๑๐. ทัณฑวรรค เล่ม ๒๕

๑๐. ทัณฑวรรค ๓. เรื่องเด็กชายหลายคน

๑๐. ทัณฑวรรค

หมวดว่าด้วยผลสะท้อนของอาชญา

๑. เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

{๒๐} [๑๒๙] สัตว์ทุกประเภทย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาชญา ย่อมกลัวตายด้วยกันทั้งนั้น บุคคลพึงเปรียบเทียบกับตัวเองแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นฆ่า

๒. เรื่องภิกษุฉัพพัคคีย์

[๑๓๐] สัตว์ทุกประเภทย่อมหวาดสะดุ้งต่ออาชญา รักชีวิตของตนด้วยกันทั้งนั้น บุคคลพึงเปรียบเทียบกับตัวเองแล้ว ไม่พึงฆ่าเอง ไม่พึงใช้ให้ผู้อื่นฆ่า

๓. เรื่องเด็กชายหลายคน

[๑๓๑] สัตว์ผู้เกิดมาแล้วก็อยากจะมีชีวิตอยู่อย่างเป็นสุขด้วยกัน บุคคลแสวงหาความสุขให้ตน แต่ไปเบียดเบียนผู้อื่นด้วยไม้เป็นต้น เขาตายไปแล้วจะไม่ได้รับความสุขเลย

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

[๑๓๒] สัตว์ผู้เกิดมาแล้วก็อยากจะมีชีวิตอยู่อย่างเป็นสุขด้วยกัน บุคคลแสวงหาความสุขให้ตนแต่ไม่ไปเบียดเบียนผู้อื่น ด้วยไม้เป็นต้น เขาตายไปแล้วจะได้รับความสุขแน่นอน

๔. เรื่องพระโกณฑธานเถระ

[๑๓๓] ท่านอย่าได้กล่าวคำหยาบกะใคร ๆ ผู้ที่ถูกท่านว่า เขาก็ จะตอบโต้ท่าน เพราะว่าการกล่าวแข่งดีกันเป็นเหตุให้ เกิดทุกข์ อาชญาตอบโด้ก็จะถูกท่านเข้าบ้าง[๑๓๔] ถ้าท่านไม่ทำตนให้หวั่นไหวดุจกังสดาลที่ถูกทำให้ชำรุด แล้วไซร้ ท่านนั้นก็จะเป็นผู้บรรลุนิพพานได้ ความแข่งดีกันก็จะไม่มีแก่ท่าน

๕. เรื่องอุโบสถกรรม

[๑๓๕] ความแก่และความตายย่อมต้อนอายุของสัตว์ทั้งหลายไป เหมือนคนเลี้ยงโคใช้ไม้ต้อนฝูงโคไปยังที่หากินฉะนั้น

๖. เรื่องอชครเปรต

[๑๓๖] คนพาล มีปัญญาทรามทำบาปกรรมอยู่ก็ไม่รู้สึก ภายหลังจะต้องเดือดร้อนเพราะการกระทำของตนเองเหมือน ถูกไฟไหม้ฉะนั้น

๑๐. ทัณฑวรรค ๘. เรื่องภิกษุมีภัณฑะมาก

๗. เรื่องพระมหาโมคคัลลานเถระ

[๑๓๗] ผู้ที่ประทุษร้ายด้วยความผิดในผู้ไม่ประทุษร้ายตอบซึ่งไม่มีความผิด ย่อมประสบเหตุแห่งความทุกข์ ๑๐ ประการ อย่างใดอย่างหนึ่งทันตาเห็นทีเดียว คือ

[๑๓๘] เวทนาแรงกล้า ๑ เสื่อมเสียทร้พย่ ๑ ร่างกายแตกดับ ๑ ป่วยหนัก ๑ จิตฟุ้งซ่าน ๑

[๑๓๙] อุปสรรคจากราชภัย๑ ถูกใส่ความอย่างร้ายแรง ๑ สิ้นญาติที่จะให้พึ่งพาอาศัย ๑ ทรัพย์สมบัติพินาศไป ๑

