พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · ขุททกปาฐะ
๑. สรณคมน์ เล่ม ๒๕
Text layerBuddha’s wordsItems ๑ (Royal Thai)1/9 in ขุททกปาฐะ4 editionsThis collection answers by quoting only — the text as each edition has it, never summarised, interpreted, or scored for reliability
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ สรณคมน์ (Royal Thai Volume 25 · Mahachula Volume 25 · Mahamakut Volume 39 · Chaloem Phrakiat Volume 25)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙), vol. 25, pp. 1–2
พระบาลีสุตตันตปิฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑.สรณะ ๓
ว่าด้วยการถึงพระรัตนตรัย
{๑} ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ
ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นสรณะ
ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๒ ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ
- ๑คำว่า ขุททกนิกาย แปลว่า หมวดหมู่พระสูตรเล็ก ๆ น้อยๆ เป็นชื่อนิกายที่ ๕ อันเป็นนิกาย ท้ายสุดในบรรดานิกาย ๕ ของพระบาลีสุตตันตปิฎก (คือ ทีฆนิกาย มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย อังคุตตรนิกาย และขุททกนิกาย) หมายถึงชุมนุมหรือประมวลพระสูตรเล็ก ๆ น้อย ๆ หรือมีขนาดย่อย ๆ ที่กระจายอยู่จำนวนมาก ซึ่งไม่อยู่ในเกณฑ์ที่จะจัดเข้าไว้ในนิกายทั้ง ๔ ข้างต้น คือ ทีฆนิกาย มัชฌิมนิกาย สังยุตตนิกาย และอังคุตตรนิกายได้ ท่านจึงนำพระสูตรเหล่านั้นมาจัด ประมวลไว้เป็นหมวดหมู่หนึ่งต่างหาก แบ่งเป็นคัมภีร์ได้ ๑๕ คัมภีร์ ๙ เล่มหนังสือ (ตั้งแต่เล่มที่ ๒๕- เล่มที่ ๓๓) ดังนี้ (๑) ขุททกปาฐะ (๒) ธรรมบท (ธัมมปทะ) (๓) อุทาน (๔) อิติวุตตกะ (๕) สุตตนิบาต ทั้ง ๕ คัมภีร์นี้รวมจัดไว้ในเล่มที่ ๒๕ (๖) วิมานวัตถุ (๗) เปตวัตถุ (๘) เถรคาถา (๙) เถรีคาถา ทั้ง ๔ คัมภีร์นี้รวมจัดไว้ในเล่มที่ ๒๖ (๑๐) ชาตกะ จัดแบ่งเป็น ๒ ภาค ๒ เล่มหนังสือ คือ ภาค ๑ เล่มที่ ๒๗ และภาค ๒ เล่มที่ ๒๘ (๑๑) นิทเทส จัดแยกย่อยเป็น ๒ คือ มหานิทเทส
พระบาลีสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระธรรมเป็นสรณะ
แม้ครั้งที่ ๓ ข้าพเจ้าขอถึงพระสงฆ์เป็นสรณะ
๒. สิกขาบท ๑๐
{๒} [๑] ข้าพเจ้าขอสมาทานสิกขาบท คือ เจตนาเป็นเหตุงดเว้นจากการฆ่าสัตว์
- ได้แก่เล่มที่ ๒๙ และจูฬนิทเทส ได้แก่เล่มที่ ๓๐ (๑๒) ปฏิสัมภิทามรรค (ปฏิสัมภิทามัคคะ) ได้แก่เล่มที่ ๓๑ (๑๓) อปทาน จัดแบ่งเป็น ๒ ภาค คือปฐมภาค ได้แก่เล่มที่ ๓๒ และทุติยภาค จัดรวมไว้ในเล่มที่ ๓๓ (๑๔) พุทธวงค์ (พุทธวังสะ) และ (๑๕) จริยาปิฎก จัดรวมไว้ในเล่มที่ ๓๓
- อนึ่ง พึงทราบว่า นอกจาก ๑๕ คัมภีร์ดังกล่าวนี้แล้ว แม้พระวินัยปิฎกและพระอภิธรรมปิฎก เมื่อว่าโดยนิกาย ก็จัดเข้าไว้ในขุททกนิกาย หรือกล่าวอีกนัยหนึ่ง เว้นนิกายทั้ง ๔ พระพุทธพจน์ ที่เหลือ ชื่อว่าขุททกนิกาย (วิ.อ. ๑/๑๗-๑๘,๒๖, ขุ.ขุ.อ. ๒)
- ๒ขุททกปาฐะ บทธรรมเล็กน้อย หมายถึงบทสวดย่อย ๆ หรือบทสวดสั้น ๆ จำนวน ๙ บท ซื่ง เป็นบทสวดเบื้องต้นที่ยกขึ้นเป็นแนวทางการสวดโดยนำสืบ ๆ กันมา (ขุ.ขุ.อ.๓) จัดเป็นคัมภีร์ที่ ๑ ในบรรดา ๑๕ คัมภีร์ของขุททกนิกาย และจัดอยู่ในเล่มที่ ๒๕ ในบรรดาพระไตรปิฎก ๔๕ เล่ม
- ๑สรณะ ๓ นี้พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัส ณ ป่าอสิปตนมฤคทายวัน เขตกรุงพาราณสี เมื่อคราวที่จะทรงส่งพระอรหันตสาวก ๖๑ องค์ พระปัญจวัคคีย์ ๕ พระยสะ ๑ กับพระผู้เป็นสหายของพระยสะ อีก ๕๕) ไปประกาศพระพุทธศาสนายังแคว้นต่าง ๆ เป็นครั้งแรก โดยทรงพระประสงค์ใหัใช้ การถึงสรณะ ๓ นี้เป็นวิธีบรรพชาและอุปสมบทของกุลบุตร ซึ่งเรียกว่า ติสรณคมนูปสัมปทา (นัย ขุ.ขุ.อ.๔) อนี่ง คำว่า สรณะ หมายถึงสภาพกำจัด ขจัดปัดเป่าทุกข์ภัยและความสะดุ้งให้พินาศไป เป็นชื่อแห่งพระรัตนตรัย โดยพระพุทธเจ้าชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทรงขจัดภัยแก่สรรพสัตว์ด้วย การให้ตั้งอยู่ในสิ่งที่เป็นประโยชน์และป้องกันมิให้ตกอยู่ในสิ่งอันไม่เป็นประโยชน์ พระธรรมชื่อว่า เป็นสรณะ เพราะทำผู้ปฏิบัติให้ข้ามพ้นทุกขกันดารในภพและให้ประสบความแช่มชื่นใจอันเกิดจากการปฏิบัติ พระสงฆ์ชื่อว่าเป็นสรณะ เพราะทำผู้อุปถัมภ์บำรุงให้ได้ประสบผลอันไพบูลย์ (ที.สี.อ. ๒๐๗), ม.มู.อ. ๑/๑๔๓, ขุ.ขุ.อ.๖-๗)
End of ๑. สรณคมน์