จูฬันตรทุกะ เล่ม ๓๔

ปัญจวิญญาณทั้ง ๒ ฝ่าย มโนธาตุ ๓ อเหตุกมโนวิญญาณธาตุ ๕ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นเหตุและไม่มีเหตุธรรมเป็นเหตุจะกล่าวว่าธรรมไม่เป็นเหตุแต่มีเหตุก็ไม่ได้ ว่าธรรมไม่ เป็นเหตุและไม่มีเหตุก็ไม่ได้

จบ เหตุโคจฉกะ

จูฬันตรทุกะ

{๙๐๖} [๑๔๕๓] ธรรมมีปัจจัย เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และ รูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีปัจจัย[๑๔๕๔] ธรรมไม่มีปัจจัย เป็นไฉน

นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีปัจจัย

{๙๐๗} [๑๔๕๕] ธรรมเป็นสังขตะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นสังขตะ[๑๔๕๖] ธรรมเป็นอสังขตะ เป็นไฉน

นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอสังขตะ

{๙๐๘} [๑๔๕๗] ธรรมที่เห็นได้ เป็นไฉน

รูปายตนะ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่เห็นได้

[๑๔๕๘] ธรรมที่เห็นไม่ได้ เป็นไฉน

จักขายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูปที่เห็นไม่ได้ ที่กระทบไม่ได้ แต่นับเนื่องใน ธัมมายตนะ และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่เห็นไม่ได้

{๙๐๙} [๑๔๕๙] ธรรมที่กระทบได้ เป็นไฉน

จักขายตนะ ... โผฏฐัพพายตนะ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่ กระทบได้

[๑๔๖๐] ธรรมที่กระทบไม่ได้ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูปที่ เห็นไม่ได้ที่กระทบไม่ได้แต่นับเนื่องในธัมมายตนะ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมที่กระทบไม่ได้{๙๑๐} [๑๔๖๑] ธรรมเป็นรูป เป็นไฉน

มหาภูตรูป ๔ และรูปที่อาศัยมหาภูตรูป ๔ นั้น สภาวธรรมเหล่านี้ ชื่อว่าธรรมเป็นรูป

[๑๔๖๒] ธรรมไม่เป็นรูป เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และ นิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นรูป{๙๑๑} [๑๔๖๓] ธรรมเป็นโลกิยะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และ รูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นโลกิยะ[๑๔๖๔] ธรรมเป็นโลกุตตระ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นโลกุตตระ{๙๑๒} ธรรมทั้งหมดแลจัดเป็นธรรมที่จิตบางดวงรู้ได้ ที่จิตบางดวงรู้ไม่ได้

จบ จูฬันตรทุกะ

อาสวโคจฉกะ

{๙๑๓} [๑๔๖๕] ธรรมเป็นอาสวะ เป็นไฉน

อาสวะ ๔ คือ กามาสวะ ภวาสวะ ทิฏฐาสวะ อวิชชาสวะ

กามาสวะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ ๘ ดวง

ภวาสวะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง

ทิฏฐาสวะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง

อวิชชาสวะเกิดขึ้นในอกุศลทั้งปวง สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็น อาสวะ

[๑๔๖๖] ธรรมไม่เป็นอาสวะ เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นธรรมที่เป็นอาสวะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม ไม่เป็นอาสวะ{๙๑๔} [๑๔๖๗] ธรรมเป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอารมณ์ของอาสวะ[๑๔๖๘] ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นอารมณ์ของอาสวะ

{๙๑๕} [๑๔๖๙] ธรรมสัมปยุตด้วยอาสวะ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโทมนัส ๒ ดวง อกุศลที่เหลือ เว้นโมหะที่ เกิดขึ้นในจิตตุปบาท ๒ ดวงนี้ เว้นโมหะที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา เว้นโมหะที่ สหรคตด้วยอุทธัจจะ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยอาสวะ