ปรามาสโคจฉกะ เล่ม ๓๔

ธรรมสัมปยุตด้วยนิวรณ์จะกล่าวว่าธรรมวิปปยุตจากนิวรณ์แต่เป็น อารมณ์ของนิวรณ์ก็ไม่ได้ ว่าธรรมวิปปยุตจากนิวรณ์และไม่เป็นอารมณ์ ของนิวรณ์ก็ไม่ได้

จบ นีวรณโคจฉกะ

ปรามาสโคจฉกะ

{๙๓๗} [๑๕๑๕] ธรรมเป็นปรามาสะ เป็นไฉน

ทิฏฐิปรามาสะเกิดขึ้นในจิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นปรามาสะ

[๑๕๑๖] ธรรมไม่เป็นปรามาสะ เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นปรามาสะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็น ปรามาสะ{๙๓๘} [๑๕๑๗] ธรรมเป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๓ อกุศล วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูป ทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นอารมณ์ของปรามาสะ[๑๕๑๘] ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะ{๙๓๙} [๑๕๑๙] ธรรมสัมปยุตด้วยปรามาสะ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สัมปยุตด้วยทิฏฐิ ๔ ดวง เว้นปรามาสะที่เกิดขึ้นใน จิตตุปบาทเหล่านี้ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมสัมปยุตด้วยปรามาสะ

[๑๕๒๐] ธรรมวิปปยุตจากปรามาสะ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๔ วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤต ในภูมิ ๓ รูป และนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม วิปปยุตจากปรามาสะปรามาสธรรมจะกล่าวว่าสัมปยุตด้วยปรามาสะก็ไม่ได้ ว่าวิปปยุต จากปรามาสะก็ไม่ได้

{๙๔๐} [๑๕๒๑] ธรรมเป็นปรามาสะและเป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นไฉน

ปรามาสธรรมนั้นแลชื่อว่าธรรมเป็นปรามาสะและเป็นอารมณ์ของ ปรามาสะ

[๑๕๒๒] ธรรมเป็นอารมณ์ของปรามาสะแต่ไม่เป็นปรามาสะ เป็นไฉน

อกุศลที่เหลือ เว้นปรามาสะ กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็น อารมณ์ของปรามาสะแต่ไม่เป็นปรามาสะ

ธรรมไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะจะกล่าวว่าธรรมเป็นปรามาสะและ เป็นอารมณ์ของปรามาสะก็ไม่ได้ ว่าธรรมเป็นอารมณ์ของปรามาสะแต่ไม่ เป็นปรามาสะก็ไม่ได้

{๙๔๑} [๑๕๒๓] ธรรมวิปปยุตจากปรามาสะแต่เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นไฉน

จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยโลภะ วิปปยุตจากทิฏฐิ ๔ ดวง จิตตุปบาทที่ สหรคตด้วยโทมนัสสเวทนา ๒ ดวง จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยวิจิกิจฉา จิตตุปบาทที่สหรคตด้วยอุทธัจจะ กุศลในภูมิ ๓ วิบากในภูมิ ๓ กิริยา-

อัพยากฤตในภูมิ ๓ และรูปทั้งหมด สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุต จากปรามาสะแต่เป็นอารมณ์ของปรามาสะ[๑๕๒๔] ธรรมวิปปยุตจากปรามาสะและไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะ เป็นไฉน

มรรค ๔ ที่เป็นโลกุตตระ สามัญญผล ๔ และนิพพาน สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมวิปปยุตจากปรามาสะและไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะธรรมเป็นปรามาสะและสัมปยุตด้วยปรามาสะจะกล่าวว่าธรรมวิปปยุต จากปรามาสะแต่เป็นอารมณ์ของปรามาสะก็ไม่ได้ ว่าธรรมวิปปยุตจาก ปรามาสะและไม่เป็นอารมณ์ของปรามาสะก็ไม่ได้

จบ ปรามาสโคจฉกะ

มหันตรทุกะ

{๙๔๒} [๑๕๒๕] ธรรมมีอารมณ์ เป็นไฉน

กุศลในภูมิ ๔ อกุศล วิบากในภูมิ ๔ กิริยาอัพยากฤตในภูมิ ๓ สภาวธรรม เหล่านี้ชื่อว่าธรรมมีอารมณ์

[๑๕๒๖] ธรรมไม่มีอารมณ์ เป็นไฉน

รูปและนิพพาน สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมไม่มีอารมณ์

{๙๔๓} [๑๕๒๗] ธรรมเป็นจิต เป็นไฉน

จักขุวิญญาณ โสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนธาตุ มโนวิญญาณธาตุ สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรม เป็นจิต[๑๕๒๘] ธรรมไม่เป็นจิต เป็นไฉน