เอกโตปุจฉาวิสัชนานัย เล่ม ๓๕

{๕๘๗} สัมมาสติ เป็นไฉน

สติ ความตามระลึก ... ความระลึกชอบ สติสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาสติ (๗){๕๘๘} สัมมาสมาธิ เป็นไฉน

ความตั้งอยู่แห่งจิต ... ความตั้งใจชอบ สมาธิสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาสมาธิ (๘)นี้เรียกว่ามรรคมีองค์ ๘ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยมรรคมีองค์ ๘

ปัญจังคิกวาร

เอกโตปุจฉาวิสัชนานัย

{๕๘๙} [๔๙๓] มรรคมีองค์ ๕ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ

๓. สัมมาวายามะ ๔. สัมมาสติ

๕. สัมมาสมาธิ

[๔๙๔] ในธรรมเหล่านั้น มรรคมีองค์ ๕ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด มรรคมีองค์ ๕ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ มีในสมัยนั้น[๔๙๕] ในมรรคมีองค์ ๕ นั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน

ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ... ความไม่หลงคือธัมมวิจัย ความเห็นชอบธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาทิฏฐิสัมมาสังกัปปะ เป็นไฉน

ความตรึก ความตรึกอย่างแรง ความดำริ ... อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาสังกัปปะสัมมาวายามะ เป็นไฉน

การปรารภความเพียรทางจิต ... ความพยายามชอบ วิริยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาวายามะสัมมาสติ เป็นไฉน

สติ ความตามระลึก ... ความระลึกชอบ สติสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาสติสัมมาสมาธิ เป็นไฉน

ความตั้งอยู่แห่งจิต ... ความตั้งใจชอบ สมาธิสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค นี้เรียกว่าสัมมาสมาธินี้เรียกว่ามรรคมีองค์ ๕ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุต ด้วยมรรคมีองค์ ๕

ปาฏิเยกกปุจฉกวิสัชนานัย

{๕๙๐} [๔๙๖] มรรคมีองค์ ๕ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ๒. สัมมาสังกัปปะ

๓. สัมมาวายามะ ๔. สัมมาสติ

๕. สัมมาสมาธิ

[๔๙๗] ในมรรคมีองค์ ๕ นั้น สัมมาทิฏฐิ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ ในสมัยใด ปัญญากิริยาที่รู้ชัด ... ความไม่หลงคือธัมมวิจัย สัมมาทิฏฐิ ธัมมวิจยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสัมมาทิฏฐิ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาทิฏฐิ... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสังกัปปะ

... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาวายามะ

... สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสติ

สัมมาสมาธิ เป็นไฉน

ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญโลกุตตรฌานอันเป็นเครื่องออกไปจากโลกนำไปสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ในสมัยใด ความตั้งอยู่แห่งจิต ... ความตั้งใจชอบ สมาธิสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค ในสมัยนั้น นี้เรียกว่าสัมมาสมาธิ สภาวธรรมที่เหลือเรียกว่าธรรมที่สัมปยุตด้วยสัมมาสมาธิ

อัฏฐังคิกวาร

{๕๙๑} [๔๙๘] มรรคมีองค์ ๘ คือ

๑. สัมมาทิฏฐิ ... ๘. สัมมาสมาธิ

[๔๙๙] ในธรรมเหล่านั้น มรรคมีองค์ ๘ เป็นไฉน