นเหตุสเหตุกธรรม อาศัยนเหตุสเหตุกธรรม เล่ม ๔๒

๕. เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

{๑๒๙} [๑๕๘] สภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อโทสะอโมหะอาศัยอโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) โมหะอาศัยโลภะเกิดขึ้น ... (พึงผูกเป็นจักรนัย) ในปฏิสนธิขณะ ...

(พึงขยายให้พิสดารเหมือนกับเหตุสเหตุกทุกะ ไม่มีข้อแตกต่างกัน)

จบ เหตุเหตุสัมปยุตตทุกะ

๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๓๐} [๑๕๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๓)

[๑๖๐] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ... มหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ เกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... (๓)

[๑๖๑] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ... (๒)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัย ขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่ใช่เหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๑๓๑} [๑๖๒] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ... (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุ แต่มีเหตุและหทัยวัตถุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (ย่อ พึงจำแนกอย่างนี้)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๓๒} [๑๖๓] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๔ ”

ในอธิปติปัจจัย ” ๕ ”

ในอนันตรปัจจัย ” ๔ ”

ในสมนันตรปัจจัย ” ๔ ”

ในสหชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๖ วาร

ในนิสสยปัจจัย ” ๙ ”

ในอุปนิสสยปัจจัย ” ๔ ”

ในปุเรชาตปัจจัย ” ๒ ”

ในอาเสวนปัจจัย ” ๒ ”

ในกัมมปัจจัย ” ๙ ”

ในวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๙ ”

(ย่อ ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ๔ ”

ในวิปปยุตตยปัจจัย ” ๙ ”

ในอัตถิปัจจัย ” ๙ ”

ในนัตถิปัจจัย ” ๔ ”

ในวิคตปัจจัย ” ๔ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๑๓๓} [๑๖๔] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (พึงเพิ่มข้อความจนถึงพวกอสัญญสัตว์ ไม่มีโมหะ) (๑)

นอารัมมณปัจจัย

{๑๓๔} [๑๖๕] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัย ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... (พึงเพิ่มข้อความเข้ามาจนถึงพวกอสัญญสัตว์) (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ ทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ ... (ย่อ)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๓๕} [๑๖๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ” ๓ ”

ในนอธิปติปัจจัย ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ๓ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ๓ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย มี ๙ วาร

ในนกัมมปัจจัย ” ๒ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๕ ”

ในนอาหารปัจจัย ” ๑ ”

ในนอินทริยปัจจัย ” ๑ ”

ในนฌานปัจจัย ” ๑ ”

ในนมัคคปัจจัย ” ๑ ”

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๒ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ๓ ”

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๓๖} [๑๖๗] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอนันตรปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนสมนันตรปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอัญญมัญญปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอุปนิสสยปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ” ๑ ”

ในนวิปากปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๓ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”

ในโนนัตถิปัจจัย ” ” ๓ ”

ในโนวิคตปัจจัย ” ” ๓ ”

(พึงนับอย่างนี้ )

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๓๗} [๑๖๘] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร ...

ในอาหารปัจจัย ” ” ๑ ” ...

ในฌานปัจจัย ” ” ๑ ”

ในมัคคปัจจัย ” ” ๑ ”

ในสัมปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ”

ในวิปปยุตตปัจจัย ” ” ๑ ” ...

ในวิคตปัจจัย ” ” ๑ ”

ในอวิคตปัจจัย ” ” ๑ ”

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

(จบ ปฏิจจวาร)

(แม้ในสหชาตวารก็พึงนับอย่างนี้)

๖. นเหตุสเหตุกทุกะ ๓. ปัจจยวาร

๑-๔. ปัจจยานุโลมาทิ

{๑๓๘} [๑๖๙] สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (๒)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ... (๓)สภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทำสภาวธรรมที่ไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุทั้งที่ไม่เป็นเหตุและที่ไม่มีเหตุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ฆฏนา มี ๓ ปวัตติกาลและปฏิสนธิกาลบริบูรณ์แล้ว ย่อ)

{๑๓๙} [๑๗๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๔ ” ...

ในอัญญมัญญปัจจัย ” ๖ ” ...

ในปุเรชาตปัจจัย อาเสวนปัจจัย มีปัจจัยละ ๔ วาร ...

ในอวิคตปัจจย มี ๙ วาร

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม