๗. โกสิยชาดก เล่ม ๒๗

เนว กิณามิ นปิ วิกฺกิณามิ

น จาปิ เม สนฺนิจโย อิธตฺถิ (๑)

สุกิจฺฉรูปํ วติทํ ปริตฺตํ

ปตฺโถทโน นาลมยํ ทุวินฺนํ.

ของนี้มีอยู่เพียงนิดหน่อย ได้มาแสนยาก

ข้าพเจ้าไม่ได้ซื้อ ไม่ได้ขาย ทั้งไม่ได้สะสมไว้ในที่นี้

ข้าวสุกแล่งหนึ่งนี้ไม่เพียงพอสำหรับคน ๒ คน

(ท้าวสักกะตรัสว่า)

อปฺปมฺหา อปฺปกํ ทชฺชา อนุมชฺฌโต มชฺฌกํ

พหุมฺหา พหุกํ ทชฺชา อทานํ นูปปชฺชติ.

บุคคลควรให้แต่น้อยจากของที่น้อย

ควรให้พอปานกลางจากของที่มีพอปานกลาง

ควรให้มากจากของที่มีมาก

ชื่อว่าการไม่ให้ไม่ควร

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ.

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(จันทเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

โมฆญฺจสฺส หุตํ โหติ โมฆญฺจาปิ สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เอโก ภุญฺชติ โภชนํ.

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วบริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นเป็นโมฆะ

แม้ความเพียรที่ตั้งไว้ชอบ ของผู้นั้นก็เป็นโมฆะ

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ.

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าขอบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(สุริยเทพเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

สจฺจญฺสฺส หุตํ โหติ สจฺจญฺจาปิ สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เนโก ภุญฺชติ โภชนํ.

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นย่อมมีผลจริง

แม้ความเพียรที่ตั้งไว้ชอบของผู้นั้นก็มีผลจริง

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ.

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(มาตลิเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

สรญฺจ ชุหติ โปโส พหุกาย คยาย จ

โทเณ ติมฺพรุติตฺถสฺมึ สีฆโสเต มหาวเห.

ก็บุคคลเข้าไปยังแหล่งน้ำบางแห่งแล้วบูชาที่แม่น้ำหลายสายบ้าง

ที่สระโบกขรณีชื่อคยาบ้าง ที่ท่าน้ำชื่อโทณะ

และท่าน้ำชื่อติมพรุบ้าง ที่ห้วงน้ำใหญ่ซึ่งมีกระแสเชี่ยวบ้าง

อตฺร จสฺส หุตํ โหติ อตฺร จสฺส สมีหิตํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เนโก ภุญฺชติ โภชนํ.

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วไม่บริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

การบูชาของผู้นั้นในที่นั้น

และความเพียรที่ตั้งไว้ชอบของเขาในที่นั้นย่อมมีผล

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ.

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(ปัญจสิขเทพบุตรเข้าไปหาแล้วกล่าวว่า)

พฬิสํ หิ โส นิคิลติ ทีฆสุตฺตํ สพนฺธนํ

อติถิสฺมึ โย นิสินฺนสฺมึ เอโก ภุญฺชติ โภชนํ.

ผู้ใด เมื่อแขกนั่งแล้วบริโภคอาหารแต่ผู้เดียว

ผู้นั้นชื่อว่ากลืนเบ็ดพร้อมทั้งเครื่องผูกที่มีสายยาว

ตํ ตํ วทามิ โกสิย เทหิ ทานานิ ภุญฺช จ

อริยมคฺคํ สมารูห เนกาสี ลภเต สุขํ.

ท่านโกสิยะ เพราะเหตุนั้น ข้าพเจ้าจึงบอกท่านว่า

ท่านจงให้ทานและจงบริโภค จงขึ้นสู่ทางของพระอริยะ

ผู้กินคนเดียวย่อมไม่ได้รับความสุข

(โกสิยเศรษฐีเห็นฤทธิ์ของเทพบุตรเหล่านั้นแล้วจึงกล่าวว่า)

อุฬารวณฺณา วต พฺราหฺมณา อิเม

อยญฺจ โว สุนโข กิสฺส เหตุ

อุจฺจาวจํ วณฺณนิภํ วิกุพฺพติ

อกฺขาถ โน พฺราหฺมณา เก นุ ตุเมฺห.

พราหมณ์เหล่านี้มีผิวพรรณงามจริงหนอ

แต่สุนัขของพวกท่านตัวนี้ เพราะเหตุไร

จึงเปลี่ยนแปลงรัศมีสีสันได้ต่าง ๆ นานา

ข้าแต่ท่านพราหมณ์ทั้งหลาย ขอท่านจงบอกข้าพเจ้าว่า

พวกท่านเป็นใครกันหนอ

(ท้าวสักกเทวราชตรัสว่า)

จนฺโท จ สุริโย จ อุโภ อิธาคตา

อยํ ปน มาตลิ เทวสารถิ

สกฺโกหมสฺมิ ติทสานมินฺโท

เอโส จ โข ปญฺจสิโขติ วุจฺจติ.

