ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

๑๘. อตีตติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๑๗} [๑] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๙๑๘} [๒] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... แล้วพิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ออกจากฌาน พิจารณาฌานพระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ผล กิเลสที่ละได้แล้วกิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งจักขุที่เป็นอดีตโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นแจ้งโสตะที่เป็นอดีต ... ฆานะ ... ชิวหา … กาย ... รูป... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอดีตโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลินเพราะปรารภโสตเป็นต้นนั้น ราคะ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา ... อุทธัจจะ ...

โทมนัสจึงเกิดขึ้น อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ

โดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญา

ยตนะโดยอารัมมณปัจจัย ขันธ์ที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ

เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อาวัชชนะ

โดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๙๑๙} ![๓] สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย คือ ... จักขุที่เป็นอนาคต ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอนาคตโดยเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น ขันธ์ที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดย

อารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๙๒๐} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลเห็นแจ้งจักขุที่เป็นปัจจุบัน ... กาย ... รูป …เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ...

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

อธิปติปัจจัย

{๑๙๒๑} [๔] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทานสมาทานศีล ... แล้วพิจารณากุศลกรรมที่เคยสั่งสมไว้ในกาลก่อนทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ออกจากฌาน พิจารณาฌานทำให้เป็นอารมณ์

อย่างหนักแน่น พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรคทำให้

เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาผลทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ยินดีเพลิดเพลินจักขุที่เป็นอดีต ... กาย … รูป ... เสียง ... กลิ่น ... รสโผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอดีตทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นเพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น

ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

{๑๙๒๒} สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดี

เพลิดเพลินจักขุที่เป็นอนาคต ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นอนาคตทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่าง

หนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๑)

{๑๙๒๓} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุที่เป็น

ปัจจุบัน ... หทัยวัตถุ ... ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นเพราะทำจักขุเป็นต้นนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะจึงเกิดขึ้น

ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัย

แก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)

อนันตรปัจจัย

{๑๙๒๔} [๕] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นอดีตซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ...

อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค มรรคเป็นปัจจัยแก่ผล ผลเป็นปัจจัยแก่ผล อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธ

สมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๑)

สมนันตรปัจจัย

{๑๙๒๕} [๖] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยสมนันตรปัจจัย (เหมือนกับอนันตรปัจจัย) (๑)

สหชาตาทิปัจจัย

{๑๙๒๖} [๗] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสย

ปัจจัย (ย่อ) (๑)

อุปนิสสยปัจจัย

{๑๙๒๗} [๘] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูป

นิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่เป็นอดีตแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ทำฌาน …วิปัสสนา ... มรรค ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิอาศัยศีลที่เป็นอดีต ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย... ทุกข์ทางกายแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธาที่เป็นอดีต … ปัญญา ... ราคะ… ความปรารถนา … สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายเป็นปัจจัย

แก่ศรัทธาที่เป็นปัจจุบัน ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ...

ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๙๒๘} สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลปรารถนาจักขุสมบัติที่เป็นอนาคต ... โสตสมบัติ ... ฆานสมบัติ ... ชิวหาสมบัติ ...

กายสมบัติ ... วรรณสมบัติ ... สัททสมบัติ ... คันธสมบัติ ... รสสมบัติ... โผฏฐัพพสมบัติ … ขันธ์ที่เป็นอนาคตแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... จักขุสมบัติที่เป็นอนาคต ... วรรณสมบัติ ... โผฏฐัพพสมบัติ ...

ขันธ์ที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เป็นปัจจุบัน ... ปัญญา ... สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย ... มรรค ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๙๒๙} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยอุตุที่เป็นปัจจุบันแล้วทำฌาน... วิปัสสนาให้เกิดขึ้น … อาศัยโภชนะที่เป็นปัจจุบัน ... เสนาสนะแล้ว ทำฌาน ... สมาบัติให้เกิดขึ้น อุตุที่เป็นปัจจุบัน ... โภชนะ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่เป็นปัจจุบัน ... ปัญญา … สุขทางกาย ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

ปุเรชาตปัจจัย

{๑๙๓๐} [๙] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุ … หทัยวัตถุ

โดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น เห็นรูปด้วยทิพพจักขุฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ...

โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย

ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ

... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)

ปัจฉาชาตปัจจัย

{๑๙๓๑} [๑๐] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันซึ่งเกิดภายหลังเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๑๙๓๒} [๑๑] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่เป็นอดีตซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๑๙๓๓} [๑๒] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยกัมมปัจจัย มีอย่างเดียว คือ นานาขณิกปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์ที่เป็นปัจจุบันและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๙๓๔} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย

และจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ เจตนาที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)

วิปากปัจจัย

{๑๙๓๕} [๑๓] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓และจิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปากปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ...

ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย (๑)

อาหาราทิปัจจัย

{๑๙๓๖} [๑๔] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

วิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่

จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่เป็นปัจจุบัน

เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย ขันธ์ทั้งหลายเป็น

ปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุ

วิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันโดยวิปปยุตตปัจจัย

ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัย

แก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)

อัตถิปัจจัย

{๑๙๓๗} [๑๕] สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอัตถิปัจจัย (อัตถิปัจจัยเหมือนกับอัตถิปัจจัยในอุปปันนติกะ)

นัตถิวิคตะและอวิคตปัจจัย

{๑๙๓๘} [๑๖] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย

{๑๙๓๙} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอวิคตปัจจัย ... (๑)

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๙๔๐} [๑๖] ในเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๑ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๑ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๒ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๙๔๑} [๑๘] สภาวธรรมที่เป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๙๔๒} สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๙๔๓} สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัยเป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๙๔๔} [๑๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนอัตถิปัจจัย ,, ๒ ,,

ในนนัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๒ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจนียานุโลมปัจจนียะ

{๑๙๔๕} [๒๐] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในโนวิคตปัจจัย,,,, ๑ ,,

(พึงนับอย่างนี้) จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๑๙๔๖} [๒๑] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(ในบทเหล่านี้ มีวารอย่างละ ๑ เท่านั้น)

ในอวิคตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๑ วาร

(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ อตีตติกะที่ ๑๘

๑๙. อตีตารัมมณติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๙๔๗} [๑] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ อาศัยขันธ์ ๒ เกิดขึ้น (๑)

{๑๙๔๘} [๒] สภาวธรรมที่มีอนาคตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอนาคตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีอนาคตเป็นอารมณ์เกิดขึ้น … ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๑๙๔๙} [๓] สภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีปัจจุบันเป็นอารมณ์เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)

อารัมมณาทิปัจจัย

{๑๙๕๐} [๔] สภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่มีอดีตเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย เพราะอธิปติปัจจัย (ในอธิปติปัจจัยไม่มีปฏิสนธิ)เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย เพราะสหชาตปัจจัย เพราะอัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะ

ปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย (ในปุเรชาตปัจจัยก็ดี ในอาเสวนปัจจัยก็ดีไม่มีปฏิสนธิ) เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย (ขันธ์ ๑ ที่มีอดีตเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นวิบาก ทั้ง ๓ วารก็บริบูรณ์แล้วพึงเพิ่มทั้งปวัตติกาลทั้งปฏิสนธิกาลเข้าด้วย) เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทริยปัจจัย เพราะ