พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน · ทัสสนัตติกะ
ปัญหาวาร เล่ม ๔๑
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๖๖๒–๗๖๖ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๖/๖ ในทัสสนัตติกะมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน มหาปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๒ ปัจฉิมอนุโลมติกปัฏฐาน ทัสสนัตติกะ ปัญหาวาร (ฉบับหลวง เล่ม ๔๑ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๔๑ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๘๗ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๔๑)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๔๑ หน้า ๒๒๐–๒๕๒
๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๖. สัมปยุตตวาร
๑. ปัจจยานุโลมาทิปัจจัย
{๖๖๑} [๖๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณสัมปยุตด้วยสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (สัมปยุตตวารเหมือนกับสังสัฏฐวาร)
๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๗. ปัญหาวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๖๖๒} [๖๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยเหตุปัจจัยคือ สภาวธรรมที่มีเหตุอัน
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุ-ปัจจัย (๑)
{๖๖๓} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยเหตุปัจจัย คือสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๒)
{๖๖๔} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรค
พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดย
เหตุปัจจัย (๓)
{๖๖๕} ![๗๐] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดย
เหตุปัจจัย (๑)
{๖๖๖} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ คือ สภาวธรรมที่มีเหตุที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดย
เหตุปัจจัย (๒)
{๖๖๗} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ คือ สภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓)
{๖๖๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณ คือ สภาวธรรมที่มีเหตุอันไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมที่มีเหตุอันไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูป
ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย (๑)
อารัมมณปัจจัย
{๖๖๙} [๗๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ เพราะปรารภราคะนั้น ราคะที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา โทมนัสที่โสดาปัตติมรรค
พึงประหาณจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินทิฏฐิ เพราะปรารภทิฏฐินั้น ราคะ
ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา โทมนัสที่โสดาปัตติมรรค
พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภวิจิกิจฉา วิจิกิจฉา ทิฏฐิ โทมนัส
ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภโทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา
จึงเกิดขึ้น (๑)
{๖๗๐} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือพระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณรู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อน เห็นแจ้งขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณด้วยเจโตปริยญาณขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพ
นิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดย
อารัมมณปัจจัย (๒)
{๖๗๑} [๗๒] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลยินดี
เพลิดเพลินราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เพราะปรารภราคะนั้นราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะ โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภอุทธัจจะ อุทธัจจะ โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภโทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะจึงเกิดขึ้น (๑)
{๖๗๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลยินดีเพลิดเพลินราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ เพราะปรารภราคะนั้น ราคะที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภอุทธัจจะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา โทมนัสที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น เพราะปรารภโทมนัสที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณ โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉาจึง
เกิดขึ้น (๒)
{๖๗๓} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัยคือ พระอริยะทั้งหลายพิจารณากิเลสที่ละได้แล้ว ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ พิจารณากิเลสที่ข่มได้แล้ว รู้กิเลสที่เคยเกิดขึ้นแล้วในกาลก่อนเห็นแจ้งขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยงเป็นทุกข์ เป็นอนัตตา รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณด้วยเจโตปริยญาณ ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ
อนาคตังสญาณ อาวัชชนะโดยอารัมมณปัจจัย (๓)
{๖๗๔} [๗๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา
อุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อนออกจากฌาน พิจารณาฌาน ออกจากมรรค พิจารณามรรค ผล นิพพานนิพพานเป็นปัจจัยแก่โคตรภู โวทาน มรรค ผล อาวัชชนะโดย
อารัมมณปัจจัย เห็นแจ้งจักขุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ... โสตะ ... ฆานะ ... ชิวหา ... กาย ... รูป ... เสียง ... กลิ่น... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ เห็นแจ้งขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์เป็นอนัตตา เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รู้จิตของบุคคลผู้พรั่งพร้อมด้วยจิตที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ
ด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนะเป็นปัจจัยแก่วิญญาณัญจายตนะ
... อากิญจัญญายตนะเป็นปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนะ ... รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณโดยอารัมมณปัจจัย ... โผฏฐัพพายตนะเป็น
ปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยอารัมมณปัจจัย ... ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณ อาวัชชนะ
โดยอารัมมณปัจจัย (๑)
{๖๗๕} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัยคือ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้นเพราะปรารภกุศลนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉาโทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น ยินดีเพลิดเพลินกุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ยินดีเพลิดเพลินฌาน เพราะปรารภฌานนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... ทิฏฐิ ... วิจิกิจฉา... เมื่อฌานเสื่อมแล้ว โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้นแก่บุคคลผู้มีความเคือดร้อน ยินดีเพลิดเพลินจักขุ ... โสตะ ... ฆานะ … ชิวหา... กาย ... รูป ... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ...
ยินดีเพลิดเพลินขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ … ทิฏฐิ ...
วิจิกิจฉา ... โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น (๒)
{๖๗๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย คือบุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้น
เพราะปรารภกุศลนั้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะ
โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน ... จักขุ … หทัยวัตถุ ... ยินดี
เพลิดเพลินขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ...
เพราะปรารภจักขุเป็นต้นนั้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะโทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น (๓)
อธิปติปัจจัย
{๖๗๗} [๗๔] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอธิปติปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำราคะที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้ว ยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำ
ราคะนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทิฏฐิจึงเกิดขึ้น บุคคลทำทิฏฐิให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วยินดี
เพลิดเพลิน เพราะทำทิฏฐินั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น
ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)
{๖๗๘} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๒)
{๖๗๙} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัยมีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)
{๖๘๐} ![๗๕] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คืออารัมมณาธิปติปัจจัย สหชาตาธิปติปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓
พึงประหาณให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำ
ราคะนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณจึงเกิดขึ้น
ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยอธิปติปัจจัย (๑)
{๖๘๑} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลทำราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็น
อารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลินเพราะทำราคะนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)
{๖๘๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๓)
{๖๘๓} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่อธิปติธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์
ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๔)
{๖๘๔} [๗๖] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง
๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย
สหชาตาธิปติปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษา
อุโบสถ แล้วพิจารณากุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณา
กุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ... ออกจากฌาน พิจารณาฌาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ออกจากมรรค พิจารณามรรค ทำให้เป็น
อารมณ์อย่างหนักแน่น พิจารณาผล ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น
พิจารณานิพพาน ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น นิพพานเป็นปัจจัยแก่
โคตรภู โวทาน มรรค ผลโดยอธิปติปัจจัย
ที่เป็นสหชาตาธิปติปัจจัย ได้แก่ อธิปติธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค
และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยอธิปติปัจจัย (๑)
{๖๘๕} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย
มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีลรักษาอุโบสถ แล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้น ทำให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่นเพราะทำกุศลกรรมนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่โสดาปัตติ
มรรคพึงประหาณ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น เพราะทำกุศลที่เคยสั่งสมไว้ในกาลก่อนให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ... ออกจากฌาน ทำฌานให้เป็นอารมณ์
อย่างหนักแน่น ... จักขุ ... หทัยวัตถุ ... ทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดี
เพลิดเพลิน เพราะทำความยินดีเพลิดเพลินนั้นให้เป็นอารมณ์อย่าง
หนักแน่น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น (๒)
{๖๘๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอธิปติปัจจัย มีอย่าง
เดียว คือ อารัมมณาธิปติปัจจัย ได้แก่ บุคคลให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ แล้วทำกุศลนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ยินดีเพลิดเพลิน
เพราะทำกุศลกรรมนั้นให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น พิจารณากุศลที่เคยสั่งสมไว้แล้วในกาลก่อน ...
ทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็น
อารมณ์อย่างหนักแน่นแล้วยินดีเพลิดเพลิน เพราะทำกุศลนั้นให้เป็น
อารมณ์อย่างหนักแน่น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น (๓)
อนันตรปัจจัย
{๖๘๗} [๗๗] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)
{๖๘๘} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย คือขันธ์โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)
{๖๘๙} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย (๑)
{๖๙๐} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัยคือ ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะโดยอนันตรปัจจัย (๒)
{๖๙๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ โดยอนันตรปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทาน โคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรคโวทานเป็นปัจจัยแก่มรรค มรรคเป็นปัจจัยแก่ผล ผลเป็นปัจจัยแก่ผล
อนุโลมเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ เนวสัญญานาสัญญายตนะของพระ
อนาคามีและพระอรหันต์ผู้ออกจากนิโรธสมาบัติเป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ
โดยอนันตรปัจจัย (๑)
{๖๙๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย คืออาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย (๒)
{๖๙๓} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอนันตรปัจจัย
คือ อาวัชชนะเป็นปัจจัยแก่ขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดย
อนันตรปัจจัย (๓)
สมนันตรปัจจัย
{๖๙๔} [๗๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่
สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยสมนันตรปัจจัย (เหมือนกับอนันตรปัจจัย)
สหชาตปัจจัย
{๖๙๕} [๗๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย มี ๓ วาร
{๖๙๖} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๓ วาร
{๖๙๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดย
สหชาตปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยสหชาตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ... มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๓ ... มหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูป ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
{๖๙๘} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่
โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย คือขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่
จิตตสมุฏฐานรูปโดยสหชาตปัจจัย (๑)
{๖๙๙} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่
โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย คือขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยสหชาตปัจจัย (๑)
อัญญมัญญปัจจัย
{๗๐๐} [๘๐] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอัญญมัญญปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (๑)
{๗๐๑} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ คือ ขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ... (๑)
{๗๐๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ... ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัญญมัญญปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓และหทัยวัตถุโดยอัญญมัญญปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ... มหาภูตรูป ๑ เป็นปัจจัยแก่มหาภูตรูป ๓ โดยอัญญมัญญปัจจัย ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)
นิสสยปัจจัย
{๗๐๓} [๘๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๓ วาร
สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ... ขันธ์ ๒... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ... มหาภูตรูป ๑... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล... จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุ ... (๑)
{๗๐๔} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย (๒)
สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย (๓)
{๗๐๕} [๘๒] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยนิสสยปัจจัย ... ขันธ์ ๒... (๑)
{๗๐๖} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่
โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือ
ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่
จิตตสมุฏฐานรูปโดยนิสสยปัจจัย (๒)
{๗๐๗} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยนิสสยปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
{๗๐๘} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยนิสสยปัจจัย คือ ขันธ์
ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่
จิตตสมุฏฐานรูปโดยนิสสยปัจจัย (๒)
อุปนิสสยปัจจัย
{๗๐๙} [๘๓] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ
อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...
ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่โสดาปัตติมรรคพึง
ประหาณแล้วฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ ... ทำลายสงฆ์ อาศัยโทสะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนาแล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ ... ทิฏฐิ …ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ โทสะ …โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)
{๗๑๐} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...
ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่โสดาปัตติมรรค
พึงประหาณแล้วให้ทาน สมาทานศีล รักษาอุโบสถ ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้นอาศัยโทสะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... ความปรารถนาแล้วให้ทาน ...
ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ... โทสะ ...
โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ปัญญา ... สุขทางกายทุกข์ทางกาย ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)
{๗๑๑} [๘๔] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ
อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...
ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ
... โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ราคะที่มรรค
เบื้องสูง ๓ พึง ประหาณ โทสะ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)
{๗๑๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...
ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓
พึงประหาณ แล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ อาศัยโทสะอันมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนา แล้วฆ่าสัตว์ ...
ทำลายสงฆ์ ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ...โทสะ ... โมหะ ... มานะ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ โทสะ ...
โมหะ ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย ฉันทราคะในภัณฑะของตนเป็นปัจจัยแก่ฉันทราคะในภัณฑะของผู้อื่นโดยอุปนิสสยปัจจัยฉันทราคะในสิ่งของที่หวงแหนของตนเป็นปัจจัยแก่ฉันทราคะในสิ่งของที่หวงแหนของผู้อื่นโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)
{๗๑๓} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ...
ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓
พึงประหาณแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยโทสะที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณ ... โมหะ ... มานะ ... ความปรารถนาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... โทสะ ... โมหะ... มานะ ... ความปรารถนาเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)
{๗๑๔} [๘๕] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓
พึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย
อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่บุคคลอาศัยศรัทธาแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น อาศัยศีล ... สุตะ... จาคะ ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ... เสนาสนะแล้วให้ทาน ... ทำสมาบัติให้เกิดขึ้น ศรัทธา ... ศีล ... สุตะ... จาคะ ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ศรัทธา ... ปัญญา สุขทางกาย ทุกข์ทางกายผลสมาบัติโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)
{๗๑๕} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอุปนิสสยปัจจัยมี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูปนิสสยปัจจัย ปกตูป-
นิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธา ถือทิฏฐิ อาศัยศีล ... เสนาสนะ แล้วฆ่าสัตว์ ... ทำลายสงฆ์ ศรัทธา ...
เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ โทสะ ... โมหะ... ทิฏฐิ ... ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)
{๗๑๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดย
อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ อารัมมณูปนิสสยปัจจัย อนันตรูป
นิสสยปัจจัย ปกตูปนิสสยปัจจัย ... ที่เป็นปกตูปนิสสยปัจจัย ได้แก่ บุคคลอาศัยศรัทธา แล้วก่อมานะ อาศัยศีล ... ปัญญา ... สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะแล้วก่อมานะ ศรัทธา ... ปัญญา ...
สุขทางกาย ... ทุกข์ทางกาย ... อุตุ ... โภชนะ ... เสนาสนะเป็นปัจจัยแก่ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ โทสะ ... โมหะ ... มานะ ...
ความปรารถนาโดยอุปนิสสยปัจจัย (๓)
ปุเรชาตปัจจัย
{๗๑๗} [๘๖] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัยวัตถุปุเรชาตปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็น
สภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา โสตะ ... ฆานะ ... ชิวหา ... กาย… รูป ... เสียง ... กลิ่น ... รส ... โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุ ... เห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่
จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณโดยปุเรชาตปัจจัย
ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ
… กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๑)
{๗๑๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย มี๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ
เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉาโทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น ... ยินดีเพลิดเพลิน
หทัยวัตถุ เพราะปรารภหทัยวัตถุนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทิฏฐิ วิจิกิจฉา โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น
ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดา
ปัตติมรรคพึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)
{๗๑๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย มี๒ อย่าง คือ อารัมมณปุเรชาตปัจจัย วัตถุปุเรชาตปัจจัย
ที่เป็นอารัมมณปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะ โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น โสตะ ... กาย ... รูป ... โผฏฐัพพะ... ยินดีเพลิดเพลินหทัยวัตถุ เพราะปรารภโสตะเป็นต้นนั้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะ โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น
ที่เป็นวัตถุปุเรชาตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์อันมรรค
เบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)
ปัจฉาชาตปัจจัย
{๗๒๐} [๘๗] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปัจฉาชาตปัจจัยได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)
{๗๒๑} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปัจฉาชาตปัจจัยได้แก่ ขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)
{๗๒๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยปัจฉาชาตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดหลัง ๆ เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยปัจฉาชาตปัจจัย (๑)
อาเสวนปัจจัย
{๗๒๓} [๘๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่โสดา
ปัตติมรรคพึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)
{๗๒๔} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่มรรค
เบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย (๑)
{๗๒๕} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอาเสวนปัจจัย คือ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรค
เบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่เกิดหลัง ๆ โดยอาเสวนปัจจัย อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โคตรภู อนุโลมเป็นปัจจัยแก่โวทานโคตรภูเป็นปัจจัยแก่มรรค โวทานเป็นปัจจัยแก่มรรคโดยอาเสวนปัจจัย (๑)
กัมมปัจจัย
{๗๒๖} [๘๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)
{๗๒๗} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่างคือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย
ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย
ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่วิบากขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๒)
{๗๒๘} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)
{๗๒๙} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)
{๗๓๐} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย คือเจตนาที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๒)
{๗๓๑} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลายและจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย (๓)
{๗๓๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึประหาณโดยกัมมปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตกัมมปัจจัย นานาขณิกกัมมปัจจัย
ที่เป็นสหชาตกัมมปัจจัย ได้แก่เจตนาที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย และจิตตสมุฏฐานรูปโดยกัมมปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ เจตนาที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ทั้งหลาย
และกฏัตตารูปทั้งหลาย ...
