arnon.worldเข้าสู่ระบบ

พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม · รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน

อภิภายตนะ เล่ม ๓๔

ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๘–๑๘๘ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๕/๘ ในรูปวาจรกุศล กสิณ ฌานมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ

พระอภิธรรมปิฎก ธัมมสังคณี จิตตุปปาทกัณฑ์ กุศลธรรม รูปวาจรกุศล กสิณ ฌาน อภิภายตนะ (ฉบับหลวง เล่ม ๓๔ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๔ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๔)

ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๔ หน้า ๙๒–๑๐๘

หน้า ๙๒

อภิภายตนะ ปริตตะ

{๑๗๘} [๒๐๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๐๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิภายตนะ อายตนะคือเหตุครอบงำ หมายถึงญาณที่เกิดแก่ผู้บำเพ็ญฌานซึ่งสามารถครอบงำ ปัจจนีกธรรม (สิ่งที่เป็นปฏิปักษ์คือนิวรณ์ ๕) และอารมณ์ทั้งหลายได้ หรือได้แก่ ฌานทั้งหลาย อันได้มาเพราะสามารถข่มอารมณ์ (นัย ที.ม.อ. ๑๖๔-๑๖๕, ม.ม.อ. ๑๘๗, องฺ.อฏฺฐก.อ. ๒๗๐, ขุ.ม.อ. ๒๖๕) มี ๘ ประเภท (ดู อภิภายตนะ ๘ ใน ที.ม. (แปล) ๑๐/๑๗๓/๑๕๑-๑๕๔, ที.ปา. (แปล) ๑๑/ ๓๓๘/๓๖๑-๓๖๓) ในที่นี้ อภิภายตนะ ปริตตะ เป็นหัวข้อแห่งการจำแนกฌานตามอภิภายตนะ ข้อที่ ๑ คือปริตตรูป หรือฌานที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปกสิณขนาดเล็ก ซึ่งเข้าใจยาก ท่าน พระอรรกถาจารย์จึงเปรียบการได้อภิภายตนฌานข้อนี้ของโยคาวจรบุคคลว่าเหมือนกับการที่ บุคคลผู้มีระบบการย่อยอาหารสมบูรณ์ที่ได้อาหารเพียงทัพพีหนึ่ง ก็สามารถรวบเป็นคำข้าว คำเดียวบริโภคเข้าไปทันที ฉันใด โยคาวจรบุคคลผู้มีปัญญาเฉียบแหลมก็ฉันนั้นเหมือนกัน กล่าวคือ เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ก็สามารถเข้าฌานยังอัปปนาจิตให้บังเกิดพร้อมกับนิมิตที่เกิดขึ้นโดย ข่มครอบงำคือละทิ้งรูปเหล่านั้นได้ทันที โดยไม่คำนึงว่าจะเป็นภาระที่หนักหนาอะไรในการข่มอารมณ์เล็กน้อยนั้นเลย (อภิ.สงฺ.อ. ๒๔๒)
หน้า ๙๓

ปฏิปทา ๔

{๑๗๙} [๒๐๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๐๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมณาน เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๐๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๐๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑ปฏิปทา ๔ ในที่นี้เป็นหัวข้อแห่งการจำแนกอภิภายตนฌานข้อที่ ๑ โดยเพิ่มปฏิปทา ๔ เข้ามา
หน้า ๙๔

จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัย ใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ ปฏิปทา ๔

อารมณ์ ๒

{๑๘๐} [๒๑๑] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อารมณ์ ๒ ในที่นี้เป็นหัวข้อแห่งการจำแนกอภิภายตนฌานข้อที่ ๑ โดยเพิ่มอารมณ์ ๒ คือ ปริตตปริตตารมณ์ และอัปปมาณอัปปมาณารมณ์เข้ามา
หน้า ๙๕

[๒๑๒] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌานที่มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ...อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๓] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌานที่มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ อารมณ์ ๒

แจกฌานอย่างละ ๘

{๑๘๑} [๒๑๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อยครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑เรียกว่า อัฏฐักขัตตุกนัย เป็นหัวข้อแห่งการจำแนกอภิภายตนฌานข้อที่ ๑ โดยนำปฏิปทา ๔ ไปคูณด้วยอารมณ์ ๒ จึงเท่ากับการแจกอภิภายตนฌานข้อที่ ๑ อย่างละ ๘
หน้า ๙๖

มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมญาณ เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

หน้า ๙๗

[๒๑๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๑๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๑] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

หน้า ๙๘

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่า จะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๒] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธา ภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มี อารมณ์เล็กน้อย ... เป็น สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์เล็กน้อย ... เป็น สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์เล็กน้อย ... อยู่ในสมัย ใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ แจกฌานอย่างละ ๘

หน้า ๙๙

อภิภายตนะแม้นี้ ก็แจกอย่างละ ๘

{๑๘๒} [๒๒๓] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย มีสีงามหรือสีไม่งาม ครอบงำ รูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ใน สมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เล็กน้อย มีสีงามหรือสีไม่งาม ครอบงำ รูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ อภิภายตนะแม้นี้ก็แจกอย่างละ ๘

อภิภายตนะ อัปปมาณะ

{๑๘๓} [๒๒๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิภายตนะแม้นี้ ในที่นี้หมายถึงอภิภายตนฌานข้อที่ ๒ คือ ฌานที่ได้มาด้วยการละทิ้งอารมณ์ รูปกสิณขนาดเล็กน้อยซึ่งมีทั้งสีงามและไม่งาม (สีชัดและไม่ชัด หรือสีเข้มและสีจาง) ซึ่งเรียกว่า ปริตตสุวัณณทุพพัณณรูปาภิภายตนฌาน มีนัยแห่งการจำแนกเหมือนอภิภายตนฌานข้อที่ ๑
  2. ๒อภิภายตนะ อัปปมาณะ จัดเป็นอภิภายตนะฌานข้อที่ ๓ คือ อัปปมาณรูปาภิภายตนะ ฌาน ที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปกสิณขนาดใหญ่ มีนัยแห่งการจำแนกเหมือนอภิภายตนฌานข้อที่ ๑
หน้า ๑๐๐

จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

ปฏิปทา ๔

{๑๘๔} [๒๒๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๒๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

หน้า ๑๐๑

[๒๒๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๑] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน ... เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา ... เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ ปฏิปทา ๔

หน้า ๑๐๒

อารมณ์ ๒

{๑๘๕} [๒๓๒] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๓] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ อารมณ์ ๒

หน้า ๑๐๓

แจกฌานอย่างละ ๘ อีกอย่างหนึ่ง

{๑๘๖} [๒๓๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีใน สมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

หน้า ๑๐๔

[๒๓๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๓๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้ จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้จะ เห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๑] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

หน้า ๑๐๕

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม สัญญาในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่า จะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๒] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม สัญญาในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่า จะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มี ในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๓] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม สัญญาในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจ ว่าจะรู้จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ทันธา ภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็น

หน้า ๑๐๖

สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังน้อย มีอารมณ์ไพบูลย์ ... เป็นสุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา มีกำลังมาก มีอารมณ์ไพบูลย์ ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ แจกฌานอย่างละ ๘ อีกอย่างหนึ่ง

อภิภายตนะแม้นี้ ก็แจกอย่างละ ๘

{๑๘๗} [๒๔๔] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ มีสีงามหรือสีไม่งาม ครอบงำรูป นั้นด้วยตั้งใจว่า จะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ใน สมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๕] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่ไพบูลย์ ทั้งมีสีงามและสีไม่งาม ครอบงำ รูปนั้นด้วยตั้งใจว่าจะรู้จะเห็น เพราะวิตกวิจารสงบ ... บรรลุทุติยฌาน ... บรรลุตติยฌาน ... บรรลุจตุตถฌาน ... บรรลุปฐมฌาน ... บรรลุปัญจมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ อภิภายตนะแม้นี้ก็แจกอย่างละ ๘

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิภายตนะแม้นี้ คือ อภิภายตนฌานข้อที่ ๔ อัปปมาณสุวัณณทุพพัณณรูปาภิภายตนฌาน ฌานที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปกสิณที่ไพบูลย์(ขนาดใหญ่)ซึ่งมีทั้งสีงามและไม่งาม มีนัยแห่ง การจำแนกเหมือนอภิภายตนฌานข้อที่ ๓
หน้า ๑๐๗

