สังสัฏฐวาร เล่ม ๔๑

ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. (๑)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. (๑)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ โมหํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. (๒)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. (๓)

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิด ระคนกับขันธ์ ๒ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วย โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ ฯลฯ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ (๓)

ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกญฺจ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โมหญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. (๑)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ ธมฺมํ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา. อุทฺธจฺจสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โมหญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วย โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับ ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและเกิดระคนกับโมหะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ และที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับ ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและเกิดระคนกับโมหะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... (๑)

อารมฺม ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. (๑)

ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห. (๒)

ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก จ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ อารมฺมณปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา โมโห จ ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ ฯเปฯ (๓)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ. ตีณิ.

อารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา (๒)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและที่มีเหตุไม่ต้องประหาณ ด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้อง ประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ และโมหะ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ฯลฯ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ฯลฯ (๓)... เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ... มี ๓ วาระ

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. ปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ โมหํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. (๒)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. อุทฺธจฺจสหคตํ โมหํ สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตกา ขนฺธา. (๓)

ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกญฺจ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โมหญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ จ โมหญฺจ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. (๑) ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกญฺจ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา. อุทฺธจฺจสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ โมหญฺจ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรค เบื้องบน ๓ เพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุ ไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคน กับขันธ์ ๒ ในปฏิสนธิขณะ ฯลฯ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา (๒)

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ สัมปยุตตขันธ์เกิดระคนกับโมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ (๓)

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่ มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค และมรรคเบื้องบน ๓ เพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและเกิดระคนกับโมหะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ และโมหะ (๑)สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรม ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ และที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะอารัมมณปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับ ขันธ์ ๑ ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและเกิดระคนกับโมหะ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... (๑)

อธิปตฺยาทิ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา. ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. (๑)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ. เอกํ.

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อธิปติปจฺจยา. เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺธา. อนนฺตรปจฺจยา. สมนนฺตรปจฺจยา.

อธิปติปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะอธิปติปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิด ระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... (๑)

... เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ ... มี ๑ วาระ

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เพราะอธิปติปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่มีเหตุไม่ต้องประหาณ ด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ ฯลฯ ขันธ์ ๒ ... เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย

สหชาตาทิ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ สหชาตปจฺจยา. อญฺญมญฺญปจฺจยา. นิสฺสยปจฺจยา. อุปนิสฺสยปจฺจยา. ปุเรชาตปจฺจยา. อาเสวนปจฺจยา. กมฺมปจฺจยา. วิปากปจฺจยา. อาหารปจฺจยา. อินฺทฺริยปจฺจยา. ฌานปจฺจยา. มคฺคปจฺจยา. สมฺปยุตฺตปจฺจยา. วิปฺปยุตฺตปจฺจยา. อตฺถิปจฺจยา. นตฺถิปจฺจยา. วิคตปจฺจยา. อวิคตปจฺจยา. ๑. ปจฺจยานุโลม ๒. สงฺขฺยาวาร

สหชาตปัจจัยเป็นต้น

สภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะสหชาตปัจจัย เพราะ อัญญมัญญปัจจัย เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะปุเรชาตปัจจัย เพราะอาเสวนปัจจัย เพราะกัมมปัจจัย เพราะวิปากปัจจัย เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทรียปัจจัย เพราะฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย เพราะสัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัย เพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย

เหตุยา สตฺต, อารมฺมเณ เอกาทส, อธิปติยา ตีณิ, อนนฺตเร เอกาทส, สมนนฺตเร เอกาทส, สหชาเต เอกาทส, อญฺญมญฺเญ เอกาทส, นิสฺสเย เอกาทส, อุปนิสฺสเย เอกาทส, ปุเรชาเต เอกาทส, อาเสวเน เอกาทส, กมฺเม เอกาทส, วิปาเก เอกํ, อาหาเร เอกาทส, อินฺทฺริเย เอกาทส, ฌาเน เอกาทส, มคฺเค เอกาทส, สมฺปยุตฺเต เอกาทส, วิปฺปยุตฺเต เอกาทส, อตฺถิยา เอกาทส, นตฺถิยา เอกาทส, วิคเต เอกาทส, อวิคเต เอกาทส. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมํ. ๒. ปจฺจยปจฺจนียํ ๑. วิภงฺควาร

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ

อารัมมณปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ

อนันตรปัจจัย มี ๑๑ วาระ

สมนันตรปัจจัย มี ๑๑ วาระ

สหชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นิสสยปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๑ วาระ

ปุเรชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อาเสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ

กัมมปัจจัย มี ๑๑ วาระ

วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ

อาหารปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อินทรียปัจจัย มี ๑๑ วาระ

ฌานปัจจัย มี ๑๑ วาระ

มัคคปัจจัย มี ๑๑ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

วิปปยุตตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

อัตถิปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นัตถิปัจจัย มี ๑๑ วาระ

วิคตปัจจัย มี ๑๑ วาระ (พึงนับอย่างนี้)

อนุโลม จบ

นเหตุ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. วิจิกิจฺฉาสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห. (๑)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อุทฺธจฺจสหคเต ขนฺเธ สํสฏฺโฐ อุทฺธจฺจสหคโต โมโห. (๑)

เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา. อเหตุกํ เนวทสฺสเนน นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ เอกํ ขนฺธํ สํสฏฺฐา ตโย ขนฺธา ฯเปฯ เทฺว ขนฺเธ สํสฏฺฐา เทฺว ขนฺธา. อเหตุกปฏิสนฺธิกฺขเณ ฯเปฯ (๑)