ที่เป็นนานาขณิกกัมมปัจจัย ได้แก่ เจตนาที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่วิปากขันธ์ทั้งหลายและกฏัตตารูปทั้งหลายโดยกัมมปัจจัย (๑)
วิปากปัจจัย
{๗๓๓} [๙๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณโดยวิปากปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค
และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็นวิบากเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปากปัจจัย ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปากปัจจัย
อาหาราทิปัจจัย
{๗๓๔} [๙๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอาหารปัจจัย (ย่อ) กพฬิงการาหาร (มี ๗วาร) เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย คือ จักขุนทรีย์ ... รูปชีวิตินทรีย์ ... (มี๗ วาร) เป็นปัจจัยโดยฌานปัจจัย เป็นปัจจัยโดยมัคคปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสัมปยุตตปัจจัย
วิปปยุตตปัจจัย
{๗๓๕} [๙๒] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย
ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อนโดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)
สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัยมี ๒ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย (แม้
บทนี้ก็เหมือนกับทัสสเนนะ)
{๗๓๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ อย่าง คือ สหชาตวิปปยุตตปัจจัย
ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย
ที่เป็นสหชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยวิปปยุตตปัจจัยในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณเป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุโดยวิปปยุตตปัจจัย หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์
ทั้งหลายโดยวิปปยุตตปัจจัย
ที่เป็นปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุ
วิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... หทัยวัตถุเป็น
ปัจจัยแก่ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค
และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยวิปปยุตตปัจจัย (๑)
{๗๓๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย
มีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย (๒)
{๗๓๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัยมีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตวิปปยุตตปัจจัย ได้แก่ หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยวิปปยุตตปัจจัย (๓)
อัตถิปัจจัย
{๗๓๙} [๙๓] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
{๗๔๐} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย มี ๒อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย
ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็น
ปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
เป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยอัตถิปัจจัย (๒)
{๗๔๑} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูป ... ขันธ์ ๒ ... (๓)
สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๓ วาร (พึงทำเหมือนกับทัสสเนนะ)
{๗๔๒} ![๙๔] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย มี ๕ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัย ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย ... ในปฏิสนธิขณะ ... ขันธ์ทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่หทัยวัตถุ …หทัยวัตถุเป็นปัจจัย แก่ขันธ์ทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย มหาภูตรูป ๑ …
สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ อาศัยมหาภูตรูป ๑ ...
ที่เป็นปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลเห็นแจ้งจักขุโดยความเป็น
สภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา เห็นแจ้งโสตะ ... กาย ... รูป ...
โผฏฐัพพะ ... หทัยวัตถุโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตาเห็นรูปด้วยทิพพจักขุ ฟังเสียงด้วยทิพพโสตธาตุ รูปายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... โผฏฐัพพายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ... จักขายตนะเป็นปัจจัยแก่จักขุวิญญาณ ... กายายตนะเป็นปัจจัยแก่กายวิญญาณ ...
หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและ
มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่กายนี้ที่เกิดก่อน ๆ โดยอัตถิปัจจัยกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้ ... รูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๑)
{๗๔๓} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย มี
อย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุ
เพราะปรารภจักขุนั้น ราคะที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา
โทมนัสที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณจึงเกิดขึ้น โสตะ ... ยินดีเพลิดเพลินหทัยวัตถุ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย (๒)
{๗๔๔} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็น ปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัยมีอย่างเดียว คือ ปุเรชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ บุคคลยินดีเพลิดเพลินจักขุเพราะปรารภจักขุนั้น ราคะที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ อุทธัจจะ
โทมนัสที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณจึงเกิดขึ้น โสตะ ... ยินดีเพลิดเพลินหทัยวัตถุ ... หทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย (๓)
{๗๔๕} [๙๕] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ สหชาตอัตถิปัจจัยปุเรชาตอัตถิปัจจัย
ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
และหทัยวัตถุเป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ โดยอัตถิปัจจัย ... ขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุ… (๑)
{๗๔๖} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอัตถิปัจจัย มี ๔ อย่าง คือ
สหชาตอัตถิปัจจัย ปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย อาหารอัตถิปัจจัย อินทริย
อัตถิปัจจัย
ที่เป็นสหชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
และมหาภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
และกพฬิงการาหารเป็นปัจจัยแก่กายนี้โดยอัตถิปัจจัย
ที่เป็นปัจฉาชาตอัตถิปัจจัย ได้แก่ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ
และรูปชีวิตินทรีย์เป็นปัจจัยแก่กฏัตตารูปทั้งหลายโดยอัตถิปัจจัย (๒)
{๗๔๗} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณ ... (พึงจัดเป็น ๒ วาร)
