พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ขุททกปาฐะ
๓. อาการ ๓๒ เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๓ (Royal Thai)3/9 in ขุททกปาฐะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ อาการ ๓๒ (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 39 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 4–5
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ
[๙] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การนั่งนอนบนที่นั่งที่นอนสูงใหญ่[๑๐] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการรับเงินและทอง
จบ สิกขาบท ๑๐
{๓} [๑] ในกายนี้มี
ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง
เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต
หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด
ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า (เยื่อสมอง)
ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น
น้ำตา เปลวมัน นํ้าลาย นํ้ามูก ไขข้อ มูตร
จบ อาการ ๓๒
- ๑อาการ ๓๒ ในที่นี้หมายถึงการใช้อวัยวะทุกส่วนในร่างกายมากำหนดพิจารณาเป็นอารมณ์แห่ง กัมมัฏฐาน เรียกว่า ทวัตตึงสาการกัมมัฏฐาน จัดเป็นส่วนหนี่งของกายคตาสติกัมมัฏฐาน คือ กัมมัฏฐานที่มีสติกำหนดพิจารณากายเป็นอารมณ์ ให้เห็นว่าประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ อันไม่สะอาด ไม่งาม น่ารังเกียจ เป็นอุบายรู้เท่าทันสภาวะของกายนี้ มิให้หลงลีมมัวเมา (นัย ขุ.ขุ.อ. ๒๙)
๔. กุมารปัญหา
{๔} [๑] อะไรชื่อว่า ๑ คือ สัตว์ทั้งปวงดำรงชีวิตอยู่ได้เพราะอาหาร[๒] อะไรชื่อว่า ๒ คือ นามกับรูป
- ๑กุมารปัญหา เป็นปัญหาที่พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสถามสามเณรชื่อว่าโสปากะ ผู้ได้บรรลุอรหัตตผล ขณะเป็นสามเณรอายุ ๗ ปี โดยมีพระประสงค์จะทรงอนุญาตการอุปสมบทเป็นภิกษุแก่โสปาก สามเณรด้วยปัญหาพยากรณ์ (การตอบปัญหา) ซึ่งโสปากสามเณรก็แสดงภูมิปัญญาของพระ อรหันต์ทูลตอบปัญหาไดัตรงตามอรรถที่พระองค์ทรงประสงค์ ดังนั้น โสปากสามเณรจึงไดัรับ พุทธานุญาตให้อุปสมบทด้วยวิธีปัญหาพยากรณ์ และท่านได้เป็นพระมหาสาวกสำคัญรูปหนี่งใน พระพุทธศาสนา (ขุ.ขุ.อ. ๖๔) บางฉบับเป็น สามเณรปัญหา
- ๒สัตว์ทั้งปวงดำรงอยู่ได้เพราะอาหาร คำว่า อาหาร ในที่นี้หมายถึงเหตุปัจจัยให้สัตว์ดำรงอยู่ ซึ่งชื่อว่ามีหนึ่งเดียว (ขุ.ขุ.อ.๖๕) โดยโสปากสามเณรตอบตามพระพุทธพจน์ที่ตรัสไว้ว่า “ธรรม อย่างหนี่งคืออะไร คือ สัตว์ทั้งปวงดำรงอยู่ได้เพราะอาหาร” {อง.ทสก. แปล) ๒๔/๒๗/๖๙} แม้จะ มีเทพบางจำพวกที่เป็นผู้ไม่มีเหตุ ไม่มีอาหาร ไม่มีผัสสะ ซึ่งเรียกว่า เหล่าเทพอสัญญีสัตว์ (พรหม ผู้มีแต่รูปขันธ์ ไม่มีนามขันธ์) อยู่ก็ตาม ในที่นี้คำว่า “สัตว์ทั้งปวง’' หมายถึงการกล่าวโดยภาพ รวมของสัตว์ที่มีขันธ์ทั้งหมด (นัย ขุ.ขุ.อ.๖๕-๖๖) อนึ่ง อาหารมี ๔ อย่าง คือ (๑) กวฬิงการาหาร อาหารคือคำข้าว (๒) ผัสสาหาร อาหารคือผัสสะ (๓) มโนสัญเจตนาหาร อาหารคือมโนสัญเจตนา (๔) วิญญาณาหาร อาหารคือวิญญาณ {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๑๑/๒๙๗, ม.มู. (แปล) ๑๒/๙๐/๙๗-๙๘}
- ๓นามกับรูป คำว่า นาม หมายถึงสภาวะที่มีอยู่จริงซึ่งรู้จักได้ด้วยชื่อเพราะเป็นสภาวะที่น้อมนำ สร้างชื่อตนขึ้นเอง ได้แก่ สิ่งไม่มีรูปร่าง ไม่ใช่รูป แต่น้อมมาเป็นอารมณ์ของจิตได้ ส่วนของจิต ได้แก่ อรูปขันธ์ ๔ คือ เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ วิญญาณขันธ์ และนิพพาน ๑ในที่ นี้มุ่งเฉพาะเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ และสังขารขันธ์ซึ่งจำแนกกล่าวในรูปของเจตนา ความจงใจ ผัสสะ ความที่จิตกระทบอารมณ์ และมนสิการ ความที่จิดใฝ่ใจในอารมณ์ คำว่า รูป หมายถึง สภาวะที่จะต้องสลายผันแปรไปเพราะปัจจัยต่าง ๆ อันขัดแย้ง ได้แก่ สิ่งที่เป็นรูปร่าง พร้อมทั้ง ลักษณะและอาการของมัน ในที่นี้ได้แก่ รูปขันธ์ ๒๘ ซึ่งจำแนกเป็นมหาภูตรูป ๔ และอุปาทายรูป (รูปที่อาศัยมหาภูตรูป) ๒๔ (ที.ปา.อ. ๑๗๐-๑๗๑, ม.มู.อ. ๑/๒๓๖, ขุ.ขุ.อ.๖๗)
- ๔เวทนา ๓ คือ (๑) สุขเวทนา ความเสวยอารมณ์ที่เป็นสุข (๒) ทุกขเวทนา ความเสวย อารมณ์ที่เป็นทุกข์ (๓) อทุกขมสุขเวทนา ความเสวยอารมณ์ทีไม่ใช่ทุกข์ ไม่ใช่สุข {ที.ปา. (แปล) ๑๑/๓๐๕/๒๗๒, สํ.สฬา. (แปล) ๑๘/๒๗๐/๓๑๓}
End of ๓. อาการ ๓๒