[๑๔๑] ไฟไหม้บ้าน ๑ อนึ่ง ผู้ทรามปัญญานั้นแตกดับไป ย่อมเข้าถึงนรก

๘. เรื่องภิกษุมีภัณฑะมาก

๑๔๑] การประพฤติเป็นคนเปลือยย่อมนำสัตว์ผู้ยังไม่ล่วงพ้น ความสงสัยให้บริสุทธิ์ไม่ได้ การเกล้าชฎาก็ไม่ได้ การ นอนที่เปือกตมก็ไม่ได้ การอดอาหารก็ดี การนอนบนพื้นดินก็ดี ความเป็นผู้มีกายหมักหมมด้วยธุลีก็ดี การทำความเพียรด้วยการนั่งกระหย่งก็ดี ก็ไม่ได้เช่นกัน

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๙.เรื่องสันตติมหาอำมาตย์

[๑๔๒] แม้ถ้าบุคคลประดับแล้ว เป็นผู้สงบ ฝึกตน เที่ยงตรง ในมรรค ประพฤติธรรมประเสริฐ ปล่อยวางอาชญา ในสัตว์ทุกจำพวก ประพฤติตนอย่างนี้ได้อย่างสม่ำเสมอ ผู้นั้นชื่อว่าเป็นพราหมณ์ เป็นสมณะ เป็นภิกษุ

๑๐. เรื่องพระปิโลติกติสสเถระ

[๑๔๓] ในโลกนี้มีคนไม่กี่คนที่กีดกันความคิดอกุศลด้วยความละอายแก่ใจได้ บุคคลที่กำจัดความหลับ ตื่นอยู่ได้ เหมือนม้าดีปฏิบัติตนดีไม่ให้ถูกลงแส้ หาได้ยาก

[๑๔๔] ท่านทั้งหลายจงมีความเพียร มีความสลดใจ เหมือน ม้าดีที่ถูกเฆี่ยนด้วยแส้แล้วมีความพยายามมากยิ่งขึ้นฉะนั้น ท่านทั้งหลายผู้ประกอบด้วยศรัทธา ศีล วิริยะ สมาธิ และการวินิจฉัยธรรม สมบูรณ์ด้วยวิชชาและจรณะ มีสติมั่นคง จะละวัฏทุกข์อันมีประมาณไม่น้อยนี้ได้

๑๑. ทัณฑวรรค ๑๑. เรื่องสุขสามเณร

๑๑. เรื่องสุขสามเณร

[๑๔๕] แท้จริง คนทดป้าย่อมซักนํ้าไปได้ ช่างศรย่อมดัดลูกศร ให้ตรงได้ ช่างถากย่อมกากไมให้ตรงได้ ฉ้นใด ผู้มีความ ประพฤติดีทั้งหลายก็ย่อมสิกฝึนตนให้ตรงได้ ฉันนั้น

จบ ทัณฑวรรคที่ ๑๑

พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ธรรมบท

๑๑. ชราวรรค

หมวดว่าด้วยสิ่งที่ครํ่าคร่าชราทรุดโทรม

๑. เรื่องหญิงสหายของนางวิสาขา

{๒๑} [๑๔๖] เมื่อเหล่าสัตว์ที่อยู่ในโลกเร่าร้อนอยู่เป็นนิจ พวกเธอยัง จะมัวร่าเริงบันเทิงใจอะไรกันเล่า พวกเธอถูกความมืด คืออวิชชาปกคลุมแล้ว ไยจึงไม่แสวงหาแสงสว่างคือ ปัญญากันเล่า

๒. เรื่องนางสิริมา

[๑๔๗] เธอจงดูอัตภาพที่กรรมทำให้วิจิตร มีปากแผล (ทวาร) ๙ แห่ง มีกระดูก ๓๐๐ ท่อนเป็นโครง มีความเจ็บไข้ ได้ป่วยอยู่เป็นนิจ ที่คนเป็นอันมากคิดถึงกัน ซึ่งไม่มี ความยั่งยืนมั่นคงเลย

๓. เรื่องพระอุตตราเถรี

[๑๔๘] สรีระนี้แก่ลงแล้ว เป็นรังของโรค ทรุดโทรมผุพังไป ร่างกายอันเปื่อยเน่าย่อมแตกดับไป เพราะชีวิตมีความตายเป็นที่สุด