เทพทั้งหลายที่มา ณ ที่นี้ คือ

จันทเทพบุตรและสุริยเทพบุตรทั้ง ๒ มาตลีเทพสารถี

เราคือท้าวสักกะผู้เป็นจอมแห่งเทพชั้นไตรทศ

ส่วนผู้นี้แลชื่อว่าปัญจสิขเทพบุตร

(ท้าวสักกะสรรเสริญยศของปัญจสิขเทพบุตรว่า)

ปาณิสฺสรา มุทิงฺคา จ มุรชาลมฺพรานิ จ

สุตฺตเมนํ ปโพเธนฺติ ปฏิพุทฺโธ จ นนฺทติ.

เสียงปรบมือ ๑ ตะโพน ๑ กลอง ๑ เปิงมาง ๑

ย่อมปลุกเทพบุตรผู้หลับแล้วให้ตื่นขึ้น

เทพบุตรผู้ตื่นขึ้นแล้วย่อมร่าเริงยินดี

(ท้าวสักกะตรัสอีกว่า)

เย เกจิเม มจฺฉริโน กทริยา

ปริภาสกา สมณพฺราหฺมณานํ

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ

กายสฺส เภทา นิรยํ วชนฺติ.

คนผู้ตระหนี่เห็นแก่ตัวเหล่านี้

บางพวกมักว่าสมณะและพราหมณ์

เมื่อทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ตายไปก็ตกนรก

(เพื่อจะแสดงว่าบุคคลผู้ดำรงอยู่ในธรรมได้บังเกิดในเทวโลก จึงตรัสว่า)

เย เกจิเม สุคฺคติมาสมานา (๑)

ธมฺเม ฐิตา สํยเม สํวิภาเค

อิเธว นิกฺขิปฺป สรีรเทหํ

กายสฺส เภทา สุคตึ วชนฺติ.

คนผู้หวังสุคติเหล่านี้ บางพวกดำรงอยู่ในธรรม

คือความสำรวมและการจำแนกแจกทาน

เมื่อทอดทิ้งร่างกายไว้ในโลกนี้ตายไปก็ไปสุคติ

ตฺวํ โน ญาติ ปุริมาสุ ชาติสุ

โส มจฺฉรี โกสิโย (๑) ปาปธมฺโม

ตเวว อตฺถาย อิธาคตมฺหา

มา ปาปธมฺโม นิรยํ อปตฺถ. (๒)

ท่านเป็นญาติของพวกเราเมื่อชาติก่อน

แต่ท่านนั้นเป็นคนตระหนี่ ขี้โกรธ มีธรรมเลวทราม

พวกเรามาที่นี้ก็เพื่อประโยชน์แก่ท่านนั่นเอง

ท่านอย่ามีธรรมเลวทรามไปตกนรกเลย

(โกสิยเศรษฐีมีจิตยินดีกล่าวว่า)

อทฺธา หิ มํ โว (๑) หิตกามา ยํ มํ สมนุสาสถ

โสหํ ตถา กริสฺสามิ สพฺพํ วุตฺตํ หิเตสิภิ.

พวกท่านหวังเกื้อกูลข้าพเจ้าอย่างแน่แท้จึงได้พร่ำสอนข้าพเจ้า

ข้าพเจ้าจะทำตามคำที่พวกท่านผู้หวังเกื้อกูลกล่าวทุกประการ

เอสาหมชฺเชว อุปารมามิ

น จาปิหํ กิญฺจิ กเรยฺย ปาปํ

น จาปิ เม กิญฺจิ อเทยฺยมตฺถิ

น จาปิทตฺวา อุทกํ ปิวามิ.

ตั้งแต่วันนี้ไป ข้าพเจ้านั้นจะของดเว้น

จากความตระหนี่ จะไม่ทำบาปอะไร ๆ อีก

อนึ่ง วัตถุอะไร ๆ ที่ไม่พึงให้จะไม่มีแก่ข้าพเจ้า

แม้แต่น้ำข้าพเจ้ายังไม่ได้ให้แล้วก็จะไม่ยอมดื่ม

เอวญฺจ เม ททโต สพฺพกาลํ

โภคา อิธ (๑) วาสว ขียิสฺสนฺติ

ตโต อหํ ปพฺพชิสฺสามิ สกฺก

หิตฺวาน กามานิ ยโถธิกานีติ.

โกสิยชาตกํ สตฺตมํ.

ข้าแต่ท้าวสักกะ ก็เมื่อข้าพเจ้าให้อยู่ตลอดกาลทั้งปวงอย่างนี้

แม้โภคะของข้าพเจ้าจักหมดสิ้นไป ข้าแต่ท้าวสักกะ

ต่อแต่นี้ข้าพเจ้าจะละกามทั้งหลายตามที่มีอยู่แล้วบวช

โกสิยชาดกที่ ๗ จบ