๑. กิงฉันทชาดก เล่ม ๒๗

กึฉนฺโท กิมธิปฺปาโย เอโก สมฺมสิ ฆมฺมนิ

กึ ปตฺถยาโน กึ เอสํ เกน อตฺเถน พฺราหฺมณ.

ท่านพราหมณ์ ท่านพอใจ อะไร

ประสงค์อะไร ปรารถนาอะไร

แสวงหาอะไรอยู่ และเพราะต้องการอะไร

จึงมาอยู่แต่ผู้เดียวในฤดูร้อน

(ดาบสได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวว่า)

ยถา มหา วาริธโร กุมฺโภ สุปริณาหวา (๑)

ตถูปมํ อมฺพปกฺกํ วณฺณคนฺธรสุตฺตมํ.

หม้อน้ำใบใหญ่มีทรวดทรงงดงามฉันใด

มะม่วงสุกที่อุดมไปด้วยสี กลิ่น และรสก็อุปไมยได้ฉันนั้น

ตํ วุยฺหมานํ โสเตน ทิสฺวานามลมชฺฌิเม

ปาณีหิ นํ คเหตฺวาน อคฺยายตนมาหรึ.

มะม่วงนั้นลอยมาตามกระแสน้ำท่ามกลางสายน้ำใส

อาตมาเห็นเข้าจึงยื่นมือไปเก็บมัน นำมาเก็บไว้ในโรงบูชาไฟ

ตโต กทลิปตฺเตสุ นิกฺขิปิตฺวา สยํ อหํ

สตฺเถน นํ วิกปฺเปตฺวา ขุปฺปิปาสํ อหาสิ เม.

แต่นั้นอาตมาเองวางมะม่วงไว้บนใบตอง ใช้มีดฝานแล้วฉัน

มะม่วงนั้นระงับความหิวกระหายของอาตมาแล้ว

โสหํ อเปตทรโถ พฺยนฺตีภูโต ทุกฺขกฺขโม

อสฺสาทํ นาธิคจฺฉามิ ผเลสฺวญฺเญสุ เกสุจิ. (๑)

อาตมานั้นปราศจากความกระวนกระวาย

ผลมะม่วงหมดไป ก็ได้แต่ข่มความทุกข์

ยังไม่ประสบผลไม้อย่างอื่นชนิดใดชนิดหนึ่งเลย

โสเสตฺวา นูน มรณํ ตํ มมํ อาวหิสฺสติ

อมฺพํ ยสฺส ผลํ สาทุ มธุรคฺคํ มโนรมํ

ยมุทฺธรึ วุยฺหมานํ อุทธิสฺมา มหณฺณเว.

มะม่วงสุกผลใดมีรสอร่อย มีรสเป็นเลิศ น่าพอใจ

ลอยมาในห้วงมหรรณพ อาตมาเก็บขึ้นมาจากทะเล

มะม่วงสุกผลนั้นทำอาตมาให้ซูบผอม

จักนำความตายมาให้อาตมาแน่นอน

อกฺขาตํ เต มยา สพฺพํ ยสฺมา อุปวสามหํ

รมฺมํ ปติ นิสินฺโนสฺมิ ปุถุโลมายุตา ปุถุ.

อาตมาเฝ้าประจำอยู่เพราะเหตุใด

เหตุนั้นทั้งหมด อาตมาได้บอกแก่ท่านแล้ว

อาตมานั่งเฝ้าอยู่เฉพาะแม่น้ำสายที่น่ารื่นรมย์

แม่น้ำสายนี้กว้างใหญ่ไพศาล

ขวักไขว่ไปด้วยปลาโลมาตัวใหญ่ ๆ

ตฺวญฺจ (๑) โข เมว อกฺขาหิ อตฺตานมปลายินี

กา วา ตฺวมสิ กลฺยาณิ กิสฺส วา ตฺวํ สุมชฺฌิเม.

แม่นางผู้ไม่แอบแฝงตน

แม่นางนั้นแหละจงบอกแก่อาตมาเถิด

แม่นางผู้มีเรือนร่างสง่างาม นางเป็นใครกัน

และมาที่นี่เพราะเหตุอะไร

รูปปฏฺฏปฺลมฏฺฐีว (๑) พฺยคฺฆีว คิริสานุชา

ยา สนฺติ นาริโย เทเวสุ เทวานํ ปริจาริกา.

