ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๑๕. มิจฉัตตนิยตติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๖๘๗} [๓๖] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๖๘๘} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๒)

{๑๖๘๙} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)

{๑๖๙๐} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

{๑๖๙๑} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๖๙๒} [๓๗] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลาย

พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถา-

กัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๖๙๓} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรคพิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มีสภาวะชอบและให้

ผลแน่นอนด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอน

เป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ

อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๖๙๔} [๓๘] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน พิจารณาฌาน พระอริยะทั้งหลายพิจารณาผล พิจารณานิพพาน

นิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน ผล อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย

พิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว ที่ให้ผลไม่แน่นอน กิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน

เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่ให้ผลไม่แน่นอน ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ให้ผลไม่แน่นอนด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็น

ปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ ... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่

เนวสัญญานาสัญญายตนะโดยอารัมมณปัจจัย รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่

จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ

ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๖๙๕} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย คือ รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่

มาตุฆาตกรรม ปิตุฆาตกรรม อรหันตฆาตกรรม โลหิตุปปาทกรรมโดย

อารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้

ยึดมั่นหทัยวัตถุใด หทัยวัตถุนั้นเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผล

แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๖๙๖} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย คือ นิพพานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอารัมมณปัจจัย (๓)

อธิปติปัจจัย

{๑๖๙๗} [๓๙] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาว ธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียวคือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๖๙๘} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป

โดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๖๙๙} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว

คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๗๐๐} [๔๐] สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียวคือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๗๐๑} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย

สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ...

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๗๐๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียวคือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๗๐๓} [๔๑] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณา

กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

พระอริยะทั้งหลายออกจากฌาน ... พิจารณาผล ทำให้เป็นอารมณ์อย่าง

หนักแน่น พิจารณานิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพาน

เป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน ผลโดยอธิปติปัจจัย ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ...

หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่ให้ผลไม่

แน่นอน ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๗๐๔} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยได้แก่ นิพพานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอธิปติปัจจัย (๒)

อนันตรปัจจัย

{๑๗๐๕} [๔๒] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๗๐๖} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอนันตรปัจจัย คือ มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลโดย

อนันตรปัจจัย (๑)

{๑๗๐๗} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน ผลเป็นปัจจัยแก่ผล อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๗๐๘} ![๔๓] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอนันตรปัจจัย คือ โทมนัสที่ให้ผลไม่

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่โทมนัสที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอนันตรปัจจัยมิจฉาทิฏฐิ ที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนโดย

อนันตรปัจจัย (๒)

{๑๗๐๙} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอนันตรปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอนันตรปัจจัย (๓)

สมนันตราทิปัจจัย

{๑๗๑๐} [๔๔] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยสมนันตรปัจจัย (เหมือนกับอนันตรปัจจัย) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร มี ๙ วาร) เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย (เหมือนกับปฏิจจวาร มี ๓ วาร) เป็นปัจจัยโดย

นิสสยปัจจัย (เหมือนกับกุสลติกะ มี ๑๓ วาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๗๑๑} [๔๕] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ มาตุฆาตกรรมเป็นปัจจัยแก่ปิตุฆาตกรรมโดย

อุปนิสสยปัจจัย มาตุฆาตกรรม ... ปิตุฆาตกรรม ... อรหันตฆาตกรรม ...

โลหิตุปปาทกรรม ... สังฆเภทกรรมเป็นปัจจัยแก่มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำจักรนัย) มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัย

แก่มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่มาตุฆาตกรรม ... สังฆเภทกรรมโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๗๑๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลปลงชีวิตมารดาแล้ว เพื่อ

กลบเกลื่อนกรรมนั้น จึงได้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ปลงชีวิตบิดา... ปลงชีวิตพระอรหันต์ ... มีจิตคิดประทุษร้าย ทำโลหิตของพระตถาคตให้ห้อ ... ทำลายสงฆ์แล้ว เพื่อกลบเกลื่อนกรรมนั้น จึงให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ (๒)

