ปัญหาวาร เล่ม ๔๒

๕๒. ปรามาสสัมปยุตตทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๗๑๐} [๖๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่ จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) สภาวธรรมที่เป็น เหตุซึ่งสัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งวิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๗๑๑} [๖๔] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะเพราะปรารภราคะ ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลิน ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาส เพราะปรารภสภาวธรรมนั้น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งสัมปยุตด้วยปรามาส พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคย

เกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภสภาวธรรมนั้น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาส ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่สัมปยุตด้วยปรามาสด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

[๖๕] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภกุศลนั้น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาส ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค ... ผล ... นิพพาน นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย พิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซี่งวิปปยุตจากปรามาส ... พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว ... รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน ... เห็นแจ้งจักขุ

... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาส ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่วิปปยุตจากปรามาสด้วยเจโตปริยญาณอากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสเพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น (๒)

อธิปติปัจจัย

{๗๑๒} [๖๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำราคะนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำสภาวธรรมนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้นที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่บุคคลยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำสภาวธรรมนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาสจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

[๖๗] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำทานเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาสย่อมเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยประพฤติในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคพิจารณามรรค ผล นิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล โดยอธิปติปัจจัย จักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาส ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาสจึงเกิดขึ้นที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำกุศลนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

เพราะทำจักขุเป็นต้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น (๒)

อนันตรปัจจัยและสมนันตรปัจจัย

{๗๑๓} [๖๘] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ทั้งหลายที่สัมปยุตด้วยปรามาสซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)

[๖๙] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลม ... เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอนันตรปัจจัย คือ อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุต ด้วยปรามาสโดยอนันตรปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสมนันตรปัจจัย (๒)

สหชาตาทิปัจจัย

{๗๑๔} [๗๐] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยสหชาตปัจจัย มี ๕ วาร เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย มี ๒ วาร เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๗ วาร

อุปนิสสยปัจจัย

{๗๑๕} [๗๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาส ... โมหะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาส ... โมหะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ... อาศัยโมหะที่สัมปยุตด้วยปรามาส ... ความปรารถนาแล้ว ให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาส ...โมหะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะ ... โทสะ ...โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย

(๒)[๗๒] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ... อาศัยศีล ... ปัญญา ... ราคะ ... มานะ ... ความปรารถนาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ... สุขทางกาย ... เสนาสนะแล้วให้ทาน ... ทำลาย สงฆ์ ศรัทธา ... ปัญญา ... ราคะ ... มานะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา

... ปัญญา ... ราคะ ... มานะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ อาศัยศรัทธา ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น ... อาศัยศีล ... เสนาสนะ ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น ศรัทธา ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาส ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

ปุเรชาตปัจจัย

{๗๑๖} [๗๓] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ วิปปยุตจากปรามาสโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุ โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่วิปปยุตจากปรามาส ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัยที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่วิปปยุตจากปรามาสโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้นที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

ปัจฉาชาตปัจจัยและอาเสวนปัจจัย

{๗๑๗} [๗๔] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยปัจฉาชาตปัจจัย (ย่อ) (๑)

{๗๑๘} สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอาเสวนปัจจัย มี ๒ วาร

กัมมาทิปัจจัย

{๗๑๙} [๗๕] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัยที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (พึงเพิ่มมูลบทเข้า

มา) เจตนาที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

เป็นปัจจัยโดยวิปากปัจจัย มี ๑ วาร เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย มี ๔ วาร เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย มี ๒ วาร

วิปปยุตตปัจจัย

{๗๒๐} [๗๖] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (ย่อ) (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

อัตถิปัจจัย

{๗๒๑} [๗๗] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย (พึงเพิ่มมูลบทเข้ามา) (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอัตถิปัจจัยคือ ขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๓)[๗๘] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยปัจจัย (ย่อ) (๑)

สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลีดเพลินจักขุ ... หทัยวัตถุ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่สัมปยุตด้วยปรามาสจึงเกิดขึ้น หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอัตถิปัจจัย (๒)[๗๙] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยปรามาสและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัยที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสและมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสและกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัยที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่สัมปยุตด้วยปรามาสและรูปชีวิตินทริย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๗๒๒} [๘๐] ในเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๔ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๕ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๔ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๔ ”

ในสหชาตปัจจัย ” ๕ ”

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๒ ”

ในนิสสยปัจจัย ” ๗ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๔ ”

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๒ ”

ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๒ วาร

ในอาเสวนปัจจัย ” ๒ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๔ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๑ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๔ ”

ในอินทริยปัจจัย ” ๔ ”

ในฌานปัจจัย ” ๔ ”

ในมัคคปัจจัย ” ๔ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๒ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในอัตถิปัจจัย ” ๗ ”

ในนัตถิปัจจัย ” ๔ ”

ในวิคตปัจจัย ” ๔ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๗ ”

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๗๒๓} [๘๑] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสโดยสหชาตปัจจัย (๓)

[๘๒] สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยปรามาสและที่วิปปยุตจากปรามาสเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่วิปปยุตจากปรามาสโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๗๒๔} [๘๓] ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๗ ”

ในนอธิปติปัจจัย ” ๗ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ๗ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๗ ”

ในนสหชาตปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๕ ”

ในนนิสสยปัจจัย ”๕ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ”๗ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ”๖ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๗ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๗ วาร)

ในนมัคคปัจจัย ” ๗ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๕ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๔ ”

ในโนอัตถิปัจจัย ” ๔ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๗ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ๗ ”

ในโนอวิคตปัจจัย ” ๔ ”

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๗๒๕} [๘๔] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๔ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ” ๔ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ” ๔ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๔ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๗ วาร)

ในนมัคคปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๒ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๔ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๔ ”

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๗๒๖} [๘๕] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๔ วาร

ในอธิปติปัจจัย กับ ... ” ๕ ”

(พึงจัดอนุโลมมาติกาเข้าด้วย) ...

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

จบ ปรามาสสัมปยุตตทุกะ

๕๓. ปรามาสปรามัฏฐทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๗๒๗} [๘๖] สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาสแต่ไม่เป็นปรามาสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นปรามาสและที่เป็นอารมณ์ของปรามาสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยสภาวธรรมที่เป็นปรามาสเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาสแต่ไม่เป็นปรามาสอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอารมณ์ของปรามาสแต่ไม่เป็นปรามาสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นอารมณ์