ปัจจยวาร เล่ม ๔๑

๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๓. ปัจจยวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๑๗} [๓๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วารสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๓ วาร

{๖๑๘} [๓๗] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตต-

สมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓และกฏัตตารูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

จิตตสมุฏฐานรูป กฏัตตารูปที่เป็นอุปาทายรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องต้น ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยคือ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๔)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

จิตตสมุฏฐานรูปทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๕)

{๖๑๙} [๓๘] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ทำขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึง

ประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒

และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

{๖๒๐} [๓๙] สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ทำขันธ์๒ และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำ

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรค

และมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุ ...

จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

อารัมมณปัจจัย

{๖๒๑} [๔๐] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น …

ขันธ์ ๒ ... (๑)

{๖๒๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ

ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

{๖๒๓} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ

อารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

{๖๒๔} [๔๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำ

ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

{๖๒๕} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ทำ

ขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ และหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

อธิปตยาทิปัจจัย

{๖๒๖} [๔๒] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอธิปติปัจจัย (บริบูรณ์แล้ว ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะอนันตรปัจจัย เพราะสมนันตรปัจจัย (อนันตรปัจจัยและสมนันตรปัจจัยเหมือนกับอารัมมณปัจจัย)

สหชาตปัจจัย

{๖๒๗} สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น เพราะสหชาตปัจจัย คือ ขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ มี ๓ วาร สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ มี ๓ วาร

[๔๓] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะสหชาตปัจจัยคือ ขันธ์ ๓ และ

จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ทำขันธ์ ๒ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ในปฏิสนธิขณะ … หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์

ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... เพราะอาศัยมหาภูตรูปทั้งหลาย ... ที่เป็นภายนอก... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... ทำมหาภูตรูปทั้งหลายสำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคลมีมหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น ... จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

เพราะสหชาตปัจจัย (ปัจจัยที่เหลือเหมือนกับเหตุปัจจัย)

อัญญมัญญาทิปัจจัย

{๖๒๘} [๔๔] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะอัญญมัญญปัจจัย

เพราะนิสสยปัจจัย เพราะอุปนิสสยปัจจัย เพราะปุเรชาตปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิ) เพราะอาเสวนปัจจัย (ไม่มีปฏิสนธิและวิบาก) เพราะกัมมปัจจัยเพราะวิปากปัจจัย เพราะอาหารปัจจัย เพราะอินทริยปัจจัย เพราะฌานปัจจัย เพราะมัคคปัจจัย เพราะสัมปยุตตปัจจัย เพราะวิปปยุตตปัจจัย

เพราะอัตถิปัจจัย เพราะนัตถิปัจจัย เพราะวิคตปัจจัย เพราะอวิคตปัจจัย

๑. ปัจจยานุโลม ๒. สังขยาวาร

{๖๒๙} [๔๕]ในเหตุปัจจัย มี ๑๗ วาร

ในอารัมมณปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอธิปติปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ๗ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนิสสยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ๗ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ๗ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ๗ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)จบ อนุโลม

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๑. วิภังควาร

นเหตุปัจจัย

{๖๓๐} [๔๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาทำขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๖๓๑} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่

สหรคตด้วยอุทธัจจะทำขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๖๓๒} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ ขันธ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็นอเหตุกะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ขันธ์ ๒ ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ ...

หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ...

ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ...

สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... จักขุวิญญาณทำจักขายตนะให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น ... กายวิญญาณทำกายายตนะให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็น

อเหตุกะทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่

โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น (๓)

{๖๓๓} [๔๗] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาทำขันธ์ที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉาและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๖๓๔} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย คือ โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะทำขันธ์ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

นอารัมมณปัจจัย

{๖๓๕} [๔๘] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

เพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๖๓๖} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

{๖๓๗} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นในปฏิสนธิขณะ กฏัตตารูปทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... (๑)

{๖๓๘} [๔๙] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัย

เกิดขึ้น (๑)

{๖๓๙} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและมหาภูตรูป

ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

นอธิปตยาทิปัจจัย

{๖๔๐} [๕๐] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนอธิปติปัจจัย (เหมือนกับสหชาตปัจจัย) เพราะนอนันตรปัจจัย เพราะนสมนันตรปัจจัย เพราะนอัญญมัญญปัจจัย เพราะนอุปนิสสยปัจจัย

นปุเรชาตปัจจัย

{๖๔๑} [๕๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ... ทำขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ

นปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ (๒)

{๖๔๒} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น … (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ทำสภาวธรรมมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ

นปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

![๕๒] สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ทำขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ในปฏิสนธิขณะ ... กฏัตตารูปทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น หทัยวัตถุทำขันธ์ทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ขันธ์ทั้งหลายทำหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น มหาภูตรูป ๓ ทำ

มหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน … ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล มี

มหาภูตรูป ๓ ทำมหาภูตรูป ๑ ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

ทำสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและไม่ใช่อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปุเรชาตปัจจัย คือ จิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์อันมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณและมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

นปัจฉาชาตาทิปัจจัย

![๕๓] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนปัจฉาชาตปัจจัยเพราะนอาเสวนปัจจัย

นกัมมปัจจัย

{๖๔๓} [๕๔] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ

เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

ทำสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ ... เพราะนกัมมปัจจัย

คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

ทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณ

... เพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณทำขันธ์ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึง

ประหาณ ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน… (๑)

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดา-

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำหทัยวัตถุให้เป็น

ปัจจัยเกิดขึ้น (๒)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดา

ปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๓)

{๖๔๔} [๕๕] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่โสดา

ปัตติมรรคพึงประหาณทำขันธ์ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณและหทัยวัตถุ

ให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำสภาวธรรมที่มรรค

เบื้องสูง ๓ พึงประหาณและที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนกัมมปัจจัย คือ เจตนาที่มรรคเบื้องสูง๓ พึงประหาณทำขันธ์ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณและหทัยวัตถุให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น (๑)

นวิปากาทิปัจจัย

{๖๔๕} [๕๖] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณทำสภาวธรรมที่

โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะนวิปากปัจจัย (บริบูรณ์แล้ว ไม่มีปฏิสนธิ)

เพราะนอาหารปัจจัย คือ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล …

เพราะนอินทริยปัจจัย คือ ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน… ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... รูปชีวิตินทรีย์ทำมหาภูตรูปทั้งหลายให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

เพราะนฌานปัจจัย คือ ปัญจวิญญาณ ... ที่เป็นภายนอก ... สำหรับ

พวกอสัญญสัตตบุคคล ...

เพราะนมัคคปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ และจิตตสมุฏฐานรูปทำขันธ์ ๑ ที่

ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณซึ่งเป็นอเหตุกะให้ เป็นปัจจัยเกิดขึ้น ... ในอเหตุกปฏิสนธิขณะ … มหาภูตรูป ๑ ...

สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ...

เพราะนสัมปยุตตปัจจัย เพราะนวิปปยุตตปัจจัย คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์

๓ ทำขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น … ในอรูปภูมิขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น

สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณทำ

สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้นเพราะ (นวิปปยุตตปัจจัย) คือ ในอรูปภูมิ ขันธ์ ๓ ทำขันธ์ ๑ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณให้เป็นปัจจัยเกิดขึ้น... ขันธ์ ๒ ... ที่เป็นภายนอก ... ที่มีอาหารเป็นสมุฏฐาน ... ที่มีอุตุเป็นสมุฏฐาน ... สำหรับพวกอสัญญสัตตบุคคล ... เพราะโนนัตถิปัจจัย

เพราะโนวิคตปัจจัย

๒. ปัจจยปัจจนียะ ๒. สังขยาวาร

{๖๔๖} [๕๗]ในนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนอารัมมณปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอธิปติปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ๑๗ ,,

ในนอาหารปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนอินทริยปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนฌานปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนมัคคปัจจัย ,, ๑ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ๕ ,,

จบ ปัจจนียะ

๓. ปัจจยานุโลมปัจจนียะ

{๖๔๗} [๕๘] ในนอารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มี ๕ วาร

ในนอธิปติปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนอัญญมัญญปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนปัจฉาชาตปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนวิปากปัจจัย ,, ,, ๑๗ ,,

ในนสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในนวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๓ ,,

ในโนนัตถิปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

ในโนวิคตปัจจัย ,, ,, ๕ ,,

จบ อนุโลมปัจจนียะ

๔. ปัจจยปัจจนียานุโลม

{๖๔๘} [๕๙] ในอารัมมณปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในอนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในสมนันตรปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในสหชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอัญญมัญญปัจจัย กับนเหตุปัจจัย มี ๗ วาร

ในนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอุปนิสสยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในปุเรชาตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอาเสวนปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในกัมมปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปากปัจจัย ,, ,, ๑ ,,

ในอาหารปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอินทริยปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในฌานปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในมัคคปัจจัย ,, ,, ๖ ,,

ในสัมปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิปปยุตตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในนัตถิปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

ในอวิคตปัจจัย ,, ,, ๗ ,,

(พึงนับอย่างนี้)

จบ ปัจจนียานุโลม

จบ ปัจจยวาร

(นิสสยวารพึงทำเหมือนกับปัจจยวาร)

๘. ทัสสเนนปหาตัพพติกะ ๕. สังสัฏฐวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๖๔๙} [๖๐] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณระคนกับสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้น ขันธ์ ๒ ระคนกับขันธ์ ๒เกิดขึ้น (๑)

{๖๕๐} สภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณระคนกับสภาวธรรมที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ที่มรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... (๑)

{๖๕๑} สภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณระคนกับสภาวธรรมที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย คือ ขันธ์ ๓ ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... ในปฏิสนธิขณะ ขันธ์ ๓ระคนกับขันธ์ ๑ ที่ไม่ใช่โสดาปัตติมรรคและมรรคเบื้องสูง ๓ พึงประหาณเกิดขึ้น ... (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๖๕๒} [๖๑] สภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณระคนกับสภาวธรรมที่โสดาปัตติมรรคพึงประหาณเกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย

(ทุก ๆ บทพึงแจกให้พิสดารอย่างละ ๓ วาร)