ทำกรรมไม่ตามปฏิญาณ เล่ม ๖

หมวดที่ ๒

{๖๐๖}อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้วิกลจริตมีจิตแปรปรวน ได้ประพฤติละเมิดกิจอันไม่ควรแก่สมณะเป็นอันมาก ทั้งที่กล่าวด้วยวาจาและพยายามทำด้วยกาย สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘จงระลึกดูซิ ท่านต้องอาบัติเห็นปานนี้’ เธอระลึกไม่ได้เลย จึงกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมระลึกได้คล้ายความฝัน’ สงฆ์จึงให้อมูฬหวินัยแก่เธอ การให้อมูฬหวินัยจัดว่าเป็นธรรม

หมวดที่ ๓

{๖๐๗}อนึ่ง ภิกษุทั้งหลาย ภิกษุในธรรมวินัยนี้วิกลจริตมีจิตแปรปรวน ได้ประพฤติละเมิดกิจอันไม่ควรแก่สมณะเป็นอันมาก ทั้งที่กล่าวด้วยวาจาและพยายามทำด้วยกาย สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘จงระลึกดูซิ ท่านต้องอาบัติเห็นปานนี้’ เธอวิกลจริต แสดงอาการวิกลจริตว่า ‘ผมก็ทำอย่างนี้แม้ท่านทั้งหลายก็ทำอย่างนี้ สิ่งนี้ควรแม้แก่ผม สิ่งนี้ควรแม้แก่ท่านทั้งหลาย’ สงฆ์จึงให้อมูฬหวินัยแก่เธอ การให้อมูฬหวินัยจัดว่าเป็นธรรม

การให้อมูฬหวินัยที่เป็นธรรม ๓ หมวดเหล่านี้”

๔. ปฏิญญาตกรณะ

ว่าด้วยวิธีระงับอธิกรณ์โดยการทำตามปฏิญญา

{๖๐๘}[๒๐๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พวกภิกษุฉัพพัคคีย์กระทำกรรม คือ ตัชชนียกรรมบ้าง นิยสกรรมบ้าง ปฏิสารณียกรรมบ้าง อุกเขปนียกรรมบ้าง แก่ภิกษุทั้งหลายโดยไม่ทำตามปฏิญญา บรรดาภิกษุผู้มักน้อย ... ต่างพากันเพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า “ไฉนพวกภิกษุฉัพพัคคีย์จึงได้กระทำ

กรรม คือ ตัชชนียกรรมบ้าง นิยสกรรมบ้าง ปฏิสารณียกรรมบ้าง อุกเขปนียกรรมบ้าง แก่ภิกษุทั้งหลายโดยไม่ทำตามปฏิญญาเล่า” แล้วกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า

พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงสอบถามภิกษุทั้งหลายว่า “ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ทราบมาว่าพวกภิกษุฉัพพัคคีย์ทำกรรม คือ ตัชชนียกรรมบ้าง นิยสกรรมบ้าง ปฏิสารณียกรรมบ้าง อุกเขปนียกรรมบ้าง แก่ภิกษุทั้งหลายโดยไม่ทำตามปฏิญญา จริงหรือ”ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า “จริง พระพุทธเจ้าข้า”

พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าทรงตำหนิ ... ครั้นแล้วทรงทำธรรมีกถารับสังกะภิกษุทั้งหลายว่า

“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย กรรม คือ ตัชชนียกรรมก็ดี นิยสกรรมก็ดี ปฏิสารณียกรรมก็ดี อุกเขปนียกรรมก็ดี ภิกษุไม่ควรทำแก่ภิกษุทั้งหลายโดยไม่ทำตามปฏิญญา รูปใดทำ รูปนั้นต้องอาบัติทุกกฏ

ทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรม

{๖๐๙}[๒๐๑] ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมเป็นอย่างนี้ ที่เป็นธรรมเป็นอย่างนี้แล

ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ก็แลการทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมเป็นอย่างไร

ภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติสังฆาทิเสส’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติสังฆาทิเสส การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรม

ภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติถุลลัจจัย’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติถุลลัจจัย การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติปาจิตตีย์’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาจิตตีย์ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า

‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาฏิเทสนียะ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติทุกกฏ’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติทุกกฏ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิก เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติปาราชิก ผมต้องอาบัติทุพภาสิต’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติทุพภาสิต การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส ...

ภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย ...

ภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ ...

ภิกษุต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ...

ภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ ...

ภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติปาราชิก’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาราชิก การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติสิงฆาทิเสส’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติสังฆาทิเสส การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า

‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติถุลลัจจัย’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติถุลลัจจัย การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติปาจิตตีย์’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาจิตตีย์ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาฏิเทสนียะ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิต เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘คุณ ผมมิได้ต้องอาบัติทุพภาสิต ผมต้องอาบัติทุกกฏ’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติทุกกฏ การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แลชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่ไม่เป็นธรรม”

ทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรม

{๖๑๐}“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย การทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรมเป็นอย่างไร

ภิกษุต้องอาบัติปาราชิก สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ถูกละ คุณผมต้องอาบัติปาราชิกแล้ว’ สงฆ์จึงปรับเธอด้วยอาบัติปาราชิก การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรมภิกษุต้องอาบัติสังฆาทิเสส ...

ภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย ...

ภิกษุต้องอาบัติปาจิตตีย์ ...

ภิกษุต้องอาบัติปาฏิเทสนียะ ...

ภิกษุต้องอาบัติทุกกฏ ...

ภิกษุต้องอาบัติทุพภาสิต สงฆ์หรือภิกษุ ๒-๓ รูป หรือภิกษุรูปเดียวโจทเธอว่า ‘ท่านต้องอาบัติทุพภาสิตแล้ว’ เธอกล่าวอย่างนี้ว่า ‘ถูกละ คุณผมต้องอาบัติทุพภาสิตแล้ว’ สงฆ์ปรับเธอด้วยอาบัติทุพภาสิต การปรับอย่างนี้ชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรมดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แลชื่อว่าทำตามปฏิญญาที่เป็นธรรม”

๕. เยภุยยสิกา

ว่าด้วยวิธีระงับอธิกรณ์โดยเสียงข้างมาก

{๖๑๑}[๒๐๒] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุทั้งหลายเกิดความบาดหมาง เกิดการทะเลาะ ถึงการวิวาทกัน พูดจาทิ่มแทงกันในท่ามกลางสงฆ์อยู่ ไม่อาจที่จะระงับอธิกรณ์นั้นได้ จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาคเจ้า