวไปทั่ว แล้วเข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ ครั้นแล้วจึงได้ยืนลอยอยู่ในอากาศ{๑๐๗} เทวดาองค์หนึ่งผู้ยืนลอยอยู่ในอากาศได้กล่าวคาถานี้ในสำนักพระผู้มีพระภาคเจ้าว่า

บุคคลใดประกาศตนที่เป็นอยู่โดยอาการอย่างหนึ่งให้เขารู้โดยอาการอีกอย่างหนึ่ง บุคคลนั้นชื่อว่าลวงปัจจัยเขามากินด้วยอาการแห่งขโมย ดุจพรานนกลวงจับนกฉะนั้น

ก็บุคคลทำสิ่งใดได้ จึงค่อยพูดถึงสิ่งนั้น ทำสิ่งใดไม่ได้ ก็ไม่ควรพูดถึงสิ่งนั้น คนที่ไม่ทำ ดีแต่พูด บัณฑิตทั้งหลายเขารู้กันทั่วไป

{๑๐๘} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ปฏิปทาที่มั่นคง ซึ่งเป็นเหตุให้ผู้มีปัญญาทั้งหลายผู้มีความเพียรเพ่งพินิจพ้นจากเครื่องผูกแห่งมารได้ ใคร ๆ ไม่อาจดำเนินตามได้ด้วยเหตุสักว่าพูดหรือฟังอย่างเดียวหรอก

บุคคลผู้มีปัญญาทั้งหลายทราบความเป็นไปของโลกแล้ว รู้ชัดอริยสัจแล้ว เป็นผู้ดับกิเลสได้แล้ว ข้ามพ้นตัณหาในโลกแล้ว เขาย่อมไม่ทำอย่างนี้กันหรอก