เหตุโคจฉกะ เล่ม ๓๔

[๑๔๔๐] ธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูปที่ เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ แต่นับเนื่องในธัมมายตนะ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้

จบ ติกอัตถุทธาระ

ทุกอัตถุทธาระ

เหตุโคจฉกะ

{๙๐๐} [๑๔๔๑] ธรรมเป็นเหตุ ไฉน

กุศลเหตุ ๓ อกุศลเหตุ ๓ อัพยากตเหตุ ๓ อโลภกุศลเหตุ อโทส-กุศล เหตุ เกิดขึ้นในกุศลทั้ง ๔ ภูมิ อโมหกุศลเหตุเกิดขึ้นในกุศลทั้ง ๔ ภูมิ เว้น จิตตุปบาทที่เป็นญาณวิปปยุตฝ่ายกามาวจรกุศล ๔ ดวงโลภะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ ๘ ดวง

โทสะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโทมนัส ๒ ดวง

โมหะเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง

อโลภวิปากเหตุ อโทสวิปากเหตุเกิดขึ้นในวิบากทั้ง ๔ ภูมิ เว้น อเหตุกจิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรวิบาก

อโมหวิปากเหตุเกิดขึ้นในวิบากทั้ง ๔ ภูมิ เว้นอเหตุกจิตตุปบาท ฝ่ายกามาวจรวิบาก เว้นจิตตุปบาทที่เป็นญาณวิปปยุต ๔ ดวง

อโลภกิริยเหตุ อโทสกิริยเหตุเกิดขึ้นในกิริยาทั้ง ๓ ภูมิ เว้น อเหตุกจิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรกิริยา

อโมหกิริยเหตุเกิดขึ้นในกิริยาทั้ง ๓ ภูมิ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรกิริยา เว้นจิตตุปบาทที่เป็นญาณวิปปยุต ๔ ดวง

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นเหตุ

[๑๔๔๒] ธรรมไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน

เว้นเหตุทั้งหลาย กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤต ในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นเหตุ

{๙๐๑} [๑๔๔๓] ธรรมมีเหตุ เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ เว้นอเหตุกจิตตุปบาท ฝ่ายกามาวจรวิบาก กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรกิริยา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีเหตุ[๑๔๔๔] ธรรมไม่มีเหตุ เป็นไฉน

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ปัญจวิญญาณ ทั้ง ๒ ฝ่าย มโนธาตุ ๓ อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ ๕ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีเหตุ

{๙๐๒} [๑๔๔๕] ธรรมสัมปยุตด้วยเหตุ เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา ที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรวิบาก กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่ายกามาวจรกิริยา สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยเหตุ[๑๔๔๖] ธรรมวิปปยุตจากเหตุ เป็นไฉน

โมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา โมหะที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ ปัญจวิญญาณ ทั้ง ๒ ฝ่าย มโนธาตุ ๓ อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ ๕ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากเหตุ

{๙๐๓} [๑๔๔๗] ธรรมเป็นเหตุและมีเหตุ เป็นไฉน

เหตุ ๒ เหตุ ๓ เกิดขึ้นร่วมกันในจิตตุปบาทใด สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมเป็นเหตุและมีเหตุ

[๑๔๔๘] ธรรมมีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรวิบาก กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรกิริยา เว้นเหตุทั้งหลายที่บังเกิดในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีเหตุแต่ไม่เป็นเหตุธรรมไม่มีเหตุจะกล่าวว่าธรรมเป็นเหตุและมีเหตุก็ไม่ได้ ว่าธรรมมีเหตุ แต่ไม่เป็นเหตุก็ไม่ได้

[๑๔๔๙] ธรรมเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุ เป็นไฉน

เหตุ ๒ เหตุ ๓ เกิดขึ้นร่วมกันในจิตตุปบาทใด สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุ

[๑๔๕๐] ธรรมสัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรวิบาก กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรกิริยา เว้นเหตุทั้งหลายที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุธรรมวิปปยุตจากเหตุจะกล่าวว่าธรรมเป็นเหตุและสัมปยุตด้วยเหตุก็ ไม่ได้ ว่าธรรมสัมปยุตด้วยเหตุแต่ไม่เป็นเหตุก็ได้

{๙๐๕} [๑๔๕๑] ธรรมไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรวิบาก กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ เว้นอเหตุกจิตตุปบาทฝ่าย กามาวจรกิริยา เว้นเหตุทั้งหลายที่เกิดขึ้นในจิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุ[๑๔๕๒] ธรรมไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุ เป็นไฉน

ปัญจวิญญาณทั้ง ๒ ฝ่าย มโนธาตุ ๓ อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ ๕ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุธรรมเป็นเหตุจะกล่าวว่าธรรมไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุก็ไม่ได้ ว่าธรรมไม่ เป็นเหตุและไม่มีเหตุก็ไม่ได้

จบ เหตุโคจฉกะ

จูฬันตรทุกะ

{๙๐๖} [๑๔๕๓] ธรรมมีปัจจัย เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และ รูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีปัจจัย[๑๔๕๔] ธรรมไม่มีปัจจัย เป็นไฉน

นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีปัจจัย

{๙๐๗} [๑๔๕๕] ธรรมเป็นสังขตะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นสังขตะ[๑๔๕๖] ธรรมเป็นอสังขตะ เป็นไฉน

นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอสังขตะ

{๙๐๘} [๑๔๕๗] ธรรมที่เห็นได้ เป็นไฉน

รูปายตนะ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่เห็นได้

[๑๔๕๘] ธรรมที่เห็นไม่ได้ เป็นไฉน

จักขายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูปที่เห็นไม่ได้ ที่กระทบไม่ได้ แต่นับเนื่องใน ธัมมายตนะ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่เห็นไม่ได้