๘. หิริสูตร เล่ม ๑๕

๗. ทุกกรสูตร

ว่าด้วยสมณธรรมบำเพ็ญได้ลำบาก

{๓๖} [๑๗] เทวดากล่าวว่า

ภาวะของสมณะอันคนที่ไม่ฉลาดบำเพ็ญได้ลำบาก และอดทนได้ยาก เพราะว่าในภาวะของสมณะนั้นมีความคับใจมาก เป็นที่ที่คนพาลติดขัด{๓๗} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

คนพาลถึงประพฤติภาวะของสมณะเป็นเวลานานเท่านาน หากยังห้ามจิตไว้ไม่ได้ ยังตกอยู่ในอำนาจแห่งความดำริวิตก ก็จะพึงติดขัดในทุก ๆ อารมณ์ภิกษุพึงเก็บอารมณ์นึกคิดไว้ในใจ เหมือนเต่าเก็บอวัยวะของมันไว้ในกระดอง ไม่ถูกตัณหานิสสัยและทิฎฐินิสสัยพัวพัน ไม่เบียดเบียนสัตว์อื่น ดับกิเลสให้ได้ ไม่พึงว่าร้ายใคร ๆ เลย

๘. หิริสูตร

ว่าด้วยการกีดกันอกุศลธรรมด้วยหิริ

{๓๘} [๑๘] เทวดากล่าวว่า

คนที่กีดกันอกุศลธรรมได้ด้วยหิริมีอยู่น้อยคนในโลก ภิกษุที่กีดกันข้อครหาตื่นตัวอยู่เหมือนม้าชั้นดีหลบแส้ได้ ก็มีอยู่น้อยรูปในโลก

{๓๙} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า

ภิกษุขีณาสพทั้งหลายผู้กีดกันอกุศลธรรมได้ด้วยหิริ มีสติประพฤติธรรมอยู่ทุกเมื่อ มีอยู่น้อยรูปในโลก ภิกษุขีณาสพทั้งหลายบรรลุที่สุดแห่งทุกข์แล้ว ย่อมประพฤติสมํ่าเสมอในหมู่สัตว์ผู้ประพฤติไม่สมํ่าเสมอ

๙. กุฏิกาสูตร

ว่าด้วยการเปรียบเทียบมารดาเหมือนกระท่อม

{๔๐} [๑๙] เทวดาทูลถามว่า

กระท่อมของท่านไม่มีหรือ รังของท่านไม่มีหรือ ผู้สืบต่อของท่านไม่มีหรือ ท่านเป็นผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกได้แล้วหรือ

{๔๑} พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสตอบว่า

แน่ละ กระท่อมของเราไม่มี รังของเราก็ไม่มี ทั้งผู้สืบต่อของเราก็ไม่มี เราเป็นผู้หลุดพ้นจากเครื่องผูกได้แล้ว

{๔๒} เทวดาทูลถามว่า

ข้าพเจ้าขอถามว่าอะไรเล่าเป็นกระท่อมของท่าน ขอถามว่าอะไรเป็นรังของท่าน ขอถามว่าอะไรเป็นผู้สืบต่อของท่าน ขอถามว่าอะไรเป็นเครื่องผูกของท่าน