อภิภายตนะแม้เหล่านี้ ก็แจกอย่างละ ๑๖

{๑๘๘} [๒๔๖] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม สัญญาในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เขียว มีวรรณะเขียว เขียวแท้ มีรัศมี เขียว ครอบงำรูปนั้นด้วยตั้งใจว่า จะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๗] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรมสัญญา ในรูปภายใน เห็นรูปภายนอกที่เหลือง มีวรรณะเหลือง เหลืองแท้ มี รัศมีเหลือง ... เห็นรูปภายนอกที่แดง มีวรรณะแดง แดงแท้ มีรัศมีแดง ... เห็นรูปภายนอกที่ขาว มีวรรณะขาว ขาวแท้ มีรัศมีขาว ครอบงำรูปนั้น ด้วยตั้งใจว่าจะรู้จะเห็น สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ อภิภายตนะแม้เหล่านี้ก็แจกอย่างละ ๑๖

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑อภิภายตนะแม้เหล่านี้ หมายถึงอภิภายตนฌาน ๘ ที่เหลืออีก ๔ ข้อ คือ
  2. (๕) นีลวัณณรูปาภิภายตนฌาน ฌานที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปสีเขียว (นีลกสิณ)
  3. (๖) ปีตวัณณรูปาภิภายตนฌาน ฌานที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปสีเหลือง (ปีตกสิณ)
  4. (๗) โลหิตวัณณรูปาภิภายตนฌาน ฌานที่ได้ด้วยการละอารมณ์รูปสีแดง (โลหิตกสิณ)
  5. (๘) โอทาตวัณณรูปาภิภายตนฌาน ฌานที่ได้ด้วยการละทิ้งอารมณ์รูปสีขาว (โอทาตกสิณ)
  6. มีนัยแห่งการจำแนกเหมือนนัยกสิณฌาน แจก ฌานอย่างละ ๑๖ (ข้อ ๑๘๖-๒๐๒ หน้า ๘๕-๙๐)
หน้า ๑๐๘

วิโมกข์ ๓ ก็แจกอย่างละ ๑๖

{๑๘๙} [๒๔๘] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ เป็นผู้ได้รูปฌาน มีรูปภายในเป็นอารมณ์ เห็นรูปทั้งหลาย สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๔๙] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ไม่มีบริกรรม สัญญาในรูปภายใน เห็นรูปภายนอก สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

[๒๕๐] ธรรมเป็นกุศล เป็นไฉน

โยคาวจรบุคคลเจริญมรรคปฏิปทาเพื่อเข้าถึงรูปภูมิ ผูกใจอยู่ใน วัณณกสิณว่างาม สงัดจากกาม ... บรรลุปฐมฌาน ... อยู่ในสมัยใด ผัสสะ ... อวิกเขปะ มีในสมัยนั้น ...

สภาวธรรมเหล่านี้ชื่อว่าธรรมเป็นกุศล

จบ แม้วิโมกข์ ๓ ก็แจกอย่างละ ๑๖

เชิงอรรถ (ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙))
  1. ๑คำว่า วิโมกข์ หมายถึงภาวะที่จิตปลอดพ้นจากสิ่งรบกวน(ปัจจนีกธรรมคือนิวรณ์ ๕)และน้อมดิ่งเข้าไปในอารมณ์นั้น ๆ อย่างปล่อยจิตเต็มที่ เหมือนการที่ทารกนอนปล่อยตัวอยู่บนตักของบิดา (อภิ.สงฺ.อ. ๒๔๔) วิโมกข์ในพระสุตตันตปิฎกมี ๘ (พึงดูรายละเอียดใน ที.ปา. (แปล) /๑๑/๓๓๙/ ๓๖๔-๓๖๕, องฺ.อฏฺฐก. (แปล) ๒๓/๖๖/๓๘๘-๓๘๙) แต่ในที่นี้ กล่าวย่อไว้ ๓ คือ (๑) วิโมกขฌาน ที่ได้โดยการเพ่งเฉพาะกสิณภายในและภายนอกเป็นอารมณ์ (๒) วิโมกขฌานที่ได้โดยการเพ่ง เฉพาะกสิณภายนอกเท่านั้นเป็นอารมณ์ (๓) วิโมกขฌานที่ได้โดยการเพ่งวัณณกสิณที่มีสี งดงามเป็นอารมณ์ มีนัยแห่งการจำแนกเหมือนกสิณฌาน

จบ อภิภายตนะ