ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๑๖. มัคคารัมมณติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๗๙๖} [๒๗] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๗๙๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยเหตุปัจจัย (๒)

{๑๗๙๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยเหตุปัจจัย (ผู้มีปัญญาพึงจัดเป็น ๑๗

วารด้วยเหตุนี้)

อารัมมณปัจจัย

{๑๗๙๙} [๒๘] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มีมรรคเป็นเหตุโดย

เจโตปริยญาณ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๘๐๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... (๒)

{๑๘๐๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... (๓)

{๑๘๐๒} [๒๙] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๑)

{๑๘๐๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยมีมรรคเป็นอธิบดีโดยเจโตปริญาณขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณอนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๘๐๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมมีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๓)

{๑๘๐๕} [๓๐] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติ

ญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๘๐๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๒)

{๑๘๐๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัยคือ พระอริยะทั้งหลายออกมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่าง

หนักแน่น (๓)

อธิปติปัจจัย

{๑๘๐๘} [๓๑] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๘๐๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๘๑๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๘๑๑} [๓๒] สภาวธรรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย

ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๘๑๒} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่

พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่าง

หนักแน่น ... (๒)

{๑๘๑๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตา

ธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๓)

สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็น

อารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๔)

{๑๘๑๕} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๕)

{๑๘๑๖} [๓๓] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย

สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ...

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๘๑๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๘๑๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่

อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๘๑๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ

อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดย

อธิปติปัจจัย (๔)

{๑๘๒๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๕)

{๑๘๒๑} ![๓๔] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๘๒๒} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๘๒๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๓)

{๑๘๒๔} [๓๕] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๑)

{๑๘๒๕} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัยได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอธิปติปัจจัย (๒)

{๑๘๒๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและ

ที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดย

อธิปติปัจจัย (๓)

{๑๘๒๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๔)

{๑๘๒๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย มี

อย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอธิปติปัจจัย (๕)

อนันตรปัจจัย

{๑๘๒๙} [๓๖] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดก่อน ๆเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย

อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๘๓๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดก่อน ๆ

เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย

อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๘๓๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็น

อารมณ์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๘๓๒} [๓๗] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๘๓๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดหลังๆ โดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๘๓๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็น

อธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๘๓๕} [๓๘] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรค

เป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๘๓๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็น

อารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๘๓๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอนันตรปัจจัยคือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดก่อน ๆ เป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีที่เกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๓)

สมนันตราทิปัจจัย

{๑๘๓๘} [๓๙] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยสมนันตรปัจจัย ... (เหมือนกับอนันตรปัจจัย) เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

นิสสยปัจจัย (แม้ในปัจจัยทั้ง ๓ ก็พึงจัดเป็น ๑๗ วาร)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๘๓๙} [๔๐] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๔๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย

ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๔๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๔๒} ![๔๑] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย … ตติยมรรคเป็น

ปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๔๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ได้แก่พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๒)

{๑๘๔๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูป

นิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๔๕} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... (๔)

{๑๘๔๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

{๑๘๔๗} [๔๒] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย …

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ...

ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัยปัจจเวกขณะเป็น

ปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๔๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย

ได้แก่ ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๔๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๕๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ

อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๔)

{๑๘๕๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัยมีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

{๑๘๕๒} [๔๓] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย … ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๕๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๕๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็น

ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่ปัจจเวกขณะโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๕๕} [๔๔] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คืออารัมมณูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๑)

{๑๘๕๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ

ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๕๗} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ

อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค ... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๕๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มี

อย่างเดียว คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๔)

{๑๘๕๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย มีอย่างเดียว คือ ปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ปฐมมรรคเป็นปัจจัยแก่ทุติยมรรค... ตติยมรรคเป็นปัจจัยแก่จตุตถมรรคโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

อาเสวนปัจจัย

{๑๘๖๐} [๔๕] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีมรรคเป็นอารมณ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย

{๑๘๖๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอาเสวนปัจจัย (อาเสวนปัจจัยเหมือนกับอนันตรปัจจัย พึงจัดเป็น๙ วาร ไม่พึงจัดเป็นอาวัชชนะ)

กัมมาทิปัจจัย

{๑๘๖๒} [๔๖] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย (ไม่มี

นานาขณิกปัจจัย พึงจัดเป็น ๑๗ วาร)

อาหาราทิปัจจัย

![๔๗] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี

มรรคเป็นอารมณ์โดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย (ปัจจัย ๗ เหล่านี้ มี ๑๗ วาร เหมือนกับเหตุปัจจัย)เป็นปัจจัยโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย (เหมือนกับอนันตรปัจจัย)เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย (มี ๑๗ วาร)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๘๖๓} [๔๘] ในเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๙ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาระ

{๑๘๖๔} [๔๙] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๖๕} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๖๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๖๗} [๕๐] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๖๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๖๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสย

ปัจจัย (๓)

{๑๘๗๐} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๔)

{๑๘๗๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

{๑๘๗๒} [๕๑] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๗๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๗๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๗๕} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๔)

{๑๘๗๖} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

{๑๘๗๗} [๕๒] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๗๘} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๗๙} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๘๐} [๕๓] สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์โดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๘๑} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๘๘๒} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๘๘๓} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์และที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยอุปนิสสยปัจจัย (๔)

{๑๘๘๔} สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นเหตุและที่มีมรรคเป็นอธิบดีโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๕)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

สุทธนัย

{๑๘๘๕} [๕๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๒๑ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๑๗ ,,

(ในนอารัมมณปัจจัย ผู้มีปัญญากำหนดเอาแล้ว ปกตารัมมณะก็ดี

อุปนิสสยารัมมณะก็ดี ขาดไปทั้ง ๒ อย่าง)

ในนอธิปติปัจจัย มี ๒๑ วาร

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนนิสสยปัจจัย มี ๒๑ วาร

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนอัตถิปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนนัตถิปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ๒๑ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๘๘๖} [๕๕] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาร

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๘๘๗} [๕๖] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๒๑ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในสมนันตรปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๒๑ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ มัคคารัมมณติกะที่ ๑๖

๑๗. อุปปันนติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๘๘๘} [๑] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมเกิดขึ้นแล้วโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมเป็นเหตุที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๘๘๙} [๒] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งจักขุเกิดขึ้นแล้วโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตที่เกิดขึ้นแล้ว ... ฆานะ ... ชิวหา ... กาย ... รูป ... เสียง ... กลิ่น ...

รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณอาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๘๙๐} [๓] สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งรูปที่ยังไม่เกิดขึ้น ... เสียง ... กลิ่น ...

รส ... โผฏฐัพพะ ... ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงเป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัย