ปัญหาวาร เล่ม ๔๐

๑. กุสลติกะ ๗. ปัญหาวาร

๑. ปัจจยานุโลม ๑. วิภังควาร

เหตุปัจจัย

{๔๘๔} [๔๐๑] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์ ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลและอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓){๔๘๕} [๔๐๒] สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลโดย เหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สัมปยุต ตขันธ์ทั้งหลายโดยเหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่จิตตสมุฏฐาน รูปโดยเหตุปัจจัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลและ อัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นอกุศลเป็นปัจจัย แก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปโดยเหตุปัจจัย (๓){๔๘๖} [๔๐๓] สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็น อัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย คือ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นอัพยากตวิบาก

และอัพยากตกิริยา เป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และจิตตสมุฏฐานรูปโดย เหตุปัจจัย ในปฏิสนธิขณะ สภาวธรรมที่เป็นเหตุที่เป็นอัพยากตวิบากเป็นปัจจัยแก่สัมปยุตตขันธ์และกฏัตตารูปโดยเหตุปัจจัย (๑)

อารัมมณปัจจัย

{๔๘๗} [๔๐๔] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานคืล รักษาอุโบสถแล้วพิจารณากุศลนั้น บุคคลพิจารณากุศลที่ได้สั่งสมไว้แล้วในก่อน บุคคลออกจากฌาน แล้วพิจารณาฌาน พระเสกฃะพิจารณาโคตรภู พิจารณาโวทาน พระเสกขะ ออกจากมรรคแล้วพิจารณามรรค พระเสกขะหรือปุถุชนเห็นแจ้งกุศลโดยความเป็นสภาวะไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา รู้จิตของบุคคลผู้มีความ พรั่งพร้อมด้วยกุศลจิตด้วยเจโตปริยญาณ อากาสานัญจายตนกุศลเป็นปัจจัย แก่วิญญาณัญจายตนกุศลโดยอารัมมณปัจจัย อากิญจัญญายตนกุศลเป็น ปัจจัยแก่เนวสัญญานาสัญญายตนกุศลโดยอารัมมณปัจจัย กุศลขันธ์ทั้งหลาย

เป็นปัจจัยแก่อิทธิวิธญาณ เจโตปริยญาณ ปุพเพนิวาสานุสสติญาณ ยถากัมมูปคญาณ อนาคตังสญาณโดยอารัมมณปัจจัย (๑){๔๘๘} [๔๐๕] สภาวธรรมที่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย คือ บุคคลให้ทาน สมาทานคืล รักษาอุโบสถแล้วยินดีเพลิดเพลินกุศลนั้น เพราะปรารภกุศลนั้น ราคะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา อุทธัจจะ โทมนัสจึงเกิดขึ้น บุคลยินดีเพลิดเพลินกุศลที่ได้สั่งสมไว้แล้วก่อน เพราะปรารภกุศลนั้น ราคะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา อุทธัจจะ โทมนัสจึงเกิดขึ้น บุคคลออกจากฌานแล้วยินดีเพลิดเพลินฌาน เพราะปรารภฌานนั้น ราคะ ทิฏฐิ วิจิกิจฉา อุทธัจจะจึงเกิดขึ้น สำหรับบุคคลผู้มีวิปฏิสาร เมื่อฌานเสื่อม แล้ว โทมนัสจึงเกิดขึ้น (๒)