ปฏิจจวาร เล่ม ๔๒

เป็นอารมณ์ของคันถะแต่ไม่เป็นคันถะ เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น สภาวธรรมที่เป็นคันถะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายจึงเกิดขึ้น (๓ วาร แม้นอกนี้พึงให้พิสดารอย่างนี้) (๓)

(พึงเพิ่มคำว่า เพราะปรารภ เข้ามา ในทุกะนี้ โลกุตตระไม่มี เหมือนกับคันถทุกะ ไม่มีความต่างกัน พึงกำหนดคำว่า คันถนิยะ ในมัคคปัจจัย พึงจัดให้มี ๙ วาร)

จบ คันถคันถนิยทุกะ

๓๐. คันถคันถสัมปยุตตทุกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑-๔.ปัจจยจตุกกะ

เหตุปัจจัย

{๕๖๗} [๑๐๗] สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อภิชฌากายคันถะอาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะเกิดขึ้น สีลัพพตปรามาสกายคันถะอาศัยอภิชฌากายคันถะเกิดขึ้น อภิชฌากายคันถะอาศัยอิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะเกิดขึ้น อิทังสัจจาภินิเวสกายคันถะอาศัยอภิชฌากายคันถะเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ อภิชฌากายคันถะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายอาศัยสีลัพพตปรามาสกายคันถะเกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย) (๓)

[๑๐๘] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัย ขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๑)สภาวธรรมที่เป็นคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นคันถะอาศัยขันธ์ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น ... (๒)

สภาวธรรมที่เป็นคันถะและสัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และสภาวธรรมที่เป็นคันถะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๓)[๑๐๙] สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและสัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ

ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะและสภาวธรรมที่เป็นคันถะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (๒)สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และอภิชฌากายคันถะอาศัยขันธ์ ๑ ที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะ

และสีลัพพตปรามาสกายคันถะเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... (พึงผูกให้เป็นจักรนัย ย่อ) (๓){๕๖๘} [๑๑๐] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ” ๙ ”

(ในทุก ๆ ปัจจัย มีปัจจัยละ ๙ วาร)

ในกัมมปัจจัย”๙ ”

ในอาหารปัจจัย ” ๙ ” ...

ในอวิคตปัจจัย ” ๙ ”

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียะ

{๕๖๙} [๑๑๑] สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะอาศัยสภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเกิดขึ้นเพราะเหตุนอธิปติปัจจัย (ย่อ)(ในที่นี้ไม่มีนเหตุปัจจัย)

{๕๗๐} ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาร

ในนปุเรชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ” ๙ ”

ในนอาเสวนปัจจัย ” ๙ ”

ในนกัมมปัจจัย ” ๓ ”

ในนวิปากปัจจัย ” ๙ ”

ในนวิปปยุตตปัจจัย ” ๙ ”

(โดยนัยนี้ การนับทั้ง ๒ นอกนี้ก็ดี สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๓๐. คันถคันถสัมปยุตตทุกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๕๗๑} [๑๑๒] สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นคันถะและที่สัมปยุตตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะ ทั้งที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะโดยเหตุปัจจัย

คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งเป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และสภาวธรรมที่เป็นคันถะโดยเหตุปัจจัย(๓)[๑๑๓] สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)สภาวธรรมที่สัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นคันถะและที่สัมปยุตด้วยคันถะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุซึ่งสัมปยุตด้วยคันถะแต่ไม่เป็นคันถะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตคันถะทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๒)