พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ขุททกปาฐะ
๒. สิกขาบท ๑๐ เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๒ (Royal Thai)2/9 in ขุททกปาฐะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ สิกขาบท ๑๐ (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 39 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 2–4
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ
๒. สิกขาบท ๑๐
{๒} [๑] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการฆ่าสัตว์
- ได้แก่เล่มที่ ๒๙ และจูฬนิทเทส ได้แก่เล่มที่ ๓๐ (๑๒) ปฏิสัมภิทามรรค (ปฏิสัมภิทามัคคะ) ได้แก่เล่มที่ ๓๑ (๑๓) อปทาน จัดแบ่งเป็น ๒ ภาค คือปฐมภาค ได้แก่เล่มที่ ๓๒ และทุติยภาค จัดรวมไว้ในเล่มที่ ๓๓ (๑๔) พุทธวงค์ (พุทธวังสะ) และ (๑๕) จริยาปิฎก จัดรวมไว้ในเล่มที่ ๓๓
- อนึ่ง พึงทราบว่า นอกจาก ๑๕ คัมภีร์ดังกล่าวนี้แล้ว แม้พระวินัยปิฎกและพระอภิธรรมปิฎก เมื่อว่าโดยนิกาย ก็จัดเข้าไว้ในขุททกนิกาย หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง เว้นนิกายทั้ง ๔ พระพุทธพจน์ ที่เหลือ ชื่อว่าขุททกนิกาย (วิ.อ. ๑/๑๗-๑๘,๒๖, ขุ.ขุ.อ. ๒)
- ๒ขุททกปาฐะ บทธรรมเล็กน้อย หมายถึงบทสวดย่อย ๆ หรือบทสวดสั้น ๆ จำนวน ๙ บท ซื่ง เป็นบทสวดเบื้องต้นที่ยกขึ้นเป็นแนวทางการสวดโดยนำสืบ ๆ กันมา (ขุ.ขุ.อ.๓) จัดเป็นคัมภีร์ที่ ๑ ในบรรดา ๑๕ คัมภีร์ของขุททกนิกาย และจัดอยู่ในเล่มที่ ๒๕ ในบรรดาพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม
- ๑สรณะ ๓ นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ณ ป่าอสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี เมื่อคราวที่จะทรงส่งพระอรหันตสาวก ๖๑ องค์ พระปัญจวัคคีย์ ๕ พระยสะ ๑ กับพระผู้เป็นสหายของพระยสะ อีก ๕๕) ไปประกาศพระพุทธศาสนายังแคว้นต่าง ๆ เป็นครั้งแรก โดยทรงพระประสงค์ใหัใช้ การถึงสรณะ ๓ นี้เป็นวิธีบรรพชาและอุปสมบทของกุลบุตร ซึ่งเรียกว่า ติสรณคมนูปสัมปทา (นัย ขุ.ขุ.อ.๔) อนี่ง คำว่า สรณะ หมายถึงสภาพกำจัด ขจัดปัดเป่าทุกข์ภัยและความสะดุ้งให้พินาศไป เป็นชื่อแห่งพระรัตนตรัย โดยพระพุทธเจ้าชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทรงขจัดภัยแก่สรรพสัตว์ด้วย การให้ตั้งอยู่ในสิ่งที่เป็นประโยชน์และป้องกันมิให้ตกอยู่ในสิ่งอันไม่เป็นประโยชน์ พระธรรมชื่อว่า เป็นสรณะ เพราะทำผู้ปฏิบัติให้ข้ามพ้นทุกขกันดารในภพและให้ประสบความแช่มชื่นใจอันเกิดจากการปฏิบัติ พระสงฆ์ชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทำผู้อุปถัมภ์บำรุงให้ได้ประสบผลอันไพบูลย์ (ที.สี.อ. ๒๐๗), ม.มู.อ. ๑/๑๔๓, ขุ.ขุ.อ.๖-๗)
๒. สิกขาบท ๑๐
[๒] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือเจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของมิได้ให้
[๓] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก กรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์
[๔] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการพูดเท็จ
[๕] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การดื่มนํ้าเมาคือสุราและเมรัยอันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท[๖] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การรับประทานอาหารในเวลาวิกาล
[๗] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การดูฟ้อนรำ ขับร้อง การประโคม และดูการเล่นที่เป็นข้าศึกแก่กุศล[๘] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการลูบไล้ ทัดทรงประดับร่างกายด้วยดอกไม้และของหอม อันเป็นลักษณะการแต่งตัว
- ๑สิกขาบท หมายถึงข้อที่ต้องศึกษา บทแห่งการศึกษา แนวทางให้ลุถึงสิกขา ส่วนหนี่งแห่งสิกขา อุบายเป็นครื่องเข้าถึงสิกขาขั้นสูงคืออธิจิตตสิกขาและอธิปัญญาสิกขา (วิ.อ. ๑/๒๓๓.ที.ปา.อ. ๒๒๕) ในที่นี้หมายถึงส่วนแห่งข้อปฏิบัติในการฝึกตนแต่ละข้อกล่าวคือบทที่เป็นข้อห้ามหนึ่ง ๆ แห่งศีล ๑๐ ซึ่งพระพุทธเจ้าทรงประทานอนุญาตไว้สำหรับเป็นข้อที่ต้องศึกษาสมาทานปฏิบัติของสามเณรทั้งหลาย ขณะประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวัน เขตกรุงสาวัตถี หลังจากทรงให้ราหุลกุมารบรรพชาเป็น สามเณรแล้วเสด็จจากกรุงกบิลพัสดุกลับมายังกรุงสาวัตถี ได้มีกุลบุตรเข้ามาขอบรรพชาเป็นสามเณรจำนวนมาก (นัย ขุ.ขุ.อ.๑๔)
- ๒กรรมอันเป็นข้าศึกแก่พรหมจรรย์ (อพรัหมจริยะ) หมายถึงการดำเนินชีวิตไม่ประเสริฐ กล่าว คือการมีเจตนาที่จะเสพเมถุนธรรม (พฤติกรรมของคนคู่ การร่วมประเวณี) [ขุ.ขุ.อ. ๑๗]
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ
[๙] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจาก การนั่งนอนบนที่นั่งที่นอนสูงใหญ่[๑๐] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการรับเงินและทอง
จบ สิกขาบท ๑๐
{๓} [๑] ในกายนี้มี
ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง
เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูก ไต
หัวใจ ตับ พังผืด ม้าม ปอด
ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่า (เยื่อสมอง)
ดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น
น้ำตา เปลวมัน นํ้าลาย นํ้ามูก ไขข้อ มูตร
จบ อาการ ๓๒
- ๑อาการ ๓๒ ในที่นี้หมายถึงการใช้อวัยวะทุกส่วนในร่างกายมากำหนดพิจารณาเป็นอารมณ์แห่ง กัมมัฏฐาน เรียกว่า ทวัตตึงสาการกัมมัฏฐาน จัดเป็นส่วนหนี่งของกายคตาสติกัมมัฏฐาน คือ กัมมัฏฐานที่มีสติกำหนดพิจารณากายเป็นอารมณ์ ให้เห็นว่าประกอบด้วยส่วนต่าง ๆ อันไม่สะอาด ไม่งาม น่ารังเกียจ เป็นอุบายรู้เท่าทันสภาวะของกายนี้ มิให้หลงลีมมัวเมา (นัย ขุ.ขุ.อ. ๒๙)
End of ๒. สิกขาบท ๑๐