ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๑๗. อุปปันนติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๘๘๘} [๑] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมเกิดขึ้นแล้วโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมเป็นเหตุที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๘๘๙} [๒] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งจักขุเกิดขึ้นแล้วโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตที่เกิดขึ้นแล้ว ... ฆานะ ... ชิวหา ... กาย ... รูป ... เสียง ... กลิ่น ...

รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณอาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๘๙๐} [๓] สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งรูปที่ยังไม่เกิดขึ้น ... เสียง ... กลิ่น ...

รส ... โผฏฐัพพะ ... ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงเป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัย

แก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดย

อารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๘๙๑} [๔] สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งจักขุที่จักเกิดขึ้น ... กาย ... รูป ... เสียง... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่จักเกิดขึ้นโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้นขันธ์ที่จักเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ อนาคตังสญาณอาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

อธิปติปัจจัย

{๑๘๙๒} [๕] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุที่เกิดขึ้น

แล้วทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะ ... ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินโสตะที่เกิดขึ้นแล้ว ...

ฆานะ ... ชิวหา … กาย ... รูป ... เสียง … กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

เพราะทำโสตเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ...

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัย

แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๘๙๓} สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดี

เพลิดเพลิน รูปที่ยังไม่เกิดขึ้น ... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ...

ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำรูปเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

{๑๘๙๔} สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดี

เพลิดเพลิน จักขุที่จักเกิดขึ้น ... กาย ... รูป ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ... ขันธ์ที่จักเกิดขึ้นทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

สหชาตปัจจัย

{๑๘๙๕} [๖] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และ

จิตตสมุฏฐานรูปโดยสหชาตปัจจัย ... ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยสหชาตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยสหชาตปัจจัย ... ขันธ์ ๒เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒ และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยสหชาตปัจจัย ขันธ์

ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยสหชาตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่

ขันธ์ทั้งหลายโดยสหชาตปัจจัย มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๓โดยสหชาตปัจจัย ... มหาภูตรูป ๒ ... มหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปทั้งหลายที่เป็นอุปาทายรูปโดยสหชาตปัจจัย... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...

สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ... มหาภูตรูป ๒ ... มหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปโดยสหชาตปัจจัย (๑)

อัญญมัญญปัจจัย

{๑๘๙๖} [๗] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดย

อัญญมัญญปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และหทัยวัตถุโดยอัญญมัญญปัจจัย ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยอัญญมัญญปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัย

แก่ขันธ์ทั้งหลายโดยอัญญมัญญปัจจัย มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ...

ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๓ โดยอัญญมัญญปัจจัย... มหาภูตรูป ๒ ... (๑)

นิสสยปัจจัย

{๑๘๙๗} [๘] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยนิสสยปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และ

จิตตสมุฏฐานรูปโดยนิสสยปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ...

มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... มหาภูตรูป ๑ ...

มหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปและกฏัตตารูปที่เป็น

อุปาทายรูป จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดย

นิสสยปัจจัย (๑)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๘๙๘} [๙] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยอุตุที่เกิดขึ้นแล้วทำฌาน ...

วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะถือทิฏฐิ

อาศัยโภชนะที่เกิดขึ้นแล้ว ... เสนาสนะ แล้วทำฌาน ... วิปัสสนา ...

ทำมรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อุตุที่เกิดขึ้นแล้ว ... โภชนะ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว … ปัญญา... สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย มรรค ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๘๙๙} สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย… ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลปรารถนาวรรณสมบัติที่ยังไม่

เกิดขึ้นให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ปรารถนาสัททสมบัติที่ยังไม่

เกิดขึ้น ... คันธสมบัติ ... รสสมบัติ ... โผฏฐัพพสมบัติ ... ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้น... ให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ วรรณสมบัติที่ยังไม่เกิดขึ้น ...

ขันธ์ที่ยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย มรรค ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๙๐๐} สภาวธรรมที่จักเกิดเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลปรารถนาจักขุสมบัติที่จักเกิดขึ้นให้ทานสมาทานศีล รักษาอุโบสถ ปรารถนาโสตสมบัติที่จักเกิดขึ้น ... กายสมบัติ… วรรณสมบัติ … คันธสมบัติ ... รสสมบัติ … โผฏฐัพพสมบัติ ...

ขันธ์ที่จักเกิดขึ้น ให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ จักขุสมบัติที่เกิดขึ้น ...

กายสมบัติ ... วรรณสมบัติ … โผฏฐัพพสมบัติ ... ขันธ์ที่จักเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เกิดขึ้นแล้ว ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายมรรคผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

ปุเรชาตปัจจัย

{๑๙๐๑} [๑๐] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน

เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๑๙๐๒} [๑๑] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๑๙๐๓} [๑๒] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย

และจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ เจตนาที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

วิปากปัจจัย

{๑๙๐๔} [๑๓] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วซึ่งเป็นวิบาก เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓และจิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปากปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๑ที่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และกฏัตตารูปทั้งหลาย ... ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย (๑)

อาหารปัจจัย

{๑๙๐๕} [๑๔] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอาหารปัจจัยคือ อาหารที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอาหารปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... กพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอาหารปัจจัย (๑)

อินทริยปัจจัย

{๑๙๐๖} [๑๕] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอินทริยปัจจัย คือ อินทรีย์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอินทริยปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ …

จักขุนทรีย์เป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ … กายินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ... รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอินทริยปัจจัย (๑)

ฌานาทิปัจจัย

{๑๙๐๗} [๑๖] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้ว

เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุ

วิญญาณ … กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่

กายนี้ที่เกิดก่อนโดย วิปปยุตตปัจจัย (๑)

อัตถิปัจจัย

{๑๙๐๘} [๑๗] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย

ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่ขันธ์

๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ...

มหาภูตรูป ๑ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...

ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่บุคคลเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็น

สภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ...

โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ

รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่

กายวิญญาณโดยอัตถิปัจจัย จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ...

กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่

เกิดขึ้นแล้วโดยอัตถิปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่กายนี้

ที่เกิดก่อนโดยอัตถิปัจจัย กพฬิงการาหาร เป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัยรูปชีวิตินทรีย์ เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๑)

อวิคตปัจจัย

{๑๙๐๙} [๑๘] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอวิคตปัจจัย ...

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๙๑๐} [๑๘] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๑ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๑ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๙๑๑} [๒๐] สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

{๑๙๑๒} สภาวธรรมที่ยังเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๙๑๓} สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นแล้วโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๙๑๔} [๒๑] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๑๙๑๕} [๒๒] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนวิคตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจนียานุโลม

{๑๙๑๖} [๒๓]ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ อุปันนติกะที่ ๑๗

๑๘. อตีตติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๑๗} [๑] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๙๑๘} [๒] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... แล้วพิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน พิจารณาฌานพระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ผล กิเลสที่ละได้แล้วกิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักขุที่เป็นอดีตโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตะที่เป็นอดีต ... ฆานะ ... ชิวหา … กาย ... รูป... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอดีตโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภโสตเป็นต้นนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ...

โทมนัสจึงเกิดขึ้น อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ

โดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญา

ยตนะโดยอารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ

เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)