ปัญหาวาร เล่ม ๔๑

ในมัคคปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๒ วาร

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปฏิจจวาร

(สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต

วารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร)

๑๓. ปริตตารัมมณติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๕๖๗} [๑๓] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะสภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์

ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

{๑๕๖๘} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นอารมณ์โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มี

อารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ... (๑)

{๑๕๖๙} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๑๕๗๐} [๑๔] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล

รักษาอุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะกิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์

เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มีอารมณ์เป็นปริตตะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ

อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๕๗๑} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาทิพพจักขุ ทิพพโสตธาตุอิทธิวิธญาณที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็น

มหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์

เป็นอนัตตา ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีอารมณ์

เป็นมหัคคตะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณอนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๕๗๒} [๑๕] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลพิจารณาวิญญานัญจา

ยตนะ เนวสัญญานาสัญญายตนะ อิทธิวิธญาณที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ …

อนาคตังสญาณ เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดย

อารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๕๗๓} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย คือ การพิจารณาปฐมฌาน ... เนวสัญญานาสัญญายตนฌาน … ทิพพจักขุ ... ทิพพโสตธาตุ … อิทธิวิธญาณ ...

เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ...

การพิจาณาอนาคตังสญาณ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้วซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... ยินดีเพลิดเพลิน เพราะปรารภขันธ์นั้น ราคะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... โทมนัสจึงเกิดขึ้น รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อม

ด้วยจิตที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่

เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพ

นิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดย

อารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๕๗๔} [๑๖] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค พิจารณามรรค ผล รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็น

อัปปมาณะซึ่งมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็น

อัปปมาณะซึ่งมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพ

นิวาสนุสสติญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

{๑๕๗๕} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายพิจารณา

โคตรภู พิจารณาโวทาน พิจาณามรรค พิจารณาผล พิจารณานิพพาน

เห็นแจ้งขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง ... รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถา

กัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๒)

{๑๕๗๖} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์ เป็นมหัคคตะโดยอารัมมณปัจจัย คือ พระอริยะทั้งหลายพิจารณาเจโตปริยญาณที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

อนาคตังสญาณ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่เป็นมหัคคตะซึ่งมี

อารมณ์เป็นอัปปมาณะด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ

อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๓)

อธิปติปัจจัย

{๑๕๗๗} [๑๗] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยสหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา

อุโบสถแล้ว พิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณา

กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะ ทำให้เป็นอารมณ์

อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะซึ่งมีอารมณ์เป็นปริตตะ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติปัจจัยที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๕๗๘} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่บุคคลพิจารณาทิพพจักขุ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ทิพพโสตธาตุ

... อิทธิวิธญาณที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ … เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ... ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็น

ปริตตะ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์

อย่างหนักแน่น ราคะที่มีมหัคคตะเป็นอารมณ์ … ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)

{๑๕๗๙} [๑๘] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัยสหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลพิจารณาวิญญาณัญจายตนะ

ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่ ... เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... อิทธิวิธญาณ

ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... เจโตปริยญาณ ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ...

ยถากัมมูปคญาณ ... อนาคตังสญาณ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นมหัคคตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

ราคะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๕๘๐} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่บุคคลพิจารณาปฐมฌานปัจจเวกขณะ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ...

อนาคตังสญาณปัจจเวกขณะ ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ยินดี

เพลิดเพลินขันธ์ที่เป็นปริตตะซึ่งมีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ทำให้เป็นอารมณ์

อย่างหนักแน่น เพราะทำขันธ์นั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มี

อารมณ์เป็นปริตตะ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)

{๑๕๘๑} [๑๙] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณา-

ธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย

ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ พระอริยะทั้งหลายออกจากมรรค

พิจารณามรรค ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาผล ทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น

ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)

{๑๕๘๒} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่พระเสกขบุคคลทั้งหลายพิจารณาโคตรภู ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

โวทาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณามรรค ทำให้เป็น

อารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาผล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น

พิจารณานิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๒)

{๑๕๘๓} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่พระเสกขบุคคลทั้งหลายพิจารณาเจโตปริยญาณที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ...

อนาคตังสญาณทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น (๓)

อนันตรปัจจัย

{๑๕๘๔} [๒๐] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะซึ่ง

เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๕๘๕} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่อุปปัตติจิตที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัย ภวังค์ที่มีอารมณ์

เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัยขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

โดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๕๘๖} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอนันตรปัจจัย คือ ภวังค์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็น

ปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอนันตรปัจจัย อนุโลมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ... อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานอนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๕๘๗} ![๒๑] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๕๘๘} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัย คือ จุติจิตที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่อุปปัตตจิตที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัย ภวังคจิตที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัยขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ

โดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๕๘๙} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอนันตรปัจจัย คือ ภวังคจิตที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอนันตรปัจจัย อนุโลมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระอนาคามีผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติโดยอนันตรปัจจัย (๓)

{๑๕๙๐} [๒๒] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค มรรคเป็นปัจจัยแก่ผล ผลเป็นปัจจัยแก่ผลโดยอนันตรปัจจัย (๑)

{๑๕๙๑} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัย คือ มัคคปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ผลปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ นิพพานปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ

เจโตปริยญาณที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์

เป็นปริตตะ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ อนาคตังสญาณเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ผล

เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอนันตรปัจจัย (๒)

{๑๕๙๒} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์ เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัย คือ มัคคปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ผลปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ นิพพานปัจจเวกขณะเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มี

อารมณ์เป็นมหัคคตะ ผลเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอนันตรปัจจัย (๓)

สมนนตรปัจจัย

{๑๕๙๓} [๒๓] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยสมนันตรปัจจัย (สมนันตรปัจจัยเหมือนกับอนันตรปัจจัย)

สหชาตาทิปัจจัย

{๑๕๙๔} [๒๔] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัญญมัญญปัจจัย เป็นปัจจัยโดยนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ (พึงทำเหมือนกับปฏิจจวาร)

อุปนิสสยปัจจัย

![๒๕] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มี

อารมณ์เป็นปริตตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะ แล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ทำฌานที่มี

อารมณ์เป็นปริตตะ ... วิปัสสนา … อภิญญา … สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... ปัญญา … ราคะ ... โทสะ ...

โมหะ ... มานะ ทิฏฐิ ... ความปรารถนา … สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษา อุโบสถ ... ทำฌานที่มีอารมณ์เป็นปริตตะวิปัสสนา ... อภิญญา สมาบัติให้เกิดขึ้น ฆ่าส์ตว์ … ทำลายสงฆ์

ศรัทธาที่มีอารมณ์ เป็นปริตตะ ... ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ...

สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ...

ปัญญา … ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ทุกข์ทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๕๙๕} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์ เป็นมหัคคตะ … วิปัสสนา ... อภิญญา ...

สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ...

ปัญญา ... ราคะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายแล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา …

สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิ ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ...

สุขทางกาย … ทุกข์ทางกายเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ …ปัญญา … ราคะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๕๙๖} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัยปกตูปนิสสยปัจจัย …

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... มรรค … อภิญญา ...

สมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... ปัญญา ... ราคะ …สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... ทำฌานที่มีอารมณ์ เป็นอัปปมาณะ ... มรรค... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... สุขทางกายเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญาโดย

อุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๕๙๗} [๒๖] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

มหัคคตะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา... สมาบัติ ... ก่อมานะ ... ถือทิฏฐิ อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ...

ปัญญา ... ราคะ ... ความ ปรารถนา แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็น

มหัคคตะให้เกิดขึ้น ... ถือทิฏฐิ ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... ปัญญา ...

ราคะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ …ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๕๙๘} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

มหัคคตะ แล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ทำฌานที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ก่อมานะ ถือทิฏฐิอาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... ความปรารถนา แล้วให้ทาน ... ถือทิฏฐิศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มี

อารมณ์เป็นปริตตะ ... ความปรารถนา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๕๙๙} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นอารมณ์เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อนันตรูป

นิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

มหัคคตะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... มรรค … อภิญญา ...

ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... ความปรารถนาแล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่มี

อารมณ์เป็นมหัคคตะ … ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์

เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๖๐๐} [๒๗] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูป

นิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ มรรค ... อภิญญา …

สมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญา แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นอารมณ์ ... มรรค ... อภิญญา ...

สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญา ... มรรค ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๖๐๑} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย

อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะ แล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ทำฌานที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญา แล้วให้ทาน ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะ ... ปัญญา … สุขทางกาย … ทุกข์ทางกายโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๖๐๒} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัยอนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...

ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธาที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะ แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา… สมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีลที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญา แล้วทำฌานที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... วิปัสสนา ... อภิญญา ... สมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ ... ปัญญาเป็นปัจจัยแก่

ศรัทธาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ ... ปัญญาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

อาเสวนปัจจัย

{๑๖๐๓} [๒๘] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ

ที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๑๖๐๔} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอาเสวนปัจจัย คือ อนุโลมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ... อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

{๑๖๐๕} ![๒๙] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)

{๑๖๐๖} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอาเสวนปัจจัย คือ อนุโลมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่โคตรภู ... อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโดยอาเสวนปัจจัย (๒)

{๑๖๐๗} [๓๐] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็น

อัปปมาณะซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะซึ่ง

เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค ... โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๑)

กัมมปัจจัย

{๑๖๐๘} [๓๑] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัยนานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็น

ปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๖๐๙} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานา-ขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็น

ปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ ...

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะ

เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๖๑๐} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยกัมมปัจจัยมีอย่างเดียว คือ นานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่เจตนาที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นปริตตะ

ซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๖๑๑} [๓๒] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัยนานาขณิกกัมมปัจจัย

ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์ เป็นอัปปมาณะ

เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย

ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะ

เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๖๑๒} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยกัมมปัจจัย มีอย่างเดียว คือ นานาขณิกกัมมปัจจัยได้แก่ เจตนาที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มีอารมณ์เป็น

ปริตตะซึ่งเป็นวิบากโดยกัมมปัจจัย (๒)

วิปากาทิปัจจัย

{๑๖๑๓} [๓๓] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยวิปากปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดย

นัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๑๖๑๔} [๓๔] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๕ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๕ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๓ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๓ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๓ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลม

๒. ปัจจนียุทธาร

{๑๖๑๕} [๓๕] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๑)

{๑๖๑๖} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)

{๑๖๑๗} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๖๑๘} [๓๖] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะแป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๖๑๙} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๖๒๐} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

{๑๖๒๑} [๓๗] สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย

เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)

{๑๖๒๒} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นปริตตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)

{๑๖๒๓} สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มีอารมณ์เป็นมหัคคตะโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๑๖๒๔} [๓๘] ในนเหตุปัจจัย มี ๙ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนสหชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนนิสสยปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๙ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

เหตุทุกนัย

{๑๖๒๕} [๓๙] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

นเหตุทุกนัย

{๑๖๒๖} [๔๐] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในสหชาตปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาร

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัญหาวาร

จบ ปริตตารัมมณติกะที่ ๑๓

๑๔. หีนติกะ ๑. ปฏิจจวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๑๖๒๗} [๑] สภาวธรรมอย่างตํ่าอาศัยสภาวธรรมอย่างตํ่าเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ อาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสภาวธรรมอย่างตํ่า ... ขันธ์ ๒อาศัยขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมอย่างปานกลางอาศัยสภาวธรรมอย่างตํ่าเกิดขึ้นเพราะ

เหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่เป็นสภาวธรรมอย่างต่ำ

เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมอย่างตํ่าและสภาวธรรมอย่างปานกลางอาศัยสภาวธรรม

อย่างต่ำเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสภาวธรรมอย่างตํ่า เกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๓)

{๑๖๒๘} [๒] สภาวธรรมอย่างปานกลางอาศัยสภาวธรรมอย่างปานกลางเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่เป็นสภาวธรรมอย่างปานกลางเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ...

หทัยวัตถุอาศัยขันธ์ทั้งหลายเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายอาศัยหทัยวัตถุเกิดขึ้น

มหาภูตรูป ๑ ... จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปอาศัย

มหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)

{๑๖๒๙} [๓] สภาวธรรมอย่างประณีตอาศัยสภาวธรรมอย่างประณีตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

{๑๖๓๐} [๔] สภาวธรรมอย่างปานกลางอาศัยสภาวธรรมอย่างปานกลางและสภาวธรรมอย่างประณีตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูป

อาศัยขันธ์ที่เป็นสภาวธรรมอย่างประณีตและมหาภูตรูปทั้งหลายเกิดขึ้น (๑)