เทพนารีเหล่าใดผู้มีเรือนร่างประดุจแผ่นทองคำที่ขัดสีดีแล้ว

หรือประดุจนางพยัคฆ์ที่เกิดอยู่ตามซอกเขา

เป็นปริจาริกาของเทพ มีอยู่ในโลก

ยา จ มนุสฺสโลกสฺมึ รูเปนานฺวาคติตฺถิโย

รูเปน เต สทิสี นตฺถิ เทวคนฺธพฺพมานุเส (๑)

ปุฏฺฐาสิ เม จารุปุพฺพงฺคิ พฺรูหิ นามญฺจ พนฺธเว.

และสตรีรูปงามเหล่าใดมีอยู่ในมนุษยโลก

บรรดาเทพนารี คนธรรพ์ และหญิงมนุษย์

สตรีเหล่านั้นไม่มีรูปร่างเช่นกับแม่นาง

แม่นางผู้มีลำขาอ่อนกลมกลึงประดุจแท่งทอง

อาตมาถามแล้ว ขอแม่นางจงบอกนาม

และเผ่าพันธุ์แก่อาตมาด้วยเถิด

(เทพธิดากล่าวว่า)

ยํ ตฺวํ ปติ นิสินฺโนสิ รมฺมํ พฺราหฺมณ โกสิกึ

สาหํ ภุสาลยา วุตฺถา วรวาริวโหฆสา.

ท่านพราหมณ์ ท่านนั่งเฝ้าอยู่เฉพาะ

แม่น้ำโกสิกีอันน่ารื่นรมย์สายใด

ข้าพเจ้าอยู่ที่วิมานมีกระแสน้ำเชี่ยว

ซึ่งเป็นห้วงน้ำใหญ่สายนั้น

นานาทุมคณากิณฺณา พหุกา คิริกนฺทรา

มเมว ปมุขา โหนฺติ อภิสนฺทนฺติ ปาวุเส.

ลำธารจากภูเขาจำนวนมาก

ดื่นดาษไปด้วยหมู่ไม้นานาพันธุ์

ไหลรวมกัน ตรงมาหาข้าพเจ้า

อโถ พหู วนโตทา นีลวาริวหินฺธรา

พหุกา นาควิตฺโตทา (๑) อภิสนฺทนฺติ วารินา.

อนึ่ง ธารน้ำจากแนวป่า ก่อตัวเป็นห้วงวารีสีเขียว

และธารน้ำอันเป็นที่ปลื้มใจแห่งพวกนาคเป็นจำนวนมาก

ไหลมาท่วมข้าพเจ้าด้วยห้วงวารี

ตา อมฺพชมฺพุลพุชา นีปา ตาลา จุทุมฺพรา

พหูนิ ผลชาตานิ อาวหนฺติ อภิณฺหโส.

สายน้ำเหล่านั้นย่อมพัดพาผลไม้หลายชนิด

คือ มะม่วง ผลหว้า ขนุนสำปะลอ

กระทุ่ม ผลตาล และมะเดื่อมาเนือง ๆ

ยงฺกิญฺจิ อุภโต ตีเร ผลํ ปตติ อมฺพุนิ

อสํสยนฺตํ โสตสฺส ผลํ โหติ วสานุคํ.

ผลไม้ชนิดใดชนิดหนึ่งที่ฝั่งแม่น้ำทั้ง ๒ หล่นลงไปในน้ำ

ผลไม้นั้นย่อมลอยไปตามอำนาจกระแสน้ำโดยไม่ต้องสงสัย

เอตทญฺญาย เมธาวิ ปุถุปญฺญ สุโณหิ เม

มา โรจย มภิสงฺคํ ปฏิเสธ ชนาธิป.

พระองค์ผู้จอมชนเป็นปราชญ์ มีปัญญามาก

ขอพระองค์จงสดับคำของข้าพเจ้า พระองค์ทราบอย่างนี้แล้ว

อย่าทรงพอพระทัยความเกาะเกี่ยว

ทรงปฏิเสธเสียเถิด

น วาหํ วฑฺฒวํ มญฺเญ ยํ ตฺวํ รฏฺฐาภิวฑฺฒน

อาเจยฺยมาโน ราชิสิ มรณํ อภิกงฺขสิ.

พระราชฤๅษีผู้ผดุงแคว้นให้เจริญ

ข้าพเจ้าไม่เข้าใจความเป็นบัณฑิตของพระองค์เลย

ซึ่งพระองค์กำลังทรงพระเจริญวัย

แต่กลับหวังความตาย

ตสฺส ชานนฺติ ปิตโร คนฺธพฺพา จ สเทวกา

เย จาปิ อิสโย โลเก สญฺญตตฺตา ตปสฺสิโน

อสํสยนฺเตปิ ชานนฺติ ปฏฺฐภูตา (๑) ยสสฺสิโน.