{๑๗๑๓} [๔๖] สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่าง

เดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค

โดยอุปนิสสยปัจจัย ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๗๑๔} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายอาศัยมรรคแล้วทำ

สมาบัติที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น เข้าสมาบัติที่เกิดขึ้นแล้ว เห็นแจ้งสังขารโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา มรรคเป็นปัจจัยแก่

อัตถปฏิสัมภิทาของพระอริยะทั้งหลาย ... ความฉลาดในฐานะและอฐานะโดยอุปนิสสยปัจจัย มรรคเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๗๑๕} [๔๗] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่ให้ผลไม่แน่นอน

แล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ทำฌาน ... วิปัสสนา ... อภิญญา... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่ให้ผลไม่แน่นอน ... สุตะ… จาคะ … ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย …ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะ แล้วให้ทาน ... ฆ่าชาวนิคมศรัทธาที่ให้ผลไม่แน่นอน ... ปัญญา ... ราคะ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่ให้ผลไม่แน่นอน สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย บริกรรมแห่งปฐมฌานเป็นปัจจัยแก่ปฐมฌานนั้นเทียว... บริกรรมแห่งเนวสัญญานาสัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญา

นาสัญญายตนะนั้นเทียว ... ปฐมฌานเป็นปัจจัยแก่ทุติยฌาน

อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... ปาณาติบาตเป็นปัจจัยแก่ปาณาติบาตโดยอุปนิสสยปัจจัย (พึงทำจักรนัย) (๑)

{๑๗๑๖} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่ให้ผลไม่แน่นอน

แล้วปลงชีวิตมารดา ... ทำลายสงฆ์ อาศัยโทสะที่ให้ผลไม่แน่นอน … ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... เสนาสนะแล้วปลงชีวิตมารดา ... ทำลายสงฆ์ราคะที่ให้ผลไม่แน่นอน ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่มาตุฆาตกรรม

ปิตุฆาตกรรม อรหันตฆาตกรรม โลหิตุปปาทกรรม สังฆเภทกรรม

เป็นปัจจัยแก่มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๗๑๗} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บริกรรมแห่งปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่

ปฐมมรรค ... บริกรรมแห่งจตุตถมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๓)

ปุเรชาตปัจจัย

{๑๗๑๘} [๔๘] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย

วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่ให้ผลไม่แน่นอน ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ …

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๗๑๙} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัยวัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่

มาตุฆาตกรรม ปิตุฆาตกรรม อรหันตฆาตกรรม โลหิตุปปาทกรรมโดย

ปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีสภาวะ

ผิดและให้ผลแน่นอนโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๗๒๐} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยปุเรชาตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ วัตถุปุเรชาตปัจจัยได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดย

ปุเรชาตปัจจัย (๓)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๑๗๒๑} [๔๙] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะผิด

และให้ผลแน่นอนซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๗๒๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

{๑๗๒๓} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเกิดภายหลังเป็น

ปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๑๗๒๔} [๕๐] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ... อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๑๗๒๕} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอาเสวนปัจจัย คือ โทมนัสที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัย

แก่โทมนัสที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอาเสวนปัจจัย มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่มิจฉาทิฏฐิที่ให้ผลแน่นอนโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

{๑๗๒๖} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอาเสวนปัจจัย คือ โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค …

โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๓)

กัมมปัจจัย

{๑๗๒๗} [๕๑] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๗๒๘} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีสภาวะผิดและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๗๒๙} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้แน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนา

ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและ

จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๗๓๐} [๕๒] สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดย

กัมมปัจจัย (๑)

{๑๗๓๑} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย

นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีสภาวะชอบและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีสภาวะชอบและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๗๓๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบที่ให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยกัมมปัจจัย คือ

เจตนาที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)

{๑๗๓๓} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่

สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัย

แก่วิบากขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

วิปากปัจจัย

{๑๗๓๔} [๕๓] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ให้ผลไม่แน่นอนซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปากปัจจัย ... ในปฏิสนธิขณะ ...

ขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ ...

อาหาราทิปัจจัย

{๑๗๓๕} [๕๔] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย

วิปปยุตตปัจจย

{๑๗๓๖} [๕๕] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๗๓๗} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัยปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผล

แน่นอนเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๗๓๘} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัย

แก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์

ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุ

วิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็น

ปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

{๑๗๓๙} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)

{๑๗๔๐} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)

อัตถิปัจจัย

{๑๗๔๑} [๕๖] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒โดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๑๗๔๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย

ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน

เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน

เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๗๔๓} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดที่ให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ขันธ์ ๒ ... (๓)

{๑๗๔๔} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย ... (มี ๓ วาร)

{๑๗๔๕} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่

ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ...

ขันธ์ทั้งหลาย เป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยอัตถิปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย มหาภูตรูป ๑ ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล... มหาภูตรูป ๑ ...

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ พระโยคาวจรเห็นแจ้งจักขุ ...

หทัยวัตถุโดยความเป็นสสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน

ทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายที่ให้ผลไม่แน่นอน

เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย

กพฬิงการาหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย

รูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๑)

{๑๗๔๖} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตปัจจัย ได้แก่รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่มาตุฆาตกรรม ... โลหิตุปปาทกรรมโดยอัตถิปัจจัยหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดย

อัตถิปัจจัย (๒)

{๑๗๔๗} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตปัจจัย ได้แก่หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดย

อัตถิปัจจัย (๓)

{๑๗๔๘} [๕๗] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่างคือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ และหทัยวัตถุที่มีสภาวะผิด

และให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๗๔๙} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดที่ให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอัตถิปัจจัย มี ๔ อย่าง คือ

สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริย-

อัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายและมหาภูตรูปทั้งหลาย

ที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายและกพฬิงการาหารที่

มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ทั้งหลายและรูปชีวิตินทรีย์ที่มี

สภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)

{๑๗๕๐} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอัตถิปัจจัย ... (มี๒ วาร เหมือนกับมิจฉัตตนิยตธรรม)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๗๕๑} [๕๘] ในเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๕ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๘ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย มี ๓ วาร

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในอวิคตปัจจัย,, ๕ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๗๕๒} [๕๙] สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๗๕๓} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๗๕๔} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยสหชาตปัจจัย (๓)

{๑๗๕๕} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย-ปัจจัย (๑)

{๑๗๕๖} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็น

ปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๒)

{๑๗๕๗} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนโดยสหชาตปัจจัย (๓)

{๑๗๕๘} [๖๐] สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

อินทริยปัจจัย (๑)

{๑๗๕๙} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)

{๑๗๖๐} สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)

{๑๗๖๑} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอน มี ๒ อย่าง คือ สหชาตปัจจัยปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๗๖๒} สภาวธรรมที่มีสภาวะผิดให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน (มี ๔ อย่าง) คือ สหชาตปัจจัยปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)

{๑๗๖๓} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอน มี ๒ อย่าง คือ

สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)

{๑๗๖๔} สภาวธรรมที่มีสภาวะชอบให้ผลแน่นอนและให้ผลไม่แน่นอนเป็นปัจจัย แก่สภาวธรรมที่ให้ผลไม่แน่นอน มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย

ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๗๖๕} [๖๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๑๑ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนกัมมปัจจัย มี ๑๓ วาร

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๑๓ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๗๖๖} [๖๒]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๗๖๗} [๖๓]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๘ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ มิจฉัตตนิยตติกะที่ ๑๕

๑๖. มัคคารัมมณฅิกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๗๖๘} [๑] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์

เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๑ อาศัยขันธ์ ๓ เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาว

ธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นอารมณ์

เกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... (๓)

{๑๗๖๙} [๒] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๒)

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่

มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๓)