นัตถิวิคตปัจจัยและอวิคตปัจจัย
{๗๔๘} [๙๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยนัตถิปัจจัย เป็นปัจจัยโดยวิคตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอวิคตปัจจัย
๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร
{๗๔๙} [๙๗] ในเหตุปัจจัย มี ๗ วาร
ในอารัมมณปัจจัย ,, ๘,,
ในอธิปติปัจจัย ,, ๑๐,,
ในอนันตรปัจจัย ,, ๗,,
ในสมนันตรปัจจัย ,, ๗,,
ในสหชาตปัจจัย ,, ๙,,
ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๓,,
ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๓,,
ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๘,,
ในปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาร
ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในอาเสวนปัจจัย ,, ๓ ,,
ในกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,
ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,
ในอาหารปัจจัย ,, ๗ ,,
ในอินทริยปัจจัย ,, ๗ ,,
ในฌานปัจจัย ,, ๗ ,,
ในมัคคปัจจัย ,, ๗ ,,
ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,
ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,
ในอัตถิปัจจัย ,, ๑๓ ,,
ในนัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,
ในวิคตปัจจัย ,, ๗ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๓ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ อนุโลม
๒. ปัจจนียุทธาร
{๗๕๐} [๙๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)
{๗๕๑} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย เป็น
ปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดย
ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย (๒)
{๗๕๒} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย (๓)
{๗๕๓} [๙๙] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๑)
{๗๕๔} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย (๒)
{๗๕๕} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปัจฉาชาตปัจจัย (๓)
{๗๕๖} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยสหชาตปัจจัย (๔)
{๗๕๗} [๑๐๐] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง
๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัย เป็นปัจจัยโดยสหชาตปัจจัย เป็น
ปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดย
ปัจฉาชาตปัจจัย เป็นปัจจัยโดยกัมมปัจจัย เป็นปัจจัยโดยอาหารปัจจัย
เป็นปัจจัยโดยอินทริยปัจจัย (๑)
{๗๕๘} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๒)
{๗๕๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณโดยอารัมมณปัจจัยเป็นปัจจัยโดยอุปนิสสยปัจจัย เป็นปัจจัยโดยปุเรชาตปัจจัย (๓)
{๗๖๐} [๑๐๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่
โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ มี ๒ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)
{๗๖๑} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและที่ไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๔ อย่าง คือสหชาตปัจจัย ปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)
{๗๖๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณ มี ๒ อย่าง คือ สหชาตปัจจัย ปุเรชาตปัจจัย (๑)
{๗๖๓} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๔ อย่าง คือ สหชาตปัจจัยปัจฉาชาตปัจจัย อาหารปัจจัย อินทริยปัจจัย (๒)
จบ ปัจจนียุทธาร
๒. ปัจจยปัจจนีย ๒. สังขยาวาร
{๗๖๔} [๑๐๒] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๔ วาร
ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนอนันตรปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนสหชาตปัจจัย ,, ๑๐ ,,
ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๑๐ ,,
ในนนิสสยปัจจัย ,, ๑๐ ,,
ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๑๒ ,,
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนกัมมปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนอาหารปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนฌานปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนมัคคปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๑๐ ,,
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๘ ,,
ในโนอัตถิปัจจัย ,, ๘ ,,
ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในโนวิคตปัจจัย ,, ๑๔ ,,
ในโนอวิคตปัจจัย ,, ๘ ,,
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียะ
๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ
{๗๖๕} [๑๐๓]ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๗ วาร
ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
(พึงนับอย่างนี้)
จบ อนุโลมปัจจนียะ
๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม
{๗๖๖} [๑๐๔] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัยมี ๘ วาร
ในอธิปติปัจจัย ,, ,, ๑๐ ,,
ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๙ ,,
ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,
ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๘ ,,
ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,
ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,
ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,
ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,
ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,
ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๑๓ ,,
(พึงนับอย่างนี้) จบ ปัจจนียานุโลม
จบ ทัสสเนนปหาตัพพติกะที่ ๘
๙. ทสสเนนปหาติพพเหตุกติกะ ๑. ปฏิจจวาร
๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร
เหตุปัจจัย
{๗๖๗} [๑] สภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น
เพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น (๒)
สภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่มีเหตุไม่ใช่อัน
อันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓และจิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุอันโสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๓)
{๗๖๘} [๒] สภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓อาศัยขันธ์ ๑ ที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... (๑)
สภาวธรรมที่มีเหตุไม่ใช่อันโสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง
ประหาณอาศัยสภาวธรรมที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปอาศัยขันธ์ที่มีเหตุอันมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณเกิดขึ้น (๒)
จบ ปัญหาวาร