พระบิดา คนธรรพ์ พร้อมทั้งเทวดา

ย่อมทราบความที่พระองค์ตกอยู่ในอำนาจแห่งตัณหา

อนึ่ง ฤๅษีทั้งหลายเหล่าใดในโลก

ผู้สำรวมตน มีตบะ ผู้เริ่มตั้งความเพียร มียศ

ฤๅษีแม้เหล่านั้นก็ย่อมทราบโดยไม่ต้องสงสัย

(ต่อแต่นั้น ดาบสได้กล่าวว่า)

เอวํ วิทิตฺวา วิทู สพฺพธมฺมํ

วิทฺธํสนํ จวนํ ชีวิตสฺส

น จียตี ตสฺส นรสฺส ปาปํ

สเจ น เจเตติ วธาย ตสฺส.

บาปย่อมไม่เจริญแก่นรชนผู้รู้

เพราะรู้ธรรมทั้งปวง รู้ความแตกสลาย

และรู้การจุติแห่งชีวิต ถ้าเขาไม่จงใจจะฆ่าผู้อื่น

อิสิปูคสมญฺญาเต เอวํ โลกฺยา วิทิตา สติ

อนริยปริสมฺภาเส ปาปกมฺมํ ชิคีสสิ.

แม่นางผู้ที่หมู่ฤๅษีรู้จักกันดี

เธอเป็นคนที่ผู้ลอยบาปรู้แจ้งชัดว่า

เป็นผู้เกื้อกูลแก่ชาวโลก แม่นางผู้มีความงาม

เธอย่อมแสวงหาบาปกรรม

เพราะเจรจาถ้อยคำที่ไม่ประเสริฐ

สเจ อหํ มริสฺสามิ ตีเร เต ปุถุสุสฺโสณิ

อสํสยนฺตํ อสิโลโก มยิ เปเต อาคมิสฺสติ.

แม่นางผู้มีสะโพกงามผึ่งผาย

ถ้าอาตมาจักตายที่ริมฝั่งน้ำของเธอ

ชื่อเสียงอันเลวทรามจักมาถึงเธอโดยไม่ต้องสงสัย

เมื่ออาตมาล่วงลับไปแล้ว

ตสฺมา หิ ปาปกํ กมฺมํ รกฺขสฺสุ จ (๑) สุมชฺฌิเม

มา ตํ สพฺโพ ชโน ปจฺฉา ปกฺวกฺขาสิ (๒) มยิ มเต.

เพราะเหตุนั้นแล แม่นางผู้มีเรือนร่างอันสวยงาม

เธอจงระวังบาปกรรม เมื่ออาตมาตายไปแล้ว

ขอชนทั้งปวงอย่าได้กล่าวติเตียนเธอในภายหลังเลย

(เทพธิดาได้สดับดังนั้นแล้ว จึงได้กล่าวว่า)

อญฺญาตเมตํ อวิสยฺหสาหิ

อตฺตานมมฺพญฺจ ททามิ เต ตํ

โส ทุจฺจเช กามคุเณ ปหาย

สนฺติญฺจ ธมฺมญฺจ อธิฏฺฐิโตสิ.

เหตุนั้นข้าพเจ้าได้ทราบแล้ว

ขอพระองค์ทรงอดกลั้นสิ่งที่อดกลั้นได้ยากเถิด

ข้าพเจ้ายอมถวายตนและผลมะม่วงนั้นแก่พระองค์

ผู้ทรงละกามคุณที่ละได้ยาก

ดำรงสันติและธรรม ไว้อย่างมั่นคง

โย หิตฺวา ปุพฺพสญฺโญคํ ปจฺฉา สญฺโญชเน ฐิโต

อธมฺมญฺเจว จรติ ปาปญฺจสฺส ปวฑฺฒติ.

ผู้ใดละสังโยชน์อันเป็นส่วนเบื้องต้นได้

แต่ยังติดอยู่ในสังโยชน์อันเป็นส่วนเบื้องปลาย

ประพฤติอธรรมอยู่นั่นเทียว บาปย่อมเจริญแก่ผู้นั้น

เอหิ ตํ ปาปยิสฺสามิ กามํ อปฺโปสฺสุโก ภว

อุปานยามิ สีตสฺมึ วิหราหิ อนุสฺสุโก.

