ฉักกนิทเทส เล่ม ๓๖

เปรียบเหมือนนมสดเกิดจากโค นมเปรี้ยวเกิดจากนมสด เนยข้นเกิด จากนมเปรี้ยว เนยใสเกิดจากเนยข้น หัวเนยใสเกิดจากเนยใส หัวเนยใส ชาวโลกกล่าวกันว่าเป็นยอดในจำพวกโครส ๕ เหล่านั้น ฉันใด บรรดา ภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ๕ จำพวกนี้ ภิกษุผู้ถือการอยู่ป่าช้าเป็นวัตร เพราะอาศัยความมักน้อย ความสันโดษ ความขัดเกลา ความสงัด ความ ต้องการด้วยข้อปฏิบัติอันงามเช่นนี้ก็เป็นผู้เลิศ ประเสริฐ เป็นประธานสูงสุดและดีกว่าภิกษุผู้ถือบิณฑบาตเป็นวัตร ๕ จำพวกนี้ ฉันนั้นเหมือนกันภิกษุเหล่านี้ชื่อว่าผู้ถือการอยู่ป่าช้าเป็นวัตร ๕ จำพวก

จบ ปัญจกนิทเทส

๖. ฉักกปุคคลบัญญัติ

{๑๔๗} [๒๐๒] บรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเอง ในธรรมที่มิได้สดับมาก่อน บรรลุความเป็นสัพพัญญูในธรรมนั้น ทั้งถึงความชำนาญในธรรมอันเป็นกำลังทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเห็นว่าเป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าเพราะสัพพัญญุตญาณนั้น

บรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเองในธรรมที่ มิได้สดับมาก่อน แต่มิได้บรรลุความเป็นสัพพัญญูในธรรมนั้นด้วย ทั้งมิได้ถึงความชำนาญในธรรมอันเป็นกำลังทั้งหลาย บุคคลนั้นพึงเห็นว่าเป็นพระ ปัจเจกพุทธเจ้าเพราะปัจเจกโพธิญาณนั้น

บรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ไม่ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเองในธรรม ที่มิได้สดับมาก่อน เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในอัตภาพนี้ ทั้งบรรลุสาวกบารมี บุคคลเหล่านั้นพึงเห็นว่าเป็นพระสารีบุตรและพระโมคคัลลานะ เพราะสาวกบารมีญาณนั้น

บรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ไม่ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเองในธรรม ที่มิได้สดับมาก่อน เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ได้ในอัตภาพนี้ แต่ไม่ได้บรรลุสาวกบารมี บุคคลเหล่านั้นพึงเห็นว่าเป็นพระอรหันต์ที่เหลือเพราะการทำที่สุดแห่งทุกข์นั้นบรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ไม่ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเองในธรรม ที่มิได้สดับมาก่อน เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ไม่ได้ในอัตภาพนี้ เป็นพระอนาคามีไม่เวียนมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก บุคคลนั้นพึงเห็นว่าเป็นพระอนาคามี เพราะการไม่กลับมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีกนั้นบรรดาบุคคล ๖ จำพวกนั้น บุคคลผู้ไม่ตรัสรู้สัจจะด้วยตนเองในธรรมที่มิได้สดับมาก่อน เป็นผู้ทำที่สุดแห่งทุกข์ไม่ได้ในอัตภาพนี้ เป็นพระโสดาบันและพระสกทาคามี ยังเวียนมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีก บุคคล เหล่านั้นพึงเห็นว่าเป็นพระโสดาบัน พระสกทาคามีเพราะการมาสู่ความเป็นอย่างนี้อีกนั้น

จบ ฉักกนิทเทส

๗. สัตตกปุคคลบัญญัติ

{๑๔๘} [๒๐๓] บุคคลผู้จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลย เป็นอย่างไร

บุคคลบางคนในโลกนี้เป็นผู้ประกอบด้วยอกุศลธรรมฝ่ายดำโดยส่วนเดียว บุคคลผู้จมแล้วคราวเดียวก็จมลงเลยเป็นอย่างนี้

บุคคลผู้โผล่ขึ้นแล้วจมลงอีก เป็นอย่างไร

บุคคลบางคนในโลกนี้คิดขึ้นได้ว่า ‘บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย ศรัทธา เป็นธรรมที่ดี บรรดากุศลธรรมทั้งหลาย หิริเป็นธรรมที่ดี บรรดากุศลธรรม