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคเพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยมรรคเบื้องบน ๓ เพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะเกิดระคนกับขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ (๑)

สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรค เบื้องบน ๓ เพราะนเหตุปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๓ เกิดระคนกับขันธ์ ๑ ที่เป็นอเหตุกะ ซึ่งมีเหตุไม่ต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องบน ๓ ฯลฯ ขันธ์ ๒ เกิดระคนกับขันธ์ ๒ ในปฏิสนธิขณะที่เป็นอเหตุกะ ฯลฯ (๑)

นอธิปตฺยาทิ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกํ ธมฺมํ สํสฏฺโฐ. นอธิปติปจฺจยา. (สหชาตสทิสํ.) นปุเรชาตปจฺจยา. นปจฺฉาชาตปจฺจยา. นอาเสวนปจฺจยา. นกมฺมปจฺจยา. สตฺต. นวิปากปจฺจยา. นฌานปจฺจยา. นมคฺคปจฺจยา. นวิปฺปยุตฺตปจฺจยา. ๒. ปจฺจยปจฺจนียํ ๒. สงฺขฺยาวาร

นอธิปติปัจจัยเป็นต้น

... เกิดระคนกับสภาวธรรมที่มีเหตุต้องประหาณด้วยโสดาปัตติมรรค เพราะนอธิปติปัจจัย (ปัจจัยนี้เหมือนกับสหชาตปัจจัย) เพราะนปุเรชาตปัจจัย เพราะนปัจฉาชาตปัจจัย เพราะนอาเสวนปัจจัย เพราะนกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ เพราะนวิปากปัจจัย เพราะนฌานปัจจัย เพราะนมัคคปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย

นเหตุยา ตีณิ, นอธิปติยา เอกาทส, นปุเรชาเต เอกาทส, นปจฺฉาชาเต เอกาทส, นอาเสวเน เอกาทส, นกมฺเม สตฺต, นวิปาเก เอกาทส, นฌาเน เอกํ, นมคฺเค เอกํ, นวิปฺปยุตฺเต เอกาทส. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียํ.

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

นเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

นอธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นอาเสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นกัมมปัจจัย มี ๗ วาระ

นวิปากปัจจัย มี ๑๑ วาระ

นฌานปัจจัย มี ๑ วาระ

นมัคคปัจจัย มี ๑ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย มี ๑๑ วาระ

(พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียะ จบ

๓. ปจฺจยานุโลมปจฺจนีย เหตุปจฺจยา นอธิปติยา สตฺต, นปุเรชาเต สตฺต, นปจฺฉาชาเต สตฺต, นอาเสวเน สตฺต, นกมฺเม สตฺต, นวิปาเก สตฺต, นวิปฺปยุตฺเต สตฺต. (เอวํ คเณตพฺพํ.) อนุโลมปจฺจนียํ.

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

นอธิปติปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ

นปุเรชาตปัจจัย ” มี ๗ วาระ

นปัจฉาชาตปัจจัย ” มี ๗ วาระ

นอาเสวนปัจจัย ” มี ๗ วาระ

นกัมมปัจจัย ” มี ๗ วาระ

นวิปากปัจจัย ” มี ๗ วาระ

นวิปปยุตตปัจจัย ” มี ๗ วาระ

(พึงนับอย่างนี้)

อนุโลมปัจจนียะ จบ

๔. ปจฺจยปจฺจนียานุโลม นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ ตีณิ, อนนฺตเร ตีณิ, สมนนฺตเร ตีณิ, สหชาเต ตีณิ, อญฺญมญฺเญ ตีณิ, นิสฺสเย ตีณิ, อุปนิสฺสเย ตีณิ, ปุเรชาเต ตีณิ, อาเสวเน ตีณิ, กมฺเม ตีณิ, วิปาเก เอกํ, อาหาเร ตีณิ, อินฺทฺริเย ตีณิ, ฌาเน ตีณิ, มคฺเค เทฺว, สมฺปยุตฺเต ตีณิ, วิปฺปยุตฺเต ตีณิ, อตฺถิยา ตีณิ, นตฺถิยา ตีณิ, วิคเต ตีณิ, อวิคเต ตีณิ. (เอวํ คเณตพฺพํ.) ปจฺจนียานุโลมํ. สํสฏฺฐวาโร. (สมฺปยุตฺตวาโร สํสฏฺฐวารสทิโส.) ๙. ทสฺสเนนปหาตพฺพเหตุกตฺติก ๗. ปญฺหาวาร ๑. ปจฺจยานุโลม ๑. วิภงฺควาร

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

อารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ

อนันตรปัจจัย ” มี ๓ วาระ

สมนันตรปัจจัย ” มี ๓ วาระ

สหชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อัญญมัญญปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นิสสยปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อุปนิสสยปัจจัย ” มี ๓ วาระ

ปุเรชาตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อาเสวนปัจจัย ” มี ๓ วาระ

กัมมปัจจัย ” มี ๓ วาระ

วิปากปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อาหารปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อินทรียปัจจัย ” มี ๓ วาระ

ฌานปัจจัย ” มี ๓ วาระ

มัคคปัจจัย ” มี ๓ วาระ

สัมปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

วิปปยุตตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อัตถิปัจจัย ” มี ๓ วาระ

นัตถิปัจจัย ” มี ๓ วาระ

วิคตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

อวิคตปัจจัย ” มี ๓ วาระ

(พึงนับอย่างนี้)

ปัจจนียานุโลม จบ

สังสัฏฐวาร จบ

(สัมปยุตตวารเหมือนกับสังสัฏฐวาร)