เชิญเสด็จมาเถิด ข้าพเจ้าจะช่วยพระองค์

ขอพระองค์ทรงขวนขวายน้อยโดยส่วนเดียวเถิด

ข้าพเจ้าจะนำพระองค์ไปที่สวนมะม่วงอันร่มเย็น

ขอพระองค์ปราศจากความขวนขวายอยู่เถิด

ตํ ปุปฺผรสมตฺเตหิ วกฺกงฺเคหิ อรินฺทม

โกญฺจา มยูรา ทิวิยา โกลฏฺฐิมธุสาลิกา (๑)

กูชิตา หํสปูเคหิ โกกิเลตฺถ ปโพธเร.

ขอเดชะพระองค์ผู้ทรงข่มอริราชศัตรู

สวนมะม่วงนั้นเซ็งแซ่ไปด้วยหมู่นกที่มัวเมาด้วยรสดอกไม้

ทิพยสกุณปักษี คือ นกกระเรียน นกยูง นกเขา

และนกสาลิกาก็มีอยู่ในสวนมะม่วงนี้

และในสวนนี้ยังมีฝูงหงส์ส่งเสียงร้องระงม

นกดุเหว่าเร่าร้องกึกก้องปลุกเหล่าสัตว์ให้ตื่นอยู่

อมฺเพตฺถ วิปฺปสาขคฺคา ปลาลขลสนฺนิภา

โกสมฺพสฬลานีปา ปกฺกตาลวิลมฺพิโน.

ณ สวนมะม่วงนี้ ต้นมะม่วงทั้งหลายมีปลายกิ่งโน้มลง

ด้วยพวงผลดกดื่นเช่นรวงข้าวสาลี มีทั้งต้นคำ ต้นสน

ต้นกระทุ่ม และผลตาลสุกห้อยย้อยอยู่เรียงราย

(ดาบสเห็นเปรตเสวยทิพยสมบัติในเวลาดวงอาทิตย์ตก จึงได้กล่าวว่า)

มาลี ติริฏี กายูรี องฺคที จนฺทนุสฺสโท

รตฺตึ ตฺวํ ปริจาเรสิ ทิวา เวเทสิ เวทนํ.

เธอผู้ประดับมาลา โพกภูษา

ประดับอาภรณ์ สวมใส่กำไลมือกำไลแขน

มีร่างกายฟุ้งไปด้วยจุรณแก่นจันทน์

ถูกบำเรอตลอดคืน ส่วนกลางวันเสวยเวทนา

โสฬสิตฺถิสหสฺสานิ ยา เตมา ปริจาริกา

เอวํ มหานุภาโวสิ อพฺภุโต โลมหํสโน.

เธอมีหญิง ๑๖,๐๐๐ นางเป็นนางบำเรอ

มีอานุภาพมากอย่างนี้ ยังไม่เคยมี

น่าขนพองสยองเกล้า

กึ กมฺมมกรี ปุพฺเพ ปาปํ อตฺตทุขาวหํ

ยํ กริตฺวา มนุสฺเสสุ ปิฏฺฐิมํสานิ ขาทสิ.

ในภพก่อนเธอได้ทำบาปกรรมอะไรที่นำทุกข์มาให้ตน

เธอทำกรรมอะไรไว้ในมนุษย์ทั้งหลาย จึงต้องมากัดกินเนื้อหลังของตน

(เปรตจำดาบสนั้นได้ จึงกล่าวว่า)

อชฺเฌนานิ ปฏิคฺคยฺห กาเมสุ คทฺธิโต (๑) อหํ

อจรึ ทีฆมทฺธานํ ปเรสํ อหิตายหํ.

ข้าพระองค์ได้เล่าเรียนพระเวท หมกมุ่นอยู่ในกามทั้งหลาย

ได้ประพฤติสิ่งไม่เป็นประโยชน์แก่ชนเหล่าอื่นตลอดกาลนาน

โย ปิฏฺฐิมํสิโก โหติ เอวํ อุกฺกจฺจ ขาทติ

ยถาหมชฺช ขาทามิ ปิฏฺฐิมํสานิ อตฺตโนติ.

กึฉนฺทชาตกํ ปฐมํ.

ผู้หากินบนหลังคนอื่นต้องควักเนื้อหลังของตนกิน

เหมือนข้าพระองค์วันนี้ต้องกัดกินเนื้อหลังของตนเอง

กิงฉันทชาดกที่